Luister naar

Corona: er is méér dan de intensive care

Opinie
Wie heeft recht op intensive care, als die zorg te schaars wordt? De vraag wordt opgeworpen op opiniepagina's van kranten. Beter is het nu een andere vraag te stellen: zou je zelf, als de nood aan de man komt, gebruik willen maken van de meest intensieve ziekenhuiszorg?
donderdag 26 maart 2020 om 18:39
Verpleegkundige op een geïsoleerde ic-afdeling in Duitsland.
Verpleegkundige op een geïsoleerde ic-afdeling in Duitsland. beeld epa / Sascha Steinbach

Dat de ziekte die het corona-virus veroorzaakt, COVID-19, voorlopig niet te behandelen is en alleen uitgeziekt kan worden, dwingt ons tot ingrijpende keuzes. Gelukkig heeft een grote meerderheid van de mensen relatief weinig last. Hoe groot het percentage echt ernstige patiënten is, is onduidelijk en hangt af van de vraag hoeveel besmette patiënten er bovenop het aantal geteste en gemelde gevallen zijn. Als het aantal werkelijke besmettingen hoger is dan het aantal gemelde besmettingen, is dat goed nieuws. Dan zijn er dus meer mensen die relatief weinig last hebben.

dramatisch

Niettemin zorgt ook een beperkt percentage ernstige gevallen nog altijd voor een groot aantal zwaar zieken. In het algemeen verloopt de ziekte bij mannen gecompliceerder dan bij vrouwen. Dat is ook het geval naarmate iemands leeftijd hoger is en naarmate iemands basisgezondheid meer te wensen over laat. Met de toename van het aantal ernstige patiënten staat helaas de zogeheten triage levensgroot op de agenda van de gezondheidszorg. Triage in normale situaties betreft het inschatten van de ernst van de ziekte om tot selectie te komen van wie direct zorg nodig heeft. Dit kan in het ‘zwarte scenario’ overgaan in een vooral van het slagveld bekende noodsituatie waarbij artsen moeten kiezen welke zwaargewonden voorrang krijgen bij een levensreddende behandeling. Dramatisch – je wilt het niet meemaken.

'Het is voor iedereen goed hierover na te denken, en zeker voor 65-plussers.'

Maar wat als er toch echt gekozen moet worden? In de Volkskrant van 18 maart schreven de ethici Marcel Verweij en Ronald Pierik een artikel getiteld ‘Geef jong en fit voorrang op de intensive care’. Geef mensen met de beste medische vooruitzichten voorrang – dat levert immers het grootste aantal herstelde patiënten op. Zij noemen het argument dat ook wel het fair share-argument heet: ouderen hebben al een heel leven met allerlei kansen achter zich en jonge mensen moet je diezelfde kansen niet voortijdig ontnemen.

Die discussie willen wij hier niet voeren. We willen de ic-artsen, met het medisch-ethische kompas waar zij op varen, niet voor de voeten lopen met adviezen vanuit de zijlijn die eerder tot misverstanden dan tot oplossingen leiden.

tijdig

Wat we hier bepleiten is dit: laten wij allemaal tijdig nadenken over de vraag of wij, als de nood aan de man komt, gebruik zouden willen maken van de meest intensieve ziekenhuiszorg. Momenteel lijkt er in Nederland nog geen tekort aan ic-bedden te bestaan en er wordt hard gewerkt aan het creëren van extra capaciteit. Dat er nog geen tekort bestaat, heeft niet alleen te maken met het nog relatief bescheiden aantal coronapatiënten in Nederland maar deels ook met terughoudendheid bij artsen, instellingen en patiënten om zieke mensen onnodig van té gespecialiseerde hulp gebruik te laten maken.

alternatieven

In de beeldvorming over het ziekteverloop bij gecompliceerd verlopende corona leek de keuze tot pakweg een week geleden vooral te gaan tussen twee alternatieven: ofwel onder onverantwoorde omstandigheden thuis sterven, ofwel sterven in een ziekenhuis, gespeend van elk contact met je geliefden om verdere besmettingen tegen te gaan. Gelukkig zijn er bij ernstig zieke coronapatiënten (de rest ziekt thuis uit) in werkelijkheid andere alternatieven: een conservatieve en een palliatieve benadering. Nederlandse dokters maken daar al uitgebreid gebruik van.

Een conservatieve benadering betekent het met medicatie en eventueel zuurstof tegengaan van benauwdheid, het geven van vocht bij dreigende uitdroging en het behandelen van een eventuele bijkomende bacteriële infectie, in de hoop dat iemand met deze relatief bescheiden middelen toch weer opknapt. Als dat niet lukt, zou alsnog gekozen kunnen worden voor opname op een IC-afdeling met gebruikmaking van beademing. Maar de kans op overleven is dan ongeveer 50 procent en vooral afhankelijk van leeftijd en van onderliggende ziektes zoals hoge bloeddruk en suikerziekte. Daar komt bij dat beademing bij deze ziekte wekenlang nodig is en patiënten die al kwetsbaar waren, nog kwetsbaarder maakt, ook als de intensive-carebehandeling tot genezing van corona leidt. Het is de vraag hoeveel patiënten zo’n behandeling met onzekere uitkomst wel zullen wíllen indien zij deze informatie tijdig en geruststellend aangeboden krijgen. Vandaar dat wij bepleiten dat wij allen (dus niet alleen de ouderen of wie het virus hebben opgelopen) erover nadenken of we in dat geval niet liever kiezen voor een pálliatieve benadering. Deskundigheid van palliatieve zorg (gericht op het verlichten van symptomen) is in ons land op hoog niveau gekomen. Deze maakt dankzij allerlei technieken, medicatie en geestelijke begeleiding het sterven minder zwaar en voorkomt dat we ernstig lijden. Ons dit realiseren kan een enorme verlichting zijn en angst wegnemen, ook bij de naasten van de patiënt.

Ons pleidooi is om nadrukkelijk de conservatieve en de palliatieve opties te bespreken met wie ziek wordt door corona. Voor iedereen zou het goed zijn om hierover na te denken, maar in het bijzonder zou zo’n gesprek op zijn plaats zijn met coronapatiënten die ouder zijn dan 65 jaar of die serieuze bijkomende ziekten hebben. Het initiatief om hierover na te denken, hoeft niet per se van de arts te komen en men hoeft evenmin te wachten tot men ziek is. Eén van de twee auteurs van dit artikel heeft zelf ook voor deze optie gekozen. Het lijkt ons om een heel aantal redenen verkieslijk: de capaciteit van ic-afdelingen wordt niet te snel overschreden; voorkomen wordt dat mensen met een heel grote kwetsbaarheid gehandicapt of nóg zieker uit de ic komen; patiënten met duidelijk grotere medische kansen en jongere patiënten die tot dusverre in het leven minder kansen hebben gehad, behoeven minder snel te worden afgewezen; en, zeggen wij er als christenen nadrukkelijk bij: de dood hóéft volgens ons ook niet tegen elke prijs te worden weggedrukt.

alle kansen

Toch willen we hiermee besluiten: we vinden niet dat oudere mensen niet voor opname op de ic zouden mógen kiezen. Opeisen van een kansloze behandeling is hier niet relevant, want dit zal de geconsulteerde intensivist voorkomen door dat per individu af te wegen en met de patiënt te bespreken. Maar in dat gesprek moet de wens om op hoge leeftijd nog alle kansen te benutten, gerespecteerd worden. <

Mail de redactie
Mail de redactie
Heeft u een tip over dit onderwerp, ziet u een spelfout of feitelijke onjuistheid? We stellen het zeer op prijs als u ons daarover een bericht stuurt.
Afbeelding

Investeer ook in Afrikaanse landen waar het minder slecht gaat. Daar profiteren de buren van

In het Nederlandse ontwikkelingsbeleid is terecht bijzondere aandacht voor kwetsbare staten. Maar investeer ook in relatief stabiele landen als Benin Dat komt ook de onrustige landen eromheen ten goede.

Afbeelding

Wanhoop je over het klimaat? Zing ook dan een loflied

In de klimaatdemonstraties klinkt een noodkreet, een noodkreet die ook zichtbaar wordt in de Psalmen. Maar in de Psalmen staat die noodkreet in het kader van het loflied. Hoe kun je God prijzen als je de wanhoop nabij bent?

Afbeelding

Origineel zijn goden met een eigen specialiteit niet

Op een tentoonstelling in Assen over de verwoeste Romeinse steden Pompeï en Herculaneum realiseert theoloog Dolf te Velde zich dat de fascinerende wereld van zoveel goden ook iets heel voorspelbaars en deprimerends heeft.

Afbeelding

Waddenzee rechten geven? Minister Van der Wal gooit het idee met twijfelachtige argumenten overboord

De Waddenzee zou volgens Laura Burgers beter beschermd zijn door haar erkenning te geven als zelfstandige rechtspersoonlijkheid. In onder andere Spanje, Oeganda en Ecuador blijkt dat het helpt.

Afbeelding

De herdenking van de Watersnoodramp in 1953 is een uitgelezen moment om te leren van de geschiedenis

De herdenking van de Watersnoodramp is een goed moment om te leren van de geschiedenis, schrijft Lotte Jensen, auteur van Wij en het water. We hebben niet alleen een alerte overheid nodig. Burgens zijn zelf ook aan zet.

Afbeelding

Zijn mensen bang voor een nieuwe watersnoodramp? 'Ik denk niet dat het helemaal te voorkomen is'

Zeventig jaar geleden vond de Watersnoodramp plaats. Door klimaatverandering het aantal overstromingen alleen maar toe. Moeten we bang zijn voor een nieuwe watersnoodramp?