Luister naar

Moet de kerk belijdende uitspraken doen over homoseksualiteit?

Opinie
Het Amerikaanse kerkgenootschap Christian Reformed Church heeft opvallende uitspraken gedaan: over verzoening door Christus, en over homoseksualiteit. Maar moet de kerk zich over dat laatste wel belijdend uitspreken?
Dolf te Velde
dinsdag 12 juli 2022 om 14:55
Dolf te Velde: 'Voor kerken die de lijn van het gereformeerd belijden willen vasthouden en daarin zoeken naar eigentijdse vormen, liggen er flinke uitdagingen.'
Dolf te Velde: 'Voor kerken die de lijn van het gereformeerd belijden willen vasthouden en daarin zoeken naar eigentijdse vormen, liggen er flinke uitdagingen.' beeld nd

Enkele weken geleden deed de synode van de Christian Reformed Church (CRC) in Noord-Amerika twee opvallende uitspraken: een over de verzoening door Christus, en een over homoseksualiteit. Opvallend, omdat deze onderwerpen op het niveau van ‘belijden’ getrokken werden: het gezaghebbend spreken van de kerk over de leer op basis van het evangelie.

Vanouds spreekt de christelijke kerk haar geloof uit in korte belijdenissen zoals de Apostolische Geloofsbelijdenis en de Geloofsbelijdenis van Nicea. Sinds de Reformatie van de zestiende eeuw zijn daar meer uitgewerkte confessies bijgekomen, zoals de Heidelbergse Catechismus en de Nederlandse Geloofsbelijdenis. Daarna wordt het wat stil. Zouden we ons vandaag niet opnieuw moeten uitspreken over thema’s die sinds 1600 op de agenda zijn gekomen?

stevige orthodoxie

De CRC heeft al vaker stappen gezet om het belijden bij de tijd te houden. Ontstaan uit Nederlandse immigrantenstromen sinds de negentiende eeuw heeft de CRC altijd een stevige orthodoxie gecombineerd met een actieve en open houding naar cultuur en maatschappij van vandaag. In deze lijn is het document ‘Our world belongs to God’ (1986/2008) te plaatsen. Hoewel geen belijdenis in formele zin, geeft het wel uitdrukking aan het gereformeerde geloofsgoed met het oog op actuele vraagstukken.

En nu dus twee nieuwe punten waarop de CRC op het niveau van belijdend spreken van zich laat horen. De twee besluiten zijn wel van verschillende orde. In het eerste geval, over de leer van de verzoening door Christus, sprak de synode uit dat het een ernstige afwijking van de confessie is om te ontkennen dat Christus’ lijden het karakter draagt van plaatsvervangende straf. Let op: dit betekent niet dat er alleen in deze termen over de verzoening gesproken mag worden. 

Hoogleraar Mary Vandenberg van het aan de CRC verbonden Calvin Theological Seminary legde tijdens de synode uit wat ikzelf ook aan de studenten in Kampen vertel: dat het bijbels gezien nodig is om meerdere beelden en invalshoeken te hanteren om de realiteit van Jezus’ kruisdood recht te doen. Die ruimte is er en die blijft er. De CRC trok een streep bij opvattingen die uitdrukkelijk ontkennen dat – in de woorden van antwoord 40 uit de Heidelbergse Catechismus – ‘niet anders voor onze zonden betaald kon worden dan door de dood van Gods Zoon’. 

In de Nederlandse context zou je dan kunnen denken aan het boek Het vergeten evangelie door Reinier Sonneveld, dat een nieuw model van ‘Christus Victor’ aanprijst niet als aanvulling, maar ter vervanging van de klassieke leer van ‘verzoening door voldoening’.

homoseksualiteit

De tweede beweging maakte de CRC bij het thema homoseksualiteit. Bij het grote publiek riep dit besluit heftige emoties op, omdat mensen zich direct in hun levenswijze en seksuele oriëntatie geraakt voelen. Op het niveau van ‘belijdend spreken’ gebeurden er twee dingen. Allereerst sprak de synode uit dat wanneer de Heidelbergse Catechismus in antwoord 108 over ‘onkuisheid’ spreekt, daaronder ook homoseksueel geslachtsverkeer moet worden verstaan. 

Vervolgens is aangegeven dat deze interpretatie ‘confessionele status’ heeft. Een voorstel om de toespitsing van ‘onkuisheid’ op ‘homoseksuele praxis’ als voetnoot aan de tekst van de Catechismus toe te voegen, haalde het niet. Toch is het resultaat dat de acceptatie van homorelaties en homoseksuele activiteit met een beroep op de belijdenis voortaan is uitgesloten. Gemeentes die bijvoorbeeld homoseksuele kerkleden toelaten aan het Avondmaal of hen in een kerkelijk ambt aanstellen, staan voor de vraag of zij nog langer in de CRC kunnen blijven.

botsing van visies

Dat brengt bij de spanning die wordt uitgedrukt in de twee woorden boven dit artikel: belijden en belijnen. De kerk is geroepen om te spreken, om te getuigen van de hoop die in haar is. Dat heeft onvermijdelijk ook een afbakenend aspect: als dit de waarheid van het evangelie is, wijzen we tegelijk af wat daarmee in strijd is. De recente voorbeelden van de CRC laten zien hoe voorzichtig je daarmee moet zijn. De ene wijze van spreken – over de verzoening door Christus – sluit andere benaderingen niet per se uit. 

Wanneer er echter een botsing van visies is, heeft de kerk in trouw aan het evangelie een keuze te maken. Anders gaat ze in verkondiging en onderwijs zichzelf tegenspreken, en wordt haar getuigenis krachteloos. Bewaken van de ruimte én aangeven van de grens gaan hier samen op. Bij de actualisering met het oog op homoseksualiteit is de vraag te stellen, of het wijs is om van een confessionele status te spreken. 

In het speelveld tussen bijbelse uitgangspunten en pastorale vormgeving liggen zoveel overwegingen en vragen, dat een eenduidige vastlegging op confessioneel niveau niet echt verder helpt en de zaak onnodig op de spits drijft. Belijnen kan dan al snel uitsluiten worden.

Voor kerken die de lijn van het gereformeerd belijden willen vasthouden en daarin zoeken naar eigentijdse vormen, liggen er flinke uitdagingen. Onze broers en zussen van de CRC verdienen respect om de moed waarmee ze deze vragen aangaan. Van zulke voorbeelden kunnen we leren als we ze kritisch tegen het licht houden.

De auteur is universitair hoofddocent Systematische Theologie. Hij schrijft dit artikel als lid van de gezamenlijke onderzoeksgroep BEST (Biblical Exegesis and Systematic Theology) van de Theologische Universiteiten in Apeldoorn en Kampen.

Mail de redactie
Mail de redactie
Heeft u een tip over dit onderwerp, ziet u een spelfout of feitelijke onjuistheid? We stellen het zeer op prijs als u ons daarover een bericht stuurt.
Afbeelding

Getallen uit Numeri maken je ook vandaag hoopvol

De getallen uit het bijbelboek Numeri vertellen het verhaal dat God mensen niet loslaat als ze opstandig zijn en steeds weer hun eigen weg kiezen. Dat biedt ook in 2022 hoop als je denkt dat cijfers alleen maar kil zijn, schrijft Kasper de Graaf.

Afbeelding

Is God alleen maar de God die toekijkt, of straft Hij soms ook?

We belanden van de ene crisis in de andere. Vroeger zou er dan altijd wel iemand begonnen zijn over de straf van God. Tegenwoordig gebeurt dat nauwelijks meer. Maar is dat terecht, vraagt theoloog Hans Burger zich af.

Afbeelding

Koningin Elizabeth zou op de troon van David zitten, geloven sommige Britten

Er leeft onder sommige Britten een idee dat ze voortkomen uit de tien noordelijke stammen van Israël. Dat wordt bewezen met een hutspot van bijbelteksten, schrijft bijzonder hoogleraar Jaap Dekker.

Afbeelding

Het vertrouwde achterlaten: strategisch starten in Utrecht

De vertrouwde Theologische Universiteit verhuist van Kampen naar Utrecht. Het vertrouwde achterlaten, vervult met weemoed. Tegelijkertijd brengt het een merkwaardige dynamiek met zich mee, aldus Myriam Klinker.

Afbeelding

Wat een bijbels lijstje te maken heeft met vluchtelingen in kampementen

Een op het oog niet interessante opsomming uit het bijbelboek 1 Koningen blijkt tóch iets te zeggen over de politieke situatie in het Nederland van vandaag de dag, schrijft oudtestamenticus Koert van Bekkum.

Afbeelding

Moet de kerk belijdende uitspraken doen over homoseksualiteit?

Het Amerikaanse kerkgenootschap Christian Reformed Church heeft opvallende uitspraken gedaan: over verzoening door Christus, en over homoseksualiteit. Maar moet de kerk zich over dat laatste wel belijdend uitspreken, vraagt Dolf te Velde zich af.