4 februari 2014 om 08:14

Nieuws Wim Houtman

Pluk ze

Het Openbaar Ministerie (OM) wil meer werk maken van het kaalplukken van grote criminelen. Het accent ligt nu te veel op gevangenisstraf. Pak de miljoenen af die ze hebben verdiend, zodat misdaad niet meer loont. Dat zegt een topman van justitie elders in deze krant. De gedrevenheid op dit punt verdient lof, al is de opbrengst nog niet zeker.

Opsluiting is inderdaad maar een van de manieren om misdaad te bestraffen. Toen halverwege de negentiende eeuw lijfstraffen en de doodstraf werden afgeschaft, bleef vrijheidsstraf over als de belangrijkste sanctie. Zelfs voor iets simpels als het vernielen van een plantsoen, wat nu met een boete zou worden afgedaan. Vanaf de jaren zeventig kwamen er meer alternatieven voor de gevangenisstraf: taakstraffen, thuisdetentie en een heel scala aan boetes, ook voor zwaardere misdrijven.

Ideeën over misdaad en straf zijn dus in ontwikkeling en daarin past dit nieuwe accent van het OM. Stop ze achter de tralies klinkt wel heel stoer, maar beroepscriminelen liggen daar niet wakker van. Ze houden er rekening mee als bedrijfsrisico; binnen de gevangenismuren hebben ze tijd om nieuwe methoden te bedenken, ze kunnen nog eens wat netwerken en sommigen lukt het zelfs van daaruit hun criminele bedrijf voort te zetten. Zelden komen ze er als een beter mens uit.

In 1993 werd de eerste pluk ze-wetgeving ingevoerd, bedoeld om criminele bedrijfswinsten af te romen. Die is daarna enkele malen verruimd en daarin wil justitie extra stappen zetten. Maar het OM geeft zelf al aan dat crimineel geld niet makkelijk te achterhalen is. Bij de Hakkelaar mislukte het vorig jaar. Criminelen zijn er goed in om hun bedrijfswinsten weg te sluizen in vage constructies met onroerend goed en bankrekeningen op andere namen. Dat zal een probleem blijven, ook als je roept dat je hen meer wilt plukken.

Deels legt het OM daarom de bal bij de rechter, die hogere boetes moet opleggen. Maar ook de rechter zal dan bewijs willen hebben, om hoeveel geld het gaat en van wie dat is.

Justitie heeft niet alleen de beroepscriminelen op het oog, ook de witteboordenfraudeurs die niet op een langdurige rechtszaak en een strafblad zitten te wachten. Zo zijn met accountantskantoor KPMG (bouwfraude) en met de Rabobank (Liborrente) voor tientallen miljoenen schikkingen getroffen.

Daar kan een geur van achterkamertjes aan zitten en van fraudeurs die hun gerechte straf ontgaan. Toch is dat niet terecht. Het schikkingsbedrag is vaak hoger dan wat de rechter zou opleggen én het bedrijf moet beterschap beloven en laten zien. Een schikking is eigenlijk schuldbekentenis en veroordeling in één. Als een bank behulpzame mailtjes naar zijn klanten stuurt (Leer uw kleuter met geld omgaan) en dan van ouders een mail terugkrijgt (Dat doet hij beter dan jullie), is dat bij het publiek blijkbaar wel overgekomen.