20 november 2010 om 06:00

Nieuws Peter Bergwerff

Zinzoekers

Een recent onderzoek heeft uitgewezen dat er in ons land zo'n 700.000 'niet-kerkelijk sterkgelovigen' zijn. Zij hebben weinig of niets met kerken.

Ze bezoeken die dus ook niet, maar proberen hun religieuze behoeften op een andere, meer vrijblijvende wijze te bevredigen. Door deel te nemen aan kloosterweekends, religieuze wandeltochten, retraites, pelgrimages en dergelijke. De druk belopen wandelroute naar Santiago de Compostella bijvoorbeeld is daardoor langzamerhand zo'n beetje de kenmerken van een snel(wandel)weg gaan vertonen.

Nu is ten opzichte van de betrouwbaarheid van de stortvloed aan onderzoeken van dit moment enige reserve op haar plaats. Want zoals - vergeef de lichte overdrijving - de ene helft van het vaderlandse management de andere helft adviseert, zo lijkt het er soms op dat de ene helft van Nederland de andere helft onderzoekt. Maar Kaski, de initiator van het onderhavige onderzoek, heeft een naam te verliezen. En bovendien sluiten de uitkomsten aan bij die van eerdere onderzoeken, onder andere van het Sociaal en Cultureel Planbureau: Nederland kent een groeiend aantal 'soloreligieuzen'.

Het valt niet moeilijk vanuit klassiek-christelijk standpunt kritische kanttekeningen te plaatsen bij dat verschijnsel. Maar wie daar te snel toe overgaat, loopt te hard. Beter is te analyseren waarom deze solo's geen boodschap meer hebben aan de kerk. Het ligt voor de hand dan te wijzen op bijvoorbeeld individualisme en verzet tegen gezagsrelaties en autoritaire instituties. Maar misschien komt daar vandaag nog een element bij.

Veel kerken proberen, vanuit de wens 'aantrekkelijk' te zijn voor buitenstaanders, warmte, betrokkenheid en sociale cohesie uit te stralen. Het ingeburgerde verschijnsel van gastheren en -vrouwen bij de ingang van de kerk is er een illustratie van. Het is allemaal goed bedoeld en het zal er voor sommige bezoekers zeker toe bijdragen dat zij zich welkom voelen.

Maar ten opzichte van de solozoekers van onze dagen, die - vaak zo anoniem (want zo vrijblijvend) mogelijk - een kerk binnenlopen, zou dit (als ze het al doen) juist wel eens een averechts effect kunnen hebben. Ze voelen zich al gauw besprongen. En ze ervaren hun kerkgang als het bezoek aan een besloten sociëteit, waar iedereen iedereen kent en sociale codes gelden, in plaats van aan een publieke ruimte waar gelegenheid is te proeven en te tasten. Op hun zoektocht naar - in het beste geval - God.

Laat de kerk een publieke ruimte zijn, primair een plek voor de ontmoeting met God. En juist voor binnenwippende of aanwaaiende soloreligieuzen daarna pas, en misschien zelfs wel heel veel stappen later, voor de ontmoeting met mensen.