11 februari 2014 om 08:11

Nieuws Piet H. de Jong

Minister zonder controle

Eén ding staat vast na lezing van de zestien kantjes tellende brief die minister Ronald Plasterk (Binnenlandse Zaken) gisteren aan de Tweede Kamer stuurde: hij was eind oktober veel te vlug met zijn hoofd op de televisie.

Zonder dat hij van de hoed en de rand wist, speculeerde hij over de 1,8 miljoen metadata die uit de ether zijn opgevangen. Met die gegevens kunnen de geheime diensten een inschatting maken van de veiligheidsrisicos van militaire missies, die in NAVO-verband worden uitgevoerd. De afgelopen dagen zijn tal van analyses ten beste gegeven waarin de ijdelheid en het gebrek aan bescheidenheid van Plasterk breed zijn uitgemeten. De bewindsman wilde met zijn snelle commentaar op de buis eventuele ongerustheid over massaal afluisteren van Nederlanders wegnemen. Dat is een nobel doel, alleen had hij in dit geval toch echt beter kunnen zwijgen. Met zo veel woorden betreurt Plasterk zijn optreden in Nieuwsuur, 30 oktober 2013.

Met zijn loslippigheid en voorbarige uitspraken heeft hij zichzelf en het kabinet in een lastig parket gebracht. Want, zo blijkt uit de antwoorden van gisteren, de minister zat er faliekant naast. Niet de Amerikanen, zoals hij suggereerde, maar de Nederlandse Nationale Sigint Organisatie (NSO) was verantwoordelijk voor de 1,8 miljoen metadata.

Die NSO is een geheime dienst die tot taak heeft informatie te verzamelen uit satelliet- en radioverkeer. De NSO is in 2007 opgericht en werkt voor beide geheime diensten: de AIVD en de MIVD, respectievelijk de algemene en de militaire inlichtingen- en veiligheidsdienst. Voor de NSO zijn de ministers Plasterk en Hennis (Defensie) in gelijke mate verantwoordelijk. Beide bewindslieden zijn al op 22 november op de hoogte gebracht hoe het precies zat met die 1,8 miljoen aan gegevens. Maar die informatie is toen niet met de Tweede Kamer gedeeld. Plasterk beroept zich op het staatsbelang om te verdedigen dat hij besloot de Kamer niet te informeren. Dat argument overtuigt bepaald niet: zou het verspreiden van onjuiste informatie níet in strijd zijn met het staatsbelang, maar het corrigeren daarvan wel? Bovendien: het is zijn plicht de Kamer te informeren en daaronder valt ook dat je de Kamer niet op het verkeerde been mag zetten. In het debat vandaag zal dat punt opgehelderd moeten worden. Het raakt aan de vertrouwensrelatie tussen regering en parlement.

Afgezien van de blunder die Plasterk heeft begaan, en waarvoor hij maar het beste zijn nederige excuses moet maken, is er meer loos. De commissie-Dessens, die de wet op de inlichtingen- en veiligheidsdiensten evalueerde, constateerde in december dat de AIVD en de MIVD intensiever met elkaar moeten gaan samenwerken. Ook gaf Dessens aan dat het goed functioneren van de veiligheidsdiensten meer openheid en controle vergt. Het schimmige gedoe rond de 1,8 miljoen opgevangen metadata bevestigt die conclusie eens te meer. De Kamer weet wat haar te doen staat.