Oranjes haalden felle dominees naar Breda

Nieuws
DEN HAAG - De Oranjes staan bekend als vorsten die een hekel hebben aan godsdiensttwisten. Maar bij de benoeming van predikanten in 'hun' stad Breda hadden ze geen gelukkige hand. Er zaten een paar zeer felle predikers tussen.
van onze redactie binnenland
donderdag 31 december 2009 om 08:50

Dat zegt onderzoeker Otto van der Meij in het huisorgaan van het Nationaal Archief. Hij werkt aan een dissertatie over de stedelijke elite in de Oranjestad Breda.

Al in 1602 stelden de Oranjes een ex-priester aan die ooit gevlucht was vanwege het verwekken van een kind bij een minnares. De predikant, Hendrick Boxhorn, voerde fanatieke polemieken met de bisschop van Roermond en schreef felle theologische pamfletten, die ook onder protestanten omstreden waren.

Van der Meij: ,,Het was een predikant van wie de Oranjes konden weten dat er vuur in zat. En daarvan waren er meer.''

Van der Meij schrijft dat het Woord van God in Breda eigenlijk pas vanaf 1637 volgens de gereformeerde leer verkondigd werd. Frederik Hendrik had de stad - toen een lucratief privédomein van de Oranjes - net heroverd op de Spanjaarden en benoemde onder meer Gerard van Renesse als predikant. Die genoot grote faam als corrector van de Statenvertaling. Het Nationaal Archief bezit een collectie proefdrukken van het Nieuwe Testament in de Statenvertaling. De Grote Kerk in Breda mag die lenen voor een expositie over militairen en dominees in de Oranjestad, die op 15 januari opent.

Centimeters

In 1658 werd Fransiscus Plante aangesteld als dominee. Hij kreeg enorme bonje met het stadsbestuur, omdat hij de magistraten openlijk en in bijzonder felle bewoordingen vanaf de kansel voor de voeten wierp dat ze zo weinig in de kerk kwamen.

Dat leidde later tot een twist tussen de vrouw van Plante en de vrouw van een ex-burgemeester over de vraag hoeveel strekkende centimeters van een prestigieuze kerkbank beide families ter beschikking kregen.

De predikanten moesten in die tijd proberen de stad te winnen voor de reformatie, schrijft Van der Meij, en de Oranjes speelden een belangrijke rol in het bewaren van de vrede tussen katholieken en protestanten.

De stad viel driemaal lange tijd in Spaanse handen. De protestanten moesten dan steeds de stad uit. In de periodes dat de stad in handen van de Republiek was, werd de katholieken echter weinig in de weg gelegd. ,,De twee kloosters in de stad genoten zelfs actieve bescherming van de Oranjes'', aldus Van der Meij.

Dat zinde de gereformeerde kerkenraad slecht. Met een felle woordenstrijd probeerde de kerkenraad vanaf 1637 het stadsbestuur zo ver te krijgen dat ze de katholieken uit de stad zouden gooien. ,,Maar daarmee zou Breda ten dode zijn opgeschreven. Ik schat de bevolking op tenminste 80 procent katholiek en maximaal 20 procent protestants.''

Met de bekering van Breda lukte het nooit helemaal. Van der Meij: ,,Om katholieken te lokken speelde de organist zelfs katholieke deuntjes. Maar echt vol met protestanten raakten de banken nooit. Breda was en bleef in hoge mate een katholieke stad.''

 

nd

Het volledige artikel kunt u lezen in het Nederlands Dagblad van donderdag 31 december 2009. Klik op de button Kopen als u deze krant wilt kopen.

Mail de redactie
Mail de redactie
Heeft u een tip over dit onderwerp, ziet u een spelfout of feitelijke onjuistheid? We stellen het zeer op prijs als u ons daarover een bericht stuurt.
Afbeelding

Gratis ontbijt op 500 basisscholen met veel kwetsbare leerlingen

Leerlingen van vijfhonderd basisscholen krijgen per direct een schoolontbijt aangeboden, kondigen ministers Carola Schouten (Armoedebeleid) en Dennis Wiersma (Onderwijs) aan.

Afbeelding

Bloomberg: Musk is toch bereid Twitter te kopen voor 44 miljard

Tesla-topman Elon Musk is nu toch bereid Twitter te kopen voor dezelfde prijs die hij eerder had geboden. De miljardair heeft dat in een brief aan het bestuur van Twitter aangegeven, meldt persbureau Bloomberg op basis van ingewijden.

Afbeelding

Forse dagwinst voor hoofdindex Amsterdam door optimisme beleggers

De hoofdindex op de beurs in Amsterdam is dinsdag fors hoger gesloten. De AEX eindigde de handelsdag met een plus van 3,7 procent. Het sentiment werd geholpen door de hoop bij beleggers dat de Amerikaanse centrale bank het mogelijk wat rustiger aan gaat doen met het verhogen va..

Afbeelding

Biden springt weer in de bres voor recht op abortus

Honderd dagen nadat de hoogste Amerikaanse rechters een einde maakten aan het landelijk recht op abortus, kondigt president Joe Biden nieuwe maatregelen aan om de toegang tot abortus zoveel mogelijk te beschermen.

Afbeelding

Schiphol: donderdag meer bekend over betere arbeidsvoorwaarden

Luchthaven Schiphol maakt donderdag meer bekend over betere arbeidsvoorwaarden voor beveiligingspersoneel, zegt Schiphol-bestuurder Hanne Buis tijdens een bijpraatsessie in de Tweede Kamer. Het gaat dan onder meer om betere roosters, betere rustruimtes en ook meer salaris.

Afbeelding

Kaag niet enthousiast over meer gezamenlijk lenen in EU

Minister Sigrid Kaag (Financiën) is weinig enthousiast over stemmen die in Brussel opgaan om als EU opnieuw gezamenlijk te gaan lenen om de energiecrisis te bestrijden.