Luister naar

Zó hard werken, zó weinig loon - waarom schrikken we daarvan?

Opinie
Ik schrik ik ervan. Hoe kan het dat we zo verrast zijn door het leed dat plaatsvindt achter de voordeuren in onze eigen straat? Bijvoorbeeld mensen die onder hoge druk werken en weinig verdienen. Deel 2 in een serie over werken en leven met geldzorgen.
woensdag 4 maart 2020 om 18:00 aangepast 21:31
Wie hard werkt zónder zeggenschap en autonomie wordt dubbel hard belast.
Wie hard werkt zónder zeggenschap en autonomie wordt dubbel hard belast. beeld anp / Sem van der Wal

‘Er zit altijd iemand op mijn nek,’ zegt Ricky over zijn baan in een distributiecentrum. ‘Ik loop altijd aan de lijn. Het moet altijd sneller, sneller, sneller.’ Om uit dat keurslijf te stappen begint hij als ondernemer: met zijn eigen bestelbus pakketten bezorgen. Hij hoopt dat dat hem de autonomie geeft waar hij zo naar verlangt. De aangrijpende film  Sorry we missed you  van regisseur Ken Loach vertelt het vervolg van deze illusie van vrijheid. Als kijker voel je hoe de strop langzaam aantrekt rond het gezin van Ricky.

Ricky is geen goed gecast personage, hij is echt. Ik ontmoette in de afgelopen jaren tientallen Ricky’s, vaak wanneer ze vanuit een uitkeringssituatie aan het werk gingen aan de onderkant van de arbeidsmarkt, waar het werk hard is en de arbeidsvoorwaarden nog harder. Esme, de schoonmaakster die drie banen met een contract van twaalf uur per week moet combineren om rond te komen. Natasha, die werkt in de thuiszorg maar haar salaris pas ontvangt nadat de zorgverzekeraar heeft uitbetaald – soms wel twee maanden later dan de maand waarin ze haar uren maakte. Dave, die als callcentermedewerker elke vijf minuten een nieuw gesprek succesvol moet afronden.

Mede door de film van Ken Loach staat deze groep harde werkers de laatste maanden in de spotlights. Ik ben daar blij mee, want ik hoop dat die aandacht leidt tot inzicht in wat er speelt en tot verbetering van hun situatie – maar het geeft me ook een wat ongemakkelijk gevoel.

aan de leiband

Eerst het inzicht. Een paar weken geleden verscheen het rapport  Het betere werk  van de Wetenschappelijke Raad voor Regeringsbeleid (WRR). Een fantastisch rapport dat haarfijn de oorzaken van de werkdruk van Ricky en zijn collega’s fileert. Monique Kremer, auteur van dat rapport: 'Het werk in Nederland wordt beïnvloed door drie ontwikkelingen: technologisering, flexibilisering en intensivering.'

Voor een pakketjesbezorger als Ricky betekent dit dat hij aan de leiband van de techniek werkt, waarbij zijn bezorgschema en de track & trace software zijn dag opjutten. Tegelijkertijd is zijn baan en zijn inkomen onzeker: als zelfstandige krijgt hij alleen betaald voor een tijdige levering. Zijn werk wordt bovendien geleidelijk aan zwaarder en meer belastend. Dat geldt overigens niet alleen voor Ricky, maar voor ons allemaal. En die intensivering kunnen we best hebben, volgens Kremer, 'zolang je autonomie hebt: zeggenschap en inspraak, en wanneer je werken en leven goed kunt combineren'.

Het punt is dat we in Nederland aan de onderkant van de arbeidsmarkt een situatie hebben gecreëerd waarin we precies die autonomie, die de voorwaarde is om het harde werken te kunnen verdragen, weg hebben georganiseerd. Dit is volgens mij tegelijk een van de oorzaken van het onbegrip tussen de mensen met een vaste, zekere baan en de ‘werkende armen’. Als het gaat over de enorme druk op de onderkant van de arbeidsmarkt, hoor ik bijna altijd wel iemand reageren met een zin als: 'maar we werken toch allemaal hard'. Zeker - maar wie hard werkt zónder zeggenschap en autonomie wordt dubbel hard belast. En dan hebben we het nog niet eens gehad over het lage salaris en de slechte betaalmoraal van veel werkgevers.

In januari verscheen er nóg een scherpe analyse van de arbeidsmarkt. De commissie Regulering van Werk adviseert, onder leiding van Hans Borstlap, om een aantal structurele hervormingen door te voeren om de arbeidsmarkt te herstellen. Die zijn hard nodig om de strop om de keel van de werkende armen los te krijgen. Maar hoewel ik deze rapporten toejuich, voel ik me er ook wat ongemakkelijk door. Ik word onrustig van de verbazing waarmee deze onderzoekers en journalisten deze thema’s beschouwen.

Zo vertelt Hans Borstlap dat hij schrok toen jongerenorganisaties zeiden dat de twintigers van nu het vormen van een gezin uitstellen omdat ze onvoldoende stabiliteit kunnen vinden om een start te maken. Journalist Jeroen van Bergeijk, die namens de Volkskrant een maand undercover werkte bij het callcenter van de Wehkamp, werd haast van verbazing uit stoel geblazen door zowel de werkterreur in het callcenter als het aantal mensen dat belt om op afbetaling te kopen, of extra te lenen. Dat zij daar zo van schrikken, dáár schrik ik van. Hoe kan het dat we zo verrast zijn door het leed dat plaatsvindt achter de voordeuren in onze eigen straat?

verdeeld in klassen

Het laat volgens mij zien hoezeer Nederland verdeeld is naar inkomensklassen. Wie voldoende of goed verdient, ontmoet en kent vooral mensen in precies zo’n zelfde situatie. Als je behoort tot de kringen van mensen met een vast contract of een goed loon, krijg je alleen met de Ricky’s van ons land te maken wanneer ze bij je aanbellen om het pakketje voor de buren af te leveren. Regisseur Ken Loach herkent dat ongemak. Hij zei: 'De druk waaronder mensen werken is zo bizar, als je die werkelijkheid in een script schrijft, niemand je gelooft. Ik heb het allemaal opgezogen en er fictie van gemaakt, anders was het niet over te brengen.'

Dat we zo weinig weten van de druk in het leven van onze naasten is niet goed, en dat kan niet de bedoeling zijn in een samenleving. Als christen wil ik daarom nog een advies toevoegen aan de analyse over de kwaliteit van werk van de WRR, en het advies over arbeidsmarkthervorming van de commissie Borstlap: investeer in verbindingen tussen groepen in de samenleving. Dat kan heel eenvoudig, en u kunt er nu al mee beginnen. Bijvoorbeeld door je tijd en netwerk te doneren aan een gezin in jouw buurt dat leeft onder druk. Waarschijnlijk kent u die zelf niet, maar er zijn sociale wijkteams en stichtingen als Present en Schuldhulpmaatjes die u aan een goede match kunnen helpen. Het mooie is: daarmee helpt u niet alleen Ricky, Esme, Natasha of Dave, maar ook uzelf. <

Deel 1 van deze serie stond in de krant van 4 maart:

Mail de redactie
Mail de redactie
Heeft u een tip over dit onderwerp, ziet u een spelfout of feitelijke onjuistheid? We stellen het zeer op prijs als u ons daarover een bericht stuurt.
Afbeelding

Waddenzee rechten geven? Minister Van der Wal gooit het idee met twijfelachtige argumenten overboord

De Waddenzee zou volgens Laura Burgers beter beschermd zijn door haar erkenning te geven als zelfstandige rechtspersoonlijkheid. In onder andere Spanje, Oeganda en Ecuador blijkt dat het helpt.

Afbeelding

De herdenking van de Watersnoodramp in 1953 is een uitgelezen moment om te leren van de geschiedenis

De herdenking van de Watersnoodramp is een goed moment om te leren van de geschiedenis, schrijft Lotte Jensen, auteur van Wij en het water. We hebben niet alleen een alerte overheid nodig. Burgens zijn zelf ook aan zet.

Afbeelding

Zijn mensen bang voor een nieuwe watersnoodramp? 'Ik denk niet dat het helemaal te voorkomen is'

Zeventig jaar geleden vond de Watersnoodramp plaats. Door klimaatverandering het aantal overstromingen alleen maar toe. Moeten we bang zijn voor een nieuwe watersnoodramp?

Afbeelding

De twijfelachtige erfenis van Charles Darwins racisme, dat benoemd moet worden in de geschiedenisboeken

Darwin wordt geprezen als de geniale grondlegger van de moderne biologie. Het zou echter passender zijn om naar hem te verwijzen als de notoire aanstichter van het wetenschappelijk racisme, vindt Ard Jan Biemond.

Afbeelding

Nederland is slecht in het oprichten van succesvolle start-ups. Hoe komt dat?

Iets nieuws bedenken, lukt Nederlandse ondernemers wel. Om er zakelijk een succes van te maken is veel moeilijker, merkt Peter de Waard. Dat bewijst nu ook Lightyear.

Afbeelding

De vrijheid verdedigen door die te beperken? De (voorspelbare) effecten van een koranverbranding

Het is duidelijk dat koranverbrandingen niet slechts tegen een boek gericht zijn, maar dat er ook naar moslims zelf een in wezen vijandig signaal uitgaat, signaleert Joas Wagemakers.