16 juni 2012 om 13:03

Nieuws Koert van Bekkum

Wending naar de kerk

Wat zegt het als twee gelovige, ambitieuze jongens die werkzaam zijn in de wetenschap, al hun vrije tijd stoppen in het nadenken over en leven binnen de kerk?

Weinig, zo lijkt het. Prima kerels misschien, die Herman Paul en Bart Wallet. Fijn dat ze het in hun Leidse protestantse gemeente en christelijk-gereformeerde kerkplanting in Amsterdam naar hun zin hebben. Leuk ook dat ze elders in de westerse wereld theologen hebben gesproken die net als zij vinden dat je Jezus navolgen en als christen leven, vooral leert in de kerk. Maar de gemeente is geen clubje intellectuele vrienden en ook geen klooster. Bovendien is het instituut kerk uit. Dus prima, hun boekje Oefenplaatsen. Maar aan het alledaagse leven raakt het niet.

Zo lijkt het. Toch dringt juist het gewone leven zelf niet alleen Paul en Wallet, maar heel het westerse christendom tot bezinning. Is er nog toekomst voor het geloof?

Neem Nederland een bij uitstek geseculariseerd land. De afgelopen twee eeuwen hebben christenen op talloze manieren geprobeerd de ontkerkelijking te keren en de samenleving voor het christelijk geloof te behouden. Ze sneden het geloof op maat met hun verstand om zo de kloof met het moderne wereldbeeld te dichten. Dat werkte niet, want het sloot God zelf buiten. Men definieerde het geloof als een geheel eigensoortige ervaring van afhankelijkheid van het hogere. Dat liep spaak in bloedeloze middenorthodoxie. Men zocht het in de oprichting van christelijke scholen, partijen en organisaties. Ook dat blijkt een eindige zaak. De organisaties worden kleiner en de wereld komt overal binnen. En ten slotte waren en zijn er mensen die in evangelische of bevindelijke vorm alles zetten op de kaart van de subjectieve beleving van God. Ook die poging leidt in de praktijk maar al te vaak tot een uitgehold geloofssysteem. Kortom: het lukt niet om het tij te keren. De samenleving ís seculier en de wereld is overal. Naar elkaar wijzen gaat ook niet meer. Iederéén is slachtoffer, maar ook dader in het proces van secularisatie.

Wereldwijd leidt deze ervaring tot een nieuwe onderstroom: de ecclesial turn. Als de samenleving niet te heroveren is en het geloof constant wordt aangevochten, rest immers slechts de kerk. Want waar een mens zichzelf in het dagelijks leven verliest in ambities, relaties en verlangens, onthullen Woord en sacrament een andere kijk op het bestaan. En nergens anders dan in het optrekken met mensen die je niet als vriend had uitgekozen, leer je het begin van het navolgen van Jezus in zelfverloochening.

Er is een wending naar de kerk gaande. Een wending naar meer nadruk op geloven als vreemdelingschap. Naar een relativering van eigen christelijke politiek en wetenschap. En een wending naar een kerk die meer bestaat in samen ondergaan en (voor)leven dan in praten en discussiëren. Paul en Wallet schreven misschien een wat academisch boekje. Maar in het zichtbaar maken van deze beweging hebben ze christelijk Nederland een grote dienst bewezen.