22 augustus 2012 om 08:53

Nieuws Koert van Bekkum

Crisis en zelfmoord

In de opera Die Zauberflöte (1791) van Mozart weten drie jongetjes en de eenvoudige, vrolijke vogelvanger Papageno de vrouwelijke hoofdpersoon ervan te overtuigen dat het beter is geen zelfmoord te plegen.

Deze boodschap en de gevolgen ervan staan in schril contrast met de roman Die Leiden des jungen Werthers (1774), het debuut van Goethe, die zich zijn hoofdpersoon door het hoofd laat schieten. Goethe was later zo ontdaan door de golf van zelfmoorden die zijn boek veroorzaakte dat hij er afstand van nam.

Nog altijd spreken onderzoekers naar zelfdoding van een Papageno- en een Werther-effect. Positieve verhalen die berichten hoe mensen ervan werden overtuigd van hun voornemen af te zien, hebben een dalend zelfmoordcijfer tot gevolg.

Werther-effect

Terwijl de bekendmaking van de zelfgekozen dood van een bekende figuur maar al te vaak zorgt voor een golf van suïcidepogingen. Want ook al veroorzaken deze berichten zelf allerminst dat iemand wel of niet wil leven, ze kunnen wel aanleiding vormen een al genomen besluit uit te voeren of er juist vanaf te zien.

Vooral het Werther-effect maakt dat zelfmoord niet gemakkelijk publiek wordt besproken. Toch is dat in alle terughoudendheid wel nodig. Vorig jaar beroofden 1647 mensen zich van het leven meer dan twee keer zo veel als het aantal verkeersdoden en bijna vijftig meer dan het jaar ervoor. Waarmee heeft die groei te maken? Met de crisis?

Europa

Onderzoek elders in Europa wijst uit: het kan bijna niet anders of het heeft iets met elkaar uit te staan. In Griekenland een land met een van de laagste zelfmoordcijfers van Europa neemt het aantal sinds 2007 enorm toe. Veel afscheidsbrieven verwijzen naar een leven zonder toekomst zonder baan, zonder huis afhankelijk van familie of kinderen.

Ook de veel meer in zichzelf gekeerde en depressieve Finnen, Balten en Belgen worstelen met de crisis. Nu de economie stokt, is het nog moeilijker mensen tot praten te dwingen en hun uitzichtsloosheid te benoemen. Schulden maken depressief. Nog meer dan vrouwen voelen mannen zich geamputeerd door het verlies van een baan. En aangezien ze ook minder makkelijk hulp zoeken, ligt het gevaar van de neerwaartse spiraal op de loer.

Nederland

In Nederland gaat het minder slecht. Bovendien staat het probleem van het hoge aantal zelfmoorden hier de laatste jaren wel degelijk op de agenda. Maar vooralsnog met te weinig effect. Minister Edith Schippers heeft de ambitie om het aantal met vijf procent terug te dringen geschrapt. ProRail heeft een telefoonnummer geopend en borden geplaatst bij een aantal risicovolle plaatsen. Maar daarbij blijft het voorlopig. En waar veel medewerkers van banken, het UWV en incassobureaus de signalen van een depressie best herkennen, weten ze vaak niet hoe ze hun wanhopige klanten kunnen doorverwijzen naar hulp.

Het is crisis. Maar dat is juist een extra reden deze groep kwetsbare mensen de helpende hand te reiken.