Luister naar

Bij het ministerie van Onderwijs hebben ze de essentie van bijzonder onderwijs niet begrepen

Opinie
Het getuigt niet van een brede ervaring met bijzonder onderwijs als je incidenten op zulke scholen gebruikt als reden om ze af te schaffen.
Sacha van der Zande • voorzitter van de Vereniging van Docenten Levensbeschouwing en Godsdienst
dinsdag 13 april 2021 om 03:00 aangepast 10:29
De meerwaarde van bijzonder onderwijs is dat er niet alleen wordt geleerd ‘over’ levensbeschouwelijke tradities, maar dat leerlingen er ook op persoonlijk niveau mee aan de slag gaan. Foto: het reformatorische Van Lodenstein College.
De meerwaarde van bijzonder onderwijs is dat er niet alleen wordt geleerd ‘over’ levensbeschouwelijke tradities, maar dat leerlingen er ook op persoonlijk niveau mee aan de slag gaan. Foto: het reformatorische Van Lodenstein College. beeld anp / Piroschka van de Wouw

Op de meeste van deze scholen worden leerlingen op een positieve en open manier gevormd. Gooi daarom het bijzondere kind niet met het badwater weg. Recente incidenten op bijzondere middelbare scholen zorgden weer voor discussie over artikel 23 van onze Grondwet, waarin de rechten op dit onderwijs geregeld zijn. Er zijn bijvoorbeeld zorgen om buitenlandse invloeden op het islamitische Cornelius Haga Lyceum of de onveilige sfeer voor lhbti-leerlingen op de reformatorische Gomarus-scholengemeenschap. In de media rijst de vraag of de overheid wel onderwijs moet subsidiëren dat leerlingen vertelt dat er maar één ware levensovertuiging is, en hun impliciet of expliciet leert dat mensen met een ander geloof, andere politieke visie of seksuele voorkeur minderwaardig zijn. Deze vraag komt voort uit oprechte zorgen, maar getuigt niet van een brede ervaring met het bijzonder onderwijs. Ongeveer driekwart van de Nederlandse tieners gaat naar een middelbare school voor bijzonder onderwijs, over het algemeen naar tevredenheid. We moeten de zorgen die leven serieus nemen, maar het is een misvatting deze te zien als tekenend voor het hele bijzonder onderwijs.

Er bestaat een enorme variatie binnen het bijzonder onderwijs. Niet alleen qua levensbeschouwelijke richting, maar vooral als het gaat om de vraag in hoeverre de eigen identiteit als voorschrijvend geldt. Op sommige scholen uit men bijvoorbeeld de protestants-christelijke identiteit door leerlingen op een open manier met elkaar in gesprek te laten gaan over levensvragen. Het ‘juiste’ antwoord wordt niet door de school opgedragen. Op andere scholen kiezen bestuur, docenten en ouders ervoor leerlingen duidelijk in een bepaalde religieuze of levensbeschouwelijke traditie op te voeden. Door zulke variaties is er iets te kiezen voor ouders en leerlingen.

niet nodig

Elke Nederlandse school moet lesgeven over de verschillende religieuze en levensbeschouwelijke stromingen. Dit wordt soms gebruikt als argument dat bijzonder onderwijs niet nodig is. Immers, overal leert men over religies en levensbeschouwingen. Het Expertise Centrum Levensbeschouwing en Religie in het Voortgezet Onderwijs (Lervo) werkt aan een landelijk lesprogramma voor het vakgebied Godsdienst/Levensbeschouwing. Bijzondere scholen, die dit vakgebied vaak als apart vak aanbieden, kunnen hier gebruik van maken. Maar het is ook bedoeld voor openbare scholen. De reactie van het ministerie van OCW op de vraag of dit lesprogramma op alle scholen aan bod zou moeten komen, is tekenend. De leerdoelen zouden volgens het ministerie al worden bereikt via de vakken Geschiedenis en Maatschappijleer. Hier wordt de essentie dus niet begrepen. Bij Geschiedenis en Maatschappijleer komen de religies langs als historische en sociale fenomenen, vaak in de context van conflictsituaties. Leerlingen leren ‘over’ deze tradities, maar de persoonlijke, emotionele of spirituele kanten komen niet aan bod.

persoonlijk

Daarmee zijn we aangekomen bij de meerwaarde van bijzonder onderwijs. Er wordt niet alleen geleerd ‘over’ levensbeschouwelijke tradities, maar leerlingen gaan er ook op persoonlijk niveau mee aan de slag. Aan de hand van levensvragen, religieuze teksten, groepsgesprekken en stimulerende werkvormen werken leerlingen aan hun eigen levensbeschouwelijke vorming. Waar geloof je in? Welke rituelen zijn voor jou van betekenis? Waar wil je je voor inzetten? Hoe ga je om met verdriet en verlies? Bij een deel van de bijzondere scholen wordt deze persoonlijke vorming gestimuleerd in de context van een duidelijke religieuze signatuur. Daar is de school een plek waar religieuze of levensbeschouwelijke idealen door leerlingen en docenten samen beleefd mogen worden. Niet in theorie, maar in de dagelijkse praktijk.

Het is van belang dat deze vormende activiteiten in een open sfeer plaatsvinden, met ruimte voor eigen inbreng en het stellen van vragen. De eerdergenoemde incidenten laten zien dat dit voor sommige scholen nog een leerpunt is. Maar op de meeste bijzondere scholen gaat dit juist heel goed. Het zou daarom eeuwig zonde zijn het bijzondere kind met het badwater weg te gooien. <

Mail de redactie
Mail de redactie
Heeft u een tip over dit onderwerp, ziet u een spelfout of feitelijke onjuistheid? We stellen het zeer op prijs als u ons daarover een bericht stuurt.
Afbeelding

De graandeal met Oekraïne helpt vooral de vee- en voedselindustrie in rijke landen

De voedselovereenkomst tussen Rusland en Oekraïne zou een middel zijn om voedselonzekerheid en honger in de wereld te bestrijden. Dat idee is onjuist, schrijven twee wetenschappers van Wageningen Universiteit.

Afbeelding

We zitten in een ecologische crisis, maar als we onszelf zien als koningen over de natuur is er hoop

Koning Jezus verandert mensen weer in koningen van de schepping: mensen die hart hebben voor dieren, vogels, insecten, planten, en die gericht zijn op hun recht en hun vrede, schrijft Hans Burger.

Afbeelding

Betrek vaders bij kinderwensspreekuur

Veronique Maas (verloskundige en onderzoeker) heeft onderzoek gedaan onder duizend vrouwen met een kinderwens (dat wil zeggen: stellen!) en presenteert een aantal nuttige (of noodzakelijke?!) aanbevelingen in haar proefschrift (ND, 22 november).

Afbeelding

Excuses maken voor slavernij opent oog voor misstanden nu

Dat de overheid excuses wil maken voor ons slavernijverleden is goed en opent hopelijk de ogen voor het heden: misstanden zijn er nog steeds, ziet hoogleraar Henk de Vries.

Afbeelding

In de kerk zit tussen betreuren en breken een harde return. ‘De kerk scheuren is zonde’

In christelijk Nederland ligt de lat om elkaar kerkelijk los te laten veel te laag, vindt dominee Gert Treurniet. Hij richt zich tot bezwaarden in eigen kring die aangeven niet mee te kunnen in een kerkelijke hereniging.

Afbeelding

Misbruik, uitbuiting, verminderde hechting: pak de schadelijke praktijken in weeshuizen nu eens écht aan

Misbruik, uitbuiting, verminderde hechting: deze problematiek komt nog steeds voor in weeshuizen die gerund worden door Europese stichtingen. Hoog tijd om dit aan te pakken, schrijft Tessa Teurlings van Red een Kind.