Arjan Lock: Laat maar zien dat je kwetsbaar bent en geblutst

Nieuws
Arjan Lock praat in het tv-programma Ik mis je met mensen die een dierbare hebben verloren. ‘Ik word vaak verrast door de liefde.’
Wim Houtman
donderdag 22 november 2018 om 03:00
Arjan Lock (links) in gesprek voor het programma Ik mis je. Op 25 november, Eeuwigheidszondag, komt Martin van Lokhorst aan het woord in Ik mis je, over zijn overleden vrouw Anja. De schoonzussen Roelie Schutte-van de Wetering en Wil Schutte praten over Wim, Roelies man en Wils broer. Wil is in 2016 overleden aan een hersenbloeding.
Arjan Lock (links) in gesprek voor het programma Ik mis je. Op 25 november, Eeuwigheidszondag, komt Martin van Lokhorst aan het woord in Ik mis je, over zijn overleden vrouw Anja. De schoonzussen Roelie Schutte-van de Wetering en Wil Schutte praten over Wim, Roelies man en Wils broer. Wil is in 2016 overleden aan een hersenbloeding. eo

Een begraafplaats, een pad, een graf, daar staat iemand. Arjan Lock of Hella van der Wijst loopt naar hem of haar toe met een thermosfles koffie en twee kopjes. Bij een ‘bakkie troost’ – zo heette het programma vroeger – ontstaan gesprekken over dood en leven, over verdriet en gemis. En over de liefde vooral.

Lock (1971), in het dagelijks leven directeur van de Evangelische Omroep, presenteert het programma Ik mis je sinds vijf jaar. Hij vindt het ‘een voorrecht en een verrijking voor mezelf’.

Hoe bereidt u zich op een opname voor?

‘De meeste gesprekken worden voorbereid door de redactie. Mensen hebben zichzelf aangemeld, naar aanleiding van een oproep in ons blad Visie, of via een patiëntenvereniging of een kerk. Ik lees het verslag van de voorbereiding de avond tevoren. Dan bedenk ik de hoofdlijn voor het gesprek.

Bij een op de tien gesprekken kijken we, zonder voorbereiding, wie we tegenkomen op een begraafplaats. En vragen we: wilt u uw verhaal ook op televisie vertellen?’

Wat is uw rol in het programma? Met welke insteek gaat u zo’n gesprek in?

‘Mijn rol is bescheiden. Ik wil de ander tot z’n recht laten komen en het verhaal dat hij of zij wil vertellen. Vaak hebben mensen zich goed voorbereid en willen ze iets zeggen wat anderen kan bemoedigen of steunen. Wat mij betreft laten ze dat los en gaan ze vanuit hun eigen gevoel vertellen. Dat komt veel beter over. Het gaat niet om de perfecte formulering of de juiste antwoorden. Stiltes, het zoeken naar woorden, naar hoop, dat geeft herkenning.

Christenen willen heel graag vertellen over de steun van God die ze hebben ervaren. Laat daarbij ook maar zien dat je kwetsbaar bent en geblutst, ondanks die hulp van God. Dat is veel troostrijker voor kijkers dan je zou denken. Mijn rol is om mensen van hun hoofd naar hun hart te krijgen.’

Is er een vraag die u altijd stelt?

‘Ik begin vaak bij wat er op een grafsteen staat. En ik vraag eigenlijk altijd wel wat de overledene voor mijn gast heeft betekend, en andersom. “Als hij je nu zou zien, wat zou hij dan tegen je zeggen?’’’

Is u iets opgevallen in hoe mensen omgaan met rouw?

‘Iedereen, wie het ook is, heeft behoefte om op zoek te gaan naar wat er gebeurt na dit leven. En niet alleen gelovigen. De nuchterheid van ‘met de dood is het afgelopen’ zie ik nooit bij een graf. De ruimte voor het onbegrijpelijke, het mysterie, is dan juist heel groot.’

Hebt u dan de neiging daar iets over te zeggen, vanuit uw geloof?

‘Niet als de camera draait. Dan wil ik eruit laten komen wat iemand zelf vindt. Ik stuur het gesprek met mijn vragen soms wel daarnaartoe. Als de camera uit is, praten we er soms over door. Dan voel ik wel ruimte om te vertellen wat mijn eigen overtuiging is.

Ook onder gelovigen is het trouwens niet eenduidig. Er is een grote diversiteit in hoe mensen zich het leven na dit leven voorstellen. De een denkt heel concreet aan iets wat de overledene nu in de hemel aan het doen is. Een ander zegt: ik heb werkelijk geen idee hoe het zal zijn, en of we elkaar terug zullen zien.’

Hoe is dat voor u?

‘Ik hoop dat je je geliefden zult herkennen. Dat je relaties in dit leven zo belangrijk zijn, dat ze ook dan nog herkenbaar ergens terugkomen. Maar dat is vooral mijn hoop. Ik weet het niet.’

Ik mis je is twee keer per week op televisie en er is verschil: op zondag komen vooral gelovige mensen aan het woord, de zaterdaguitzending is algemener. Is dat een bewuste keuze?

‘Dat ligt aan de plek in het uitzendschema. Op zondagochtend zit Ik mis je in een reeks programma’s voor gelovige kijkers: De verwondering, Nederland zingt, De kapel. Op zaterdag, in de vooravond, heb je een veel gemengder publiek. We proberen wel in beide programma’s iedere kijker zich thuis te laten voelen.’

Hoe ervaart u het presenteren van dit programma in relatie tot de rest van uw werk?

‘Als het opnamedag is, heb ik daar altijd zin in. We filmen twee gesprekken op een dag, dus we hebben er ruim de tijd voor. Ik vind het een voorrecht, en voor mezelf ook een verrijking, dat ik zomaar alle vragen mag stellen over ­essentiële onderwerpen. En dat mensen me willen vertellen over heel intieme momenten. Hoe was het afscheid? Waarom hield je van hem of haar?’

Zijn we in het gewone leven bang om zulke vragen te stellen?

‘Het zou veel normaler mogen zijn om het over de dood te hebben. Mensen stellen dat ook op prijs. Hun verdriet wordt erkend. Ik heb twee keer een moeder gesproken die voor of vlak na de bevalling een kindje had verloren. Het deed extra pijn dat ze er nooit over konden praten. Het leek net of hun kind nooit bestaan had. En dat geldt breder. Rouw zorgt voor een enorm gevoel van gemis, pijn, je kunt er letterlijk ziek van zijn. Het is een wond in je ziel. En tegelijk zijn dat ook momenten waarop de echtheid van het leven het meest intens wordt gevoeld.’

Komt u vaak spijt tegen? Van dingen die niet zijn gezegd of gedaan, en waarvoor het nu te laat is?

‘Het maakt groot verschil of iemand plotseling overleden is of na een lang ziekbed. In beide gevallen lukt het mensen om daar vrede mee te vinden. Het ene is niet per se goed of beter.

Ik denk wel vaak: zorg dat je de belangrijke dingen op tijd tegen elkaar zegt. Zeg elke dag tegen je vrouw hoeveel je van haar houdt. Als iets niet goed zit, spreek het dan uit. De Bijbel zegt: “Laat de zon niet ondergaan over je boosheid.’’ Dat is een diepe waarheid.’

Veel mensen zouden, denk ik, liever tijd hebben om afscheid te nemen.

‘Mijn moeder is overleden nadat ze anderhalf jaar ziek was geweest. Dat geeft inderdaad tijd om dingen te zeggen. En tegelijk is het ook heel pijnlijk om iemand erg ziek te zien, te zien aftakelen. Maar je hebt de keus niet. Met een plotseling overlijden kunnen mensen achteraf toch ook vrede vinden. Ze zeggen: er is hem of haar in elk geval een lang ziekbed bespaard gebleven, of: het was iemands tijd, of: hij heeft tot het laatst voluit geleefd zoals hij was.

Iedereen heeft iemand in z’n omgeving die een dierbare heeft verloren. Vraag er eens naar – ook als het al tien jaar geleden is. Denk je nog vaak aan hem of haar? Waarin mis je hem?’

Komen er mensen in het programma die al lang geleden iemand hebben verloren?

‘Ja, ik herinner me een meneer die zestig jaar geleden zijn zoontje had begraven. Iedere zondagmiddag ging hij nog even bij Keesje kijken. Een Zeeuwse boer, die zijn kwetsbaarheid zo liet zien. Dat ontroerde me erg. Zo lang kan rouw duren. Terwijl de omgeving verwacht dat je het na een tijdje ‘een plekje hebt gegeven’ – dat woord vinden veel mensen afschuwelijk.’

verliefd

‘Ik word vaak verrast door de liefde. Een van de mooiste verhalen die ik me herinner, ging over een man die aan ALS was overleden. Een schilder, met een vrouw en drie dochters. Zijn lichaam was helemaal op, maar het einde kwam maar niet. “Hij wilde zo graag blijven leven voor ons’’, zei zijn vrouw. De huisarts kwam en zei: “Hoe kun je ook overlijden met je vrouw en drie prachtige dochters aan je bed?’’ Geef je vader de ruimte om te gaan, ­adviseerde hij de dochters. Zij namen afscheid en gingen; zijn vrouw bleef. Maar het einde kwam niet. Hij zat in zijn rolstoel, aan de beademing, en hij kón niet meer.

Toen dacht zijn vrouw terug aan hoe ze verliefd op elkaar waren geworden. Ze was met slootje springen in het water gevallen. Hij reed langs op de brommer en bracht haar naar een boerderij om te drogen. En zó ging ze toen achter zijn rolstoel staan, met haar armen om hem heen, net als achter op de brommer. En toen lukte het hem om te gaan.

Hoe je zo met hart en ziel aan elkaar verbonden bent en de ander dan toch kunt loslaten. Geloof, hoop en liefde, zegt de Bijbel, maar de liefde blijft toch het meeste van alles.’ ¦

Mail de redactie
Mail de redactie
Heeft u een tip over dit onderwerp, ziet u een spelfout of feitelijke onjuistheid? We stellen het zeer op prijs als u ons daarover een bericht stuurt.
Afbeelding

Nederland verbruikte 17 procent minder gas, EU-doel ruim gehaald

Nederlandse huishoudens en bedrijven hebben van juli tot en met oktober 17 procent minder aardgas verbruikt dan in dezelfde periode vorig jaar.

Afbeelding

Krant: Amerikaanse staat Indiana klaagt TikTok aan

De Amerikaanse staat Indiana sleept TikTok voor de rechter vanwege het overtreden van regels die de veiligheid van kinderen op sociale media moeten waarborgen, meldt de New York Times.

Afbeelding

Tesla bij grootste verliezers op afwachtend Wall Street

Tesla heeft woensdag ingeleverd op een twijfelend Wall Street. Nu de Chinese overheid de coronamaatregelen in het land heeft versoepeld, probeert de fabrikant van elektrische auto’s steviger voet aan de grond te krijgen in China.

Afbeelding

EW: gastgezin ontheemde Oekraïners ‘Nederlander van het Jaar’

‘Het gastgezin dat ontheemden uit Oekraïne opving’ is door Elsevier Weekblad (EW) uitgeroepen tot Nederlander van het Jaar 2022, zo werd woensdag bekendgemaakt.

Afbeelding

Commissie die minister over nieuwe notarissen adviseert stapt op

Een commissie die minister Franc Weerwind (Rechtsbescherming) adviseert over kandidaat-notarissen, is in november opgestapt. Dat heeft een woordvoerder van Weerwinds ministerie bevestigd na een bericht van NRC.

Afbeelding

Kamer blijft sceptisch over reorganisatie bij Landelijke Eenheid

De Tweede Kamer is en blijft sceptisch over de plannen voor een ingrijpende reorganisatie van de Landelijke Eenheid, het grootste onderdeel van de politie.