Luister naar

Opinie: Angela Merkel raakt langzaam over de datum

Nieuws
Een daadkrachtig Europa kan zich geen Duitsland veroorloven dat vooral met zichzelf in de knoop zit.
Ton Nijhuis
woensdag 26 september 2018 om 18:35
Bondskanselier (nu nog) Angela Merkel, op een partijtop in juli, schenkt koffie voor partijsecretaris Annegret Kramp (links), regelmatig genoemd als haar opvolger. Maar voor haar is het nog net te vroeg om het stokje over te nemen.
Bondskanselier (nu nog) Angela Merkel, op een partijtop in juli, schenkt koffie voor partijsecretaris Annegret Kramp (links), regelmatig genoemd als haar opvolger. Maar voor haar is het nog net te vroeg om het stokje over te nemen. ap / Kay Nietfeld

Regelmatig heb ik al diegenen die het einde van het Merkel-tijdperk weer eens voorspelden, erop gewezen dat zij te voorbarig zijn en voor hun beurt spreken. Angela Merkel beschikt namelijk over een buitengewone gave om crises uit te zitten terwijl links en rechts mensen om haar heen vallen.

De drang of wens naar theater en dramatiek moet een nuchtere politieke inschatting niet in de weg staan.

Dat ik meer vertrouwen had in Merkels overlevingskunst, betekende nog niet dat ik een Merkel-adept ben. Hoewel ze grote verdiensten heeft, kan veel van het succes van Duitsland gedurende de Merkel-jaren evengoed worden toegeschreven aan het voorwerk van haar voorganger Gerhard Schröder (zijn hervormingsplannen onder de naam ‘Agenda 2010’) of aan het toeval dat ze net aan de macht kwam toen de Duitse economie aan een lange bloeiperiode begon – zoals Vladimir Putin in het eerste decennium van zijn presidentschap in Rusland meesurfte op de economische hoogconjunctuur dankzij de hoge olieprijs.

gelatenheid

Merkels politiek werd vooral gekenmerkt door voorzichtigheid en een extreme gelatenheid.

‘Geen experimenten’, zoals de eerste bondskanselier, Konrad Adenauer, al beloofde. Vooral geen dingen doen die tot onvrede of onrust zouden kunnen leiden.

De paar experimenten die Merkel zich wel permitteerde, zoals de nieuwe energiepolitiek en haar aanpak van de vluchtelingenproblematiek waren – om het voorzichtig uit te drukken – geen onverdeeld succes. Sterker was ze in het consolideren van de bestaande situatie, wat in een woelige wereld natuurlijk ook een hele prestatie is!

Bovendien heeft ze zich bewezen als internationaal crisismanager van formaat. Denk slechts aan haar politiek na de Krim-annexatie door Rusland.

nuchter vakmanschap

Maar aan een echte inspirerende visie of toekomstgerichte politiek ontbrak het toch vaak. Zij moet het hebben van nuchtere expertise en vakmanschap.

Aan de Macron-factor heeft het haar altijd ontbroken. En precies dit begint Merkel in haar laatste kanselierschap steeds meer op te breken.

Haar kalmerende recept is uitgewerkt. Het land snakt naar iets nieuws, ook al is de oppositie niet in staat een geloofwaardig alternatief aan te bieden.

Tekenend hiervoor is dat dinsdag Merkels vertrouweling Volker Kauder na dertien jaar fractievoorzitterschap van de CDU/CSU tegen haar uitdrukkelijke wens in werd weggestemd. En dit ten gunste van de volstrekt onbekende en oncharismatische Ralph Brinkhaus, die het tegen Kauder had opgenomen.

Dit kwam als een donderslag bij heldere hemel. Maar de boodschap van de fractie is helder. Er moet een keer verandering komen. Dit kan zo niet doorgaan, ook al is er eigenlijk geen alternatief.

Een wakeup call voor Merkel of het begin van het einde? Dat Merkel haar houdbaarheidsdatum heeft bereikt, begint nu ook in de CDU door te dringen.

Het einde komt zelden met een knal. Vaak loopt de lucht er ­langzaam uit en modderen we ondertussen nog wat door. Ook in Duitsland lijkt dat het meest waarschijnlijke scenario.

Voor Annegret Kramp-Karrenbauer is het nog net te vroeg het stokje over te nemen. Deze geplande overdracht vergt daarom enig geduld.

Maar juist dat geduld lijkt op te zijn geraakt gezien de verhitte situatie in Chemnitz, het steeds luider worden van rechtspopulistische en rechts­extreme stemmen, CSU-minister Horst Seehofer die zich niet laat temmen, en de toenemende nervositeit van de coalitiegenoot SPD. De partijen houden elkaar in een wurggreep en verstikken daarmee de politiek.

politiek gevoel kwijt

De afhandeling van het ‘probleem-Maassen’, die eerst werd bevorderd tot staatssecretaris, laat zien dat men zo moeizaam bezig is intern een oplossing te vinden, dat deze coalitie het politieke gevoel is kwijtgeraakt voor hoe oplossingen bij de bevolking overkomen. Begrijp me niet verkeerd: Merkels regering functioneert als ‘demissionair’ kabinet nog steeds uitstekend; zij past vakkundig op de winkel. Maar een visie, een gemeenschappelijk project of ambitie ontbreekt, of is tenminste niet voor de buitenwereld herkenbaar. Laat staan een zichtbare lust aan het regeren. Vermoeide blikken alom.

In tijden dat iedereen roept dat Europa nu meer op zichzelf is aangewezen en daarom daadkrachtiger moet worden, kunnen we ons geen Duitsland veroorloven dat vooral met zichzelf bezig is. Of sterker nog, waarin de politieke partijen vooral met zichzelf in de knoop zitten.

nieuwe coalitie

Misschien moet het land, net als de CDU/CSU-fractie, ook bij het ontbreken van een alternatief toch gewoon de sprong in het diepe wagen en zich uit deze verlammende verhoudingen bevrijden.

Misschien zelfs met een nieuwe coalitie. Het blijft jammer dat het experiment van CDU/CSU samen met de liberale FDP en Bündnis 90-Die Grünen geen doorgang heeft gevonden.

En Angela Merkel?

Zou zij niet de ideale opvolger van Juncker zijn? <

Mail de redactie
Mail de redactie
Heeft u een tip over dit onderwerp, ziet u een spelfout of feitelijke onjuistheid? We stellen het zeer op prijs als u ons daarover een bericht stuurt.
Afbeelding

Waddenzee rechten geven? Minister Van der Wal gooit het idee met twijfelachtige argumenten overboord

De Waddenzee zou volgens Laura Burgers beter beschermd zijn door haar erkenning te geven als zelfstandige rechtspersoonlijkheid. In onder andere Spanje, Oeganda en Ecuador blijkt dat het helpt.

Afbeelding

De herdenking van de Watersnoodramp in 1953 is een uitgelezen moment om te leren van de geschiedenis

De herdenking van de Watersnoodramp is een goed moment om te leren van de geschiedenis, schrijft Lotte Jensen, auteur van Wij en het water. We hebben niet alleen een alerte overheid nodig. Burgens zijn zelf ook aan zet.

Afbeelding

Zijn mensen bang voor een nieuwe watersnoodramp? 'Ik denk niet dat het helemaal te voorkomen is'

Zeventig jaar geleden vond de Watersnoodramp plaats. Door klimaatverandering het aantal overstromingen alleen maar toe. Moeten we bang zijn voor een nieuwe watersnoodramp?

Afbeelding

De twijfelachtige erfenis van Charles Darwins racisme, dat benoemd moet worden in de geschiedenisboeken

Darwin wordt geprezen als de geniale grondlegger van de moderne biologie. Het zou echter passender zijn om naar hem te verwijzen als de notoire aanstichter van het wetenschappelijk racisme, vindt Ard Jan Biemond.

Afbeelding

Nederland is slecht in het oprichten van succesvolle start-ups. Hoe komt dat?

Iets nieuws bedenken, lukt Nederlandse ondernemers wel. Om er zakelijk een succes van te maken is veel moeilijker, merkt Peter de Waard. Dat bewijst nu ook Lightyear.

Afbeelding

De vrijheid verdedigen door die te beperken? De (voorspelbare) effecten van een koranverbranding

Het is duidelijk dat koranverbrandingen niet slechts tegen een boek gericht zijn, maar dat er ook naar moslims zelf een in wezen vijandig signaal uitgaat, signaleert Joas Wagemakers.