Luister naar

Is God alleen maar de God die toekijkt, of straft Hij soms ook?

Column
We belanden van de ene crisis in de andere. Er wordt behoorlijk aan ons welvarende bestaan geschud. Vroeger zou er dan altijd wel iemand begonnen zijn over de straf van God. Tegenwoordig gebeurt dat nauwelijks meer. Waarom eigenlijk niet?
Hans Burger • universitair hoofddocent systematische theologie aan de Theologische Universiteit Kampen
dinsdag 20 september 2022 om 11:57
Hans Burger
Hans Burger beeld nd

Toen de coronapandemie uitbrak, zeiden meerdere theologen: ‘Je moet corona niet zien als een straf van God.’ Vanuit de geschiedenis is het goed te begrijpen dat we rampen en crises niet meer als straf van God willen zien. Er zijn in het verleden te veel boetepredikers geweest die mensen dreigden met de straf van God, met de hel. Monniken, dominees en opwekkingspredikers die opriepen tot bekering, want anders zou Gods toorn je treffen. Dat heeft veel aversie opgeroepen. Jezus zelf deed het anders: Hij begon zijn optreden met goed nieuws, niet met dreigend slecht nieuws. 

bedreiging en angst

Spreken over de straf van God kan zelfs ronduit beschadigend zijn. Bijvoorbeeld wanneer iemand de straf van God gebruikt als machtsmiddel. Dan dreig je met Gods toorn omdat de ander moet doen wat jij wilt. Of wanneer je even snel concludeert dat het persoonlijk lijden van de ander wel veroorzaakt moet zijn door persoonlijke schuld, zoals Jobs vrienden deden. Alsof er een een-op-eenverhouding is tussen persoonlijk lijden en persoonlijke schuld. Er zou ook een andere reden kunnen zijn dat we het liever niet over Gods straf willen hebben: angst voor veroordeling. We hebben een enorme behoefte aan positiviteit en aan bevestiging. Wat moeten we dan met Gods straf? 

Maar als we van de ene crisis in de andere vallen, hoe duiden we al die crises dan? Is het alleen maar kwaad dat anderen ons aandoen? Alleen maar kwaad dat we over onszelf afroepen? Er valt veel te zeggen over hoe God ons leven leidt en of wij daar nog wel oog voor hebben. Ik focus nu op Gods straf: we zijn iets waardevols kwijt als we in wat ons overkomt nooit meer Gods straf willen zien.

Natuurlijk, veel hebben we over onszelf afgeroepen. De asielcrisis is een opvangcrisis als gevolg van verkeerde beleidskeuzes. De energiecrisis komt eruit voort dat we onszelf afhankelijk hebben gemaakt van Russisch gas. De aardbevingen in Groningen zijn veroorzaakt door handelen van mensen, blind gemaakt door het economische belang van gaswinning. De stikstofcrisis is gevolg van problemen voor je uit schuiven. Enzovoort. 

Alleen: is daarmee alles gezegd? Is God alleen maar degene die toekijkt hoe dom wij bezig zijn en hoe wij kwaad over onszelf afroepen? En misschien nog ons kwaad ten goede weet te keren of ons er een keer van zal verlossen? 

veroordeling en straf

Het Nieuwe Testament geeft een ander beeld. Er wordt onderscheid gemaakt tussen veroordeling en straf. Ook als Jezus in onze plaats veroordeeld is en wij bevrijd zijn van veroordeling door God, kan God ons nog steeds straffen – om ons op te voeden, dus met een pedagogisch doel. Of omdat we domme dingen doen die geen bestaansrecht hebben. Straf en veroordeling zijn niet hetzelfde. Als straf een pedagogisch doel heeft, dan laat het God niet koud wat wij doen. Hij kijkt niet toe, maar is actief betrokken. Zijn rijk komt: Hij is bezig ons en onze wereld te veranderen. In 1 Kronieken 21 wordt verteld over David die domme dingen doet. Hij organiseert een volkstelling om precies te kunnen weten hoe belangrijk en machtig hij is. Als de profeet Gad hem vertelt dat God hier boos over is en David een straf mag kiezen, zegt David: ‘Liever val ik in handen van de HEER, wiens mededogen zeer groot is, dan dat ik in mensenhanden val.’ David wist dat het bij God veilig is, ook als Hij straft. 

Het thema straf veroorzaakt ongemak en roept veel vragen op. Het gaat er regelmatig ruig aan toe in onze wereld, waar duivel en zonde de mensen in de greep hebben. Er vallen veel slachtoffers. Gods Zoon is zelf ook onder de dodelijke slachtoffers. Daarin Gods straf zien, maakt het extra ingewikkeld: wat zegt die ruwheid over God? Worden zwakke mensen gestraft voor de misdaden van de rijken en machtigen?

bevrijdende gedachte

Ondanks die vragen vind ik Gods straf een belangrijk thema: er wordt aan onze wereld geschud. Ik zie genoeg reden voor God om het boos uit te roepen: ‘Hebben jullie nu nog niet door hoe dom je bezig bent?’ Dan is het bevrijdend dat God persoonlijk en actief aanwezig is in wat ons overkomt, in al die crises, desnoods als een God die straft. Dan kun je het tenminste uitroepen: ‘God, u straft toch geen onschuldige mensen? U laat toch niet uw schepping kapot gaan omdat wij zo dom bezig zijn? God, heb medelijden met ons!’

Ook als Hij straft, is het veilig bij God. In Christus zien we God, die ons van veroordeling bevrijdt, onze straf draagt en dood gaat, maar ook de dood overwint. Zijn rijk komt. Liever val ik in handen van de HEER, dan in de handen van een falende neoliberale overheid; of in de handen van multinationals die alleen maar geïnteresseerd zijn in efficiënte productie en maximalisering van winst. Want God is goed, ook als Hij straft. Bij God weet ik me veilig, zelfs als ik zou sterven in een of andere crisis. Zijn Zoon veroordeelt niet, maar overwon de dood. 

Hans Burger is universitair hoofddocent systematische theologie aan de Theologische Universiteit Kampen/Utrecht. Hij schrijft dit artikel als lid van de gezamenlijke onderzoeksgroep BEST (Biblical Exegesis and Systematic Theology) van de Theologische Universiteiten in Apeldoorn en Kampen.

Mail de redactie
Mail de redactie
Heeft u een tip over dit onderwerp, ziet u een spelfout of feitelijke onjuistheid? We stellen het zeer op prijs als u ons daarover een bericht stuurt.
Afbeelding

Een genadeloze boodschap: ‘retour afzender’ voor de pijn van het leven

Ja, Jezus roept op tot geloof, stelt Myriam Klinker. Ook als Hij op het punt staat mensen te genezen. Maar is daadwerkelijk alles mogelijk voor wie gelooft, of word je daarmee op jezelf teruggeworpen?

Afbeelding

Stille bewondering voor Dilan Yesilgöz, maar toch mist er ook iets

Stille bewondering koester ik voor de Nederlandse minister van Justitie en Veiligheid, Dilan Yesilgöz-Zegerius, schrijft Koert van Bekkum. Maar toch mist hij iets in haar verhaal.

Afbeelding

Het akkoord tussen Libanon en Israël kan het begin van een weg uit de misère betekenen

Israël en Libanon lijken het na jaren onderhandelen eens te worden over de verdeling van de onderzeese gasvelden. Een mijlpaal en een teken van hoop in deze wereld, aldus theoloog Eric Peels.

Afbeelding

Getallen uit Numeri maken je ook vandaag hoopvol

De getallen uit het bijbelboek Numeri vertellen het verhaal dat God mensen niet loslaat als ze opstandig zijn en steeds weer hun eigen weg kiezen. Dat biedt ook in 2022 hoop als je denkt dat cijfers alleen maar kil zijn, schrijft Kasper de Graaf.

Afbeelding

Is God alleen maar de God die toekijkt, of straft Hij soms ook?

We belanden van de ene crisis in de andere. Vroeger zou er dan altijd wel iemand begonnen zijn over de straf van God. Tegenwoordig gebeurt dat nauwelijks meer. Maar is dat terecht, vraagt theoloog Hans Burger zich af.

Afbeelding

Koningin Elizabeth zou op de troon van David zitten, geloven sommige Britten

Er leeft onder sommige Britten een idee dat ze voortkomen uit de tien noordelijke stammen van Israël. Dat wordt bewezen met een hutspot van bijbelteksten, schrijft bijzonder hoogleraar Jaap Dekker.