Luister naar

Een pastor is geen intieme vriend

Nieuws
Mooi, dat de Rooms-Katholieke Kerk een gedragscode voor pastores heeft. Maar dan moeten de bisschoppen die wel handhaven.
Ad van der Helm
donderdag 28 januari 2016 om 03:00
De vrouw bestemde de erfenis niet voor de pastoor, maar voor de man persoonlijk. De familie hoorde dit pas kort voor haar overlijden.
De vrouw bestemde de erfenis niet voor de pastoor, maar voor de man persoonlijk. De familie hoorde dit pas kort voor haar overlijden. anp / Roos KooleE

De kwestie van de pastoor die een erfenis aannam, is inmiddels uit de publiciteit verdwenen. In kringen van collega-pastores is het onderwerp echter nog niet van de gesprekstafels.

Het gaat immers om de betrouwbaarheid van pastores en de effectiviteit van de Gedragscode pastoraat, die in de Rooms-Katholieke Kerk geldt. Had deze niet ingeroepen moeten worden?

De zaak betreft een pastoor in het bisdom Den Bosch, die eind 2014 een erfenis van een overleden parochiaan aannam.

Volgens de gedragscode mag dat niet, maar de pastoor zei dat hij de erfenis op persoonlijke titel aanvaardde. De vrouw had uitdrukkelijk aangegeven dat zij de nalatenschap niet voor de pastoor, maar voor hem persoonlijk bestemde.

De familieleden hoorden pas kort voor haar overlijden dat dit zo in haar testament stond. Ze hebben geprobeerd dit te laten wijzigen, maar dat is niet gelukt. Na het overlijden spande de familie een rechtszaak aan. Maar de rechter stelde de familie niet in het gelijk.

De pastoor heeft na kritiek vanuit de geloofsgemeenschap waar hij werkte, zich teruggetrokken en een benoeming in een andere parochie aanvaard.

seksueel misbruik

De huidige Gedragscode pastoraat is door de Nederlandse bisschoppen in 2014 vastgesteld. Dat was onderdeel van een reeks maatregelen in het kader van het dossier seksueel misbruik in pastorale relaties. De gedragscode bestrijkt een breder terrein, waaronder ook de financiële en materiële aspecten van een vertrouwensrelatie.

Nu de tekst is vastgesteld, is interessant of dit juridische instrument daadwerkelijk functioneert. De kwestie van de erfenis is een interessante testcase.

Artikel 1.6 van de gedragscode geeft aan dat de pastorale beroepskracht geen erfenissen aanvaardt en geen aanmerkelijke giften van mensen met wie hij in een pastorale relatie staat. Deze bepaling sluit aan bij een artikel in het Burgerlijk Wetboek (boek 4, artikel 59 lid 1), dat zegt dat (geestelijk) verzorgers die iemand tijdens de ziekte waaraan hij overleed, hebben bijgestaan, geen voordeel mogen trekken uit een testament dat in die periode is opgesteld.

Volgens de rechter was dit artikel niet van toepassing. Het testament is niet tijdens de ziekte van de vrouw opgesteld. Die ziekte openbaarde zich pas een halfjaar voor haar overlijden. Het testament was vier jaar daarvóór al gewijzigd.

De pastor is echter geen arts, die een patiënt behandelt tijdens een ziekte. Hij is een vertrouwenspersoon, die een – soms langdurige – vertrouwensrelatie opbouwt. In dit geval was de relatie geïntensiveerd na het overlijden en de begrafenis van de echtgenoot in 2008. Er was voldoende reden het wetsartikel in te roepen. De rechter heeft te veel geredeneerd vanuit het model van een behandelend arts.

grensoverschrijdend gedrag

Crucialer vind ik de vraag naar de gedragscode.

Net als bij alle vormen van grensoverschrijdend gedrag, is het niet voldoende dat een parochiaan zegt dat het niet om een pastorale relatie ging. De nabijheid en vertrouwelijkheid van de pastorale relatie wordt snel verward met vriendschap. Het is echter het kerkelijk ambt dat de relatie mogelijk maakt. De pastoor vulde zijn ambt kennelijk op uitstekende en persoonlijke wijze in. Maar dat betekent niet dat er een private relatie is ontstaan. Het fundament van het intensieve contact was immers steeds het pastoorsambt.

De pastoor had moeten beseffen dat de vertrouwelijkheid van de relatie haar oorsprong vond in zijn pastorale functie. Hij had daarom de vrouw meteen duidelijk moeten maken dat hij de erfenis niet kon aannemen en dat deze alleen bestemd kon zijn voor de parochie.

De familie heeft ook een beroep op de bisschop gedaan. Maar die oordeelde dat de vrouw uit eigen beweging en uit vrije wil had gehandeld.

Van de bisschop mag echter verwacht worden dat hij het karakter van een pastorale relatie begrijpt en vaststelt dat het in dit geval om een pastorale relatie ging.

Als een pastoor dit niet beseft, dient de bisschop de gedragscode in te roepen. De bisschop had voldoende grond om de pastoor aan te spreken op diens grensoverschrijdend gedrag. Hij had hem moeten sommeren de erfenis over te dragen aan de parochie.

Het is niet te hopen dat de gedragscode een vorm van softe symboolregulering wordt. Het is juist een fundament voor een professionele en integere beoefening van het pastoraat. Komend jaar wordt de gedragscode geëvalueerd. Ik hoop dat deze casus daarbij wordt meegenomen als een slecht voorbeeld. En dat de bisschoppen zich voornemen hun pastorale beroepskrachten met kracht op de gedragscode aan te spreken, omwille van de kwaliteit van het pastoraat en het herstel van vertrouwen. <

Mail de redactie
Mail de redactie
Heeft u een tip over dit onderwerp, ziet u een spelfout of feitelijke onjuistheid? We stellen het zeer op prijs als u ons daarover een bericht stuurt.
Afbeelding

Zonder kerkdienst zul je nooit werkelijk beseffen wat genade is, dat ontvang je alleen in gezamenlijke dank

Waarom ga je naar de kerk? Kun je geloven buiten de kerk? De discussie is er opnieuw, maar dominee Wim van der Schee stelt liever het uitgangspunt van 'eerst is er de gelovige, dan is er de kerkdienst' ter discussie.

Afbeelding

In Disneyfilms zitten steeds meer 'woke' invullingen. Zou Disney zijn eigen studio's nog herkennen?

Op 27 januari barst het jaar lange eeuwfeest los van de Walt Disney Studio’s. Maar zijn de oorspronkelijke waarden van Disney nog wel terug te vinden in het huidige megabedrijf?

Afbeelding

Wat hebben Philips en het CDA gemeen? Succesvolle afsplitsingen en moeilijke tijden

Het CDA en Philips zitten in zwaar weer, terwijl hun afsplitsingen een succes zijn. 'Is er nog hoop voor het CDA?', vraagt Frank van den Heuvel zich af.

Afbeelding

Oekraïne, hoe erger te voorkomen? We staan voor lastige vragen, over de eigen vrijheid en die van hen

Dit is de kernvraag, vindt Aad Kamsteeg: hoe kunnen het belang van de vrije wereld en de vrijheid van Oekraïense burgers worden beschermd zonder escalatie naar omstandigheden die veel erger zijn dan een compromis?

Afbeelding

De overheid kan er weer niet om heen, de waarde van grond voor woningbouw ligt te hoog

Het Rijk stopt miljarden in woningbouwprojecten, terwijl de huizenprijzen - en dus opbrengsten voor projectontwikkelaars - historisch hoog zijn. Te dure grond zit nieuwbouw in de weg, stelt expert Erwin van der Krabben.

Afbeelding

Na een week bidden voor gerechtigheid dacht ik: waarom wordt onrecht niet concreet benoemd?

Erg concreet werd het bidden tegen onrecht tijdens de Week van gebed niet, viel MissieNederland-directeur Jan Wolsheimer op. Het lijkt erop dat kerken zich niet willen branden aan partijpolitiek.