Luister naar

Sociale rol hoort thuis bij kerk

Nieuws
Woensdag begint een driedaags Christelijk-Sociaal Congres over de kracht van verbondenheid. Het is mooi dat daar veel christelijke organisaties bij elkaar zijn. Maar hoe zit het met hun relatie met hun bron: de kerk?
Tiemen Zeldenrust
maandag 29 augustus 2016 om 03:00
Wat vrijwilligers uit kerken kunnen bieden, is naastenliefde en praktische hulp. Op de foto: vrijwilligers pakken in het hoofdkantoor van Unilever kerstpakketten in voor gezinnen die afhankelijk zijn van de voedselbank.
Wat vrijwilligers uit kerken kunnen bieden, is naastenliefde en praktische hulp. Op de foto: vrijwilligers pakken in het hoofdkantoor van Unilever kerstpakketten in voor gezinnen die afhankelijk zijn van de voedselbank.

Het Christelijk-Sociaal Congres werd in 1891 voor het eerst georganiseerd onder leiding van Abraham Kuyper. De uitdaging voor die tijd werd ‘de sociale kwestie’ genoemd: hoe komen we tot rechtvaardige verhoudingen tussen werkgevers en werknemers? Nu, 125 jaar later, komt het congres met het document De kracht van verbondenheid. Daarin wordt een visie geformuleerd voor de toekomst van de christelijk-sociale beweging.

Het document maakt een treffende en diepgravende analyse van de huidige tijd. Maar ik mis de vraag naar de legitimiteit van de beweging en daarmee van de christelijke organisaties zelf. Van wie is de beweging, waarom bestaat zij en wat beoogt zij? Deze vragen kunnen alleen beantwoord worden in verbondenheid met de bron waaruit deze organisaties ontsprongen zijn: de kerk.

Met Pinksteren begon 2000 jaar geleden in Jeruzalem de beweging die getuigde van de opgestane Heer en van het koninkrijk dat komende is. Deze beweging werd direct al verbonden met sociale bewogenheid en sociale organisatie. Daarom zal een sociale beweging in de 21e eeuw die verwijst naar Christus, altijd op een of andere manier moeten benoemen wat haar positie is ten opzichte van de kerk.

Abraham Kuyper maakte onderscheid tussen het instituut, de zichtbare plaats van samenkomst op zondag, en het organisme, de presentie van christenen overal op aarde, dus ook in organisaties. Maar deze twee zijn in Kuypers ogen wel een eenheid, omdat zij samen het lichaam van Christus vormen.

drastisch veranderd

De positie van de kerk is in 125 jaar drastisch veranderd. Rond 1900 hoorde slechts twee procent van de Nederlanders niet bij een kerk. Nu komt 82 procent (bijna) nooit meer in de kerk en maar 14 procent gelooft in een persoonlijke God. In steden is de situatie nog erger.

In zijn boek Vreemdelingen en Priesters beklemtoont missioloog Stefan Paas hoe belangrijk het is om recht te doen aan de situatie van diepe secularisatie waarin Nederland verkeert. Christenen moeten weer leren wat het betekent om ‘zwak’ en ‘dwaas’ te zijn. Zienswijzen op de kerk, zoals het streven naar een volkskerk of transformatie van de samenleving, schieten daarom tekort.

In zijn zoektocht komt Paas uit bij het inspirerende idee van de kerk als een gemeenschap van priesters. Zo’n gemeenschap vertegenwoordigt God bij de mensen en de mensen bij God. Ze is dienstbaar, luistert naar God, heeft oog voor waar Hij al aan het werk is en bouwt aan betekenisvolle relaties met de omgeving. In zo’n visie is de lokale kerkgemeenschap eigenaar en middelpunt van de christelijk-sociale beweging. Maar hoe kan zij deze rol oppakken?

inbesteden

In het boek De spelende kerk constateert socioloog en ForumC-directeur Cors Visser dat de vorming van christelijke organisaties het kerkzijn behoorlijk heeft uitgehold. Kerken hebben allerlei (sociale) taken die bij de kerk zelf horen, in de loop der tijd ‘uitbesteed’ aan organisaties. In feite zijn haar handen en voeten afgehakt. Visser introduceert het interessante idee van ‘inbesteden’. Laat kerken weer taken van organisaties terugpakken! In Kenia en Brazilië zag hij hoe kerken hun omgeving zo tot zegen waren.

De gedachte van inbesteden loopt synchroon met processen als de opkomst van lokale burgerinitiatieven, afbouw van de verzorgingsstaat en decentralisatie van landelijke overheidstaken.

Tegelijk kan inbesteden best een lastige aangelegenheid zijn. De maatschappij is onoverzichtelijk en complex geworden. Er is geen organisatie die autonoom iets kan ondernemen. Kerken zullen in samenspel met lokale overheid, professionals en andere initiatieven en gemeenschappen hun rol moeten zoeken. De huidige ‘sociale kwestie’ is onverbondenheid, gebrokenheid in relaties. Je kunt in onze samenleving pas echt meedoen als je over bepaalde vaardigheden beschikt. Veel mensen missen die. Als hun eigen sociale netwerk dan ook nog ontoereikend is, maakt dat hen extra kwetsbaar, met name bij ingrijpende levensgebeurtenissen als werkloosheid, ziekte, ouderdom, echtbreuk, verlies van geliefden en verslaving. Wat vrijwilligers uit kerken kunnen bieden, is praktische hulp, naastenliefde en het netwerk van de kerk. Daarbij is ‘wederkerigheid’ cruciaal: een open houding in wat we van de ander(en) kunnen leren en ontvangen en hoe we mogelijk gezamenlijk op kunnen trekken.

Worden kerkleden hiermee niet nog zwaarder belast? Belangrijk is om niet zomaar op elke nood af te vliegen. Een kerk doet er goed aan zich allereerst te bezinnen op haar eigen ‘aanbod’. Welke capaciteiten, mogelijkheden en talenten zijn aanwezig en hoe verbind je die met de nood van mensen in de omgeving van de kerk? Misschien zijn degenen die zich met hun gaven inzetten, juist ook wel mensen die al aan de rand van de kerk stonden.

ondersteunen

Christelijke organisaties hebben in hun eigen vakgebied ook veel expertise in huis, of het nu kennis van pedagogiek, de arbeidsmarkt, filosofie, zorg, werkloosheid, schuldhulpverlening of nieuwe media is. Zij kunnen zich de vraag stellen hoe zij met hun expertise, hun netwerken, of op een andere manier, lokale kerkgemeenschappen zo veel mogelijk kunnen ondersteunen in hun rol als ‘priesterkerk’ in de samenleving.

Een paar voorbeelden. Stichting Present, waar ik zelf werk, zou de organisatie van projecten voor een deel uit handen kunnen geven aan Present-werkgroepen die per kerk ingesteld worden. Dan worden die kerken zelf meer eigenaar van de hulp die ze geven. Of neem de stichting Christelijke Filosofie en ForumC. Zouden zij kerken kunnen ondersteunen lokaal het debat over geloof, wetenschap, filosofie en samenleving te voeren? Lokale politieke partijen zouden nog meer met kerken kunnen overleggen bij welke problematiek zij van betekenis kunnen zijn.

Alpha-cursus

De Alpha-cursus vind ik een voorbeeld waar inbesteden al jaren goed loopt. Vrijwilligers worden door Alpha Nederland getraind, maar ze moeten de cursus zelf, in hun eigen kerk geven.

Het zal in de praktijk, ondanks alle creativiteit, niet altijd mogelijk zijn om als (christelijke) organisatie op deze manier de kerk te ondersteunen. Dat is ook geen probleem. Het gaat om de intentie om met elkaar ‘kanaal’ te zijn waar de gaven van de Geest doorheen kunnen stromen, zodat mensen met elkaar worden verbonden en iets van herstel mogelijk wordt van wat gebroken is. Deze tijd vraagt om samenwerken, eenheid en bundeling van krachten. Gescheiden optrekken kunnen we ons niet meer veroorloven. <

Mail de redactie
Mail de redactie
Heeft u een tip over dit onderwerp, ziet u een spelfout of feitelijke onjuistheid? We stellen het zeer op prijs als u ons daarover een bericht stuurt.
Afbeelding

Rolverwisseling leidt tot uitstel debat over de echte zorgkeuzes en de premies

Zorgaanbieders zoals ziekenhuizen hebben taken van anderen op zich genomen, merkt Christiaan Rompen. Dat leidt tot een alsmaar toenemende werkdruk en groeiende bureaucratische rompslomp.

Afbeelding

Mag de kip eindelijk uit de kooi? De Kamer wil het, maar durft de stap nog niet te zetten

Boeren moeten een verbod op kippen in kooien voor zijn en zelf meewerken aan een verbod, schrijft Geert Laugs. ‘Het huidige op massaproductie gebaseerde systeem biedt kleinere boeren geen toekomst.’

Afbeelding

Hoe zorg jij dat je fysiek en mentaal fit blijft op je werk? ‘Niet alles hoeft of moet, maar mag’

In Nederland is het ziekteverzuim is in jaren niet zo hoog geweest als nu. Meestal gaat het om kort verzuim vanwege fysieke klachten, maar werknemers hebben ook steeds vaker last van mentale klachten.

Afbeelding

Eenzaamheid-mantra’s helpen mij niet verder. Wat helpt dan wel?

Gevoelens van eenzaamheid vragen allereerst om erkenning, merkt Jan Willem Janse van MissieNederland. ‘Eenzaamheid speelt niet alleen bij mij, maar misschien ook wel bij jou en vele anderen’.

Afbeelding

Vrije Universiteit boekt geen vooruitgang met nieuwe openings- en sluitingsteksten bij promoties en oraties

De Vrije Universiteit schrapt Psalmregels bij aanvang en beëindiging van promoties en oraties. De alternatieve teksten bevreemden hoogleraar Marc van Oostendorp. ‘Als ze ‘van oorsprong’ christelijk is, wat is ze nu dan?’

Afbeelding

Door te spelen kunnen we de last van het leven dragen, we staan zelfs meer open voor God

In 1938 publiceerde de cultuurhistoricus Johan Huizinga zijn studie: Homo ludens, de spelende mens. De stelling van het boek is eenvoudig, maar revolutionair, schrijft Léon Hanssen in zijn essay.