Luister naar

Met ons geld zijn we het liefst consument

Nieuws
Als de particulier nadenkt over geld, legt hij soms zijn burgerschap af. Het is een consument die bovendien vergeet dat risico en rendement met elkaar zijn verbonden.
Eric Holterhues
zaterdag 25 november 2017 om 03:00
De financiële sector heeft een belangrijke invloed en kan de samenleving werkelijk een duwtje in de goede richting geven. Foto: Oxfam Novib voert actie tegen de vestiging van Nederlandse banken in belastingparadijzen.
De financiële sector heeft een belangrijke invloed en kan de samenleving werkelijk een duwtje in de goede richting geven. Foto: Oxfam Novib voert actie tegen de vestiging van Nederlandse banken in belastingparadijzen. anp / Martijn Beekman

Vorig jaar organiseerde het Leerhuis van de Protestantse Kerk in Amsterdam een lezingenreeks over de kardinale deugden. U kent ze misschien wel: prudentia (voorzichtigheid), iustitia (rechtvaardigheid), fortitudo (moed) en temperantia (matigheid). Men had bedacht dat ik wat kon zeggen over prudentia: voorzichtigheid. Immers: had de financiële sector niet genoeg geleerd van zijn fouten? Zou hij niet veel voorzichtiger moeten opereren, was de vraag.

In mijn lezing toen heb ik ervoor gepleit prudentia – zeker in de context van de financiële sector – niet te vertalen met voorzichtigheid en zeker niet als dat de betekenis krijgt: risicomijdend. Prudentia zou ik liever vertalen met ‘prudentie’. En prudentie gaat voor mij om het nemen van de juiste beslissing op dit bepaalde moment; dat is soms het juiste midden, maar dat hoeft niet. Paus ­Franciscus zou het hebben over ‘onderscheiding’. De juiste beslissing nemen; op dit bepaalde moment, hier en nu, met de inzet van hoofd en hart. En zo wordt prudentia een spannende deugd, misschien wel de belangrijkste deugd die er is, omdat het vaak gaat om tegengestelde waarheden bij elkaar te houden.

dienende sector

Bij financiële instellingen gaat het om het prudent laveren tussen het nemen van risico en het zoeken naar rendement. Een financiële instelling die alleen gericht is op het hoogste rendement en het risico veronachtzaamt, schiet zichzelf vroeg of laat in de voeten; een financiële instelling die elk risico vermijdt, maakt echter geen rendement en vervult ook zijn rol niet in het in gang houden van de economie. Tegengestelde grootheden – risico en rendement – dienen door financiële instellingen bij elkaar gehouden te worden. Dit maakt het werken voor deze – dienende! – sector spannend en uitdagend. Of in de beroemde parabel over de talenten: Jezus roept ons op om risico te nemen, want zonder risico geen groei, en het koninkrijk Gods is immers een mosterdzaadje dat groeit.

vaak verbaasd

Ik werk nu zeventien jaar in de financiële sector. Ik heb me daarbij vaak verbaasd; niet alleen over het gedrag van medebankiers, ook over het gedrag van particulieren. Als zeventien jaar geleden een bank geen lening verstrekte, was de bank al gauw te conservatief; sinds de financiële crisis is de populaire mening juist dat banken te veel risico hebben genomen. Sommige consumenten willen het hoogste rendement tegen het laagste risico. Maar zijn we er na de IJslandse bank ICE Save niet achter gekomen dat risico en rendement met elkaar zijn verbonden? Oké, misschien gek gemaakt door elkaar en door banken, maar waar is de eigen verantwoordelijkheid?

De financiële sector is wat mij betreft verantwoordelijk – want daar zit de kennis – maar dit ontslaat de consument niet van de plicht ook zelf goed te onderzoeken welk financieel product hij of zij aanschaft. En wellicht de hebzucht even opzij te schuiven.

Zijn we er nu? Ik denk het niet. Er is nog een aspect – naast de verantwoordelijkheid van de financiële sector en de verantwoordelijkheid van het individu. Het is een aspect dat geldt voor beiden, en dat gaat over de aloude eerste vraag uit de katholieke catechismus: waartoe zijt gij op aarde? Het is primair een vraag naar het zijn en niet naar het doen; hoewel het doen wel daaruit voorkomt.Waartoe is een financiële instelling op aarde: is zij er niet primair om te dienen? Om een intermediair te zijn tussen mensen die geld over hebben en mensen die geld zoeken. De financiële sector heeft immers een belangrijke invloed. Zij kan de samenleving werkelijk een duwtje in de goede richting geven.

Maar ook de burger heeft invloed. Ik gebruik hier nadrukkelijk het woord ‘burger’ en niet ‘de consument’. Misschien is dat wel een van de problemen in onze samenleving, dat we mensen zijn gaan beschouwen als consumenten; gericht op een transactie. Maar de mens is veel meer. De mens is burger: mede-inwoner van ons land. Met elkaar zijn we verantwoordelijk voor deze samenleving; voor de wereld die we willen. Ik heb soms het gevoel dat de particulier haar of zijn burgerschap aflegt wanneer zij of hij nadenkt over geld.

het ‘wezen’ van geld

Mijn vraag aan die burger is: waartoe ben jij op aarde? Laat je bij die vraag meespelen: hoe kan ik mijn geld inzetten voor een betere, eerlijke wereld? Om het wat filosofisch te zeggen: dit is dus een kwestie van finaliteit. In zekere zin pleit ik dus voor een bezinning op wat het ‘wezen’ is van geld (Aristoteles noemt het ‘substantie’). En het wezen, het feitelijke doel dus, is niet slechts genot, rendement, risico, maar moet vooral ook zijn: bijdrage aan welzijn. Transsubstantiatie is de term die in de theologie wordt gebruikt om aan te duiden dat het wezen van brood en wijn, in katholieke opvatting tijdens de eucharistieviering worden veranderd in lichaam en bloed. Misschien pleit ik in dit verband dus wel voor een ‘financiële transsubstantiatie’.

Mail de redactie
Mail de redactie
Heeft u een tip over dit onderwerp, ziet u een spelfout of feitelijke onjuistheid? We stellen het zeer op prijs als u ons daarover een bericht stuurt.
Afbeelding

Jongeren trekken keer op keer aan het kortste eind. Wie neemt hun druk weg?

Studenten voelen zich niet gesteund door de generatie die het nu voor het zeggen heeft. Het is hoog tijd om de druk bij hen weg te halen, schrijven Joram van Velzen en Daan Bos.

Afbeelding

Rolverwisseling leidt tot uitstel debat over de echte zorgkeuzes en de premies

Zorgaanbieders zoals ziekenhuizen hebben taken van anderen op zich genomen, merkt Christiaan Rompen. Dat leidt tot een alsmaar toenemende werkdruk en groeiende bureaucratische rompslomp.

Afbeelding

Mag de kip eindelijk uit de kooi? De Kamer wil het, maar durft de stap nog niet te zetten

Boeren moeten een verbod op kippen in kooien voor zijn en zelf meewerken aan een verbod, schrijft Geert Laugs. ‘Het huidige op massaproductie gebaseerde systeem biedt kleinere boeren geen toekomst.’

Afbeelding

Hoe zorg jij dat je fysiek en mentaal fit blijft op je werk? ‘Niet alles hoeft of moet, maar mag’

In Nederland is het ziekteverzuim is in jaren niet zo hoog geweest als nu. Meestal gaat het om kort verzuim vanwege fysieke klachten, maar werknemers hebben ook steeds vaker last van mentale klachten.

Afbeelding

Eenzaamheid-mantra’s helpen mij niet verder. Wat helpt dan wel?

Gevoelens van eenzaamheid vragen allereerst om erkenning, merkt Jan Willem Janse van MissieNederland. ‘Eenzaamheid speelt niet alleen bij mij, maar misschien ook wel bij jou en vele anderen’.

Afbeelding

Vrije Universiteit boekt geen vooruitgang met nieuwe openings- en sluitingsteksten bij promoties en oraties

De Vrije Universiteit schrapt Psalmregels bij aanvang en beëindiging van promoties en oraties. De alternatieve teksten bevreemden hoogleraar Marc van Oostendorp. ‘Als ze ‘van oorsprong’ christelijk is, wat is ze nu dan?’