30 oktober 2010 om 09:02

Nieuws Peter Bergwerff

Geen makelij

Christenen belijden dat de kerk een werk van God is. Maar in de praktijk is er vooral sprake van 'onze kerk' en 'hun kerk'. En om die te 'bouwen en bewaren' wordt onder invloed van de heersende managementcultuur steeds meer gebruikgemaakt van programma's, procedures en processen.

Op zichzelf is daar weinig mis mee. Leiding geven aan een kerkgemeenschap vereist (ook) een zakelijke aanpak. Maar aansluiting bij de cultuur kan wel gemakkelijk leiden tot de gedachte dat óók de kerk maakbaar is. Dat is echter, om met de apostel Paulus (in een oude vertaling) te spreken, 'wind van leer'. Bedenkelijke makelij.

Morgen herdenken (sommige) protestantse kerken de kerkhervorming in de 16e eeuw, die begon met de publicatie van Luthers 95 stellingen. Hoe ingrijpend de gevolgen daarvan ook zijn geweest, Luther had niet de bedoeling een reformatie te organiseren. Laat staan dat hij er een programma voor ontwikkeld had. Zoals alle eeuwen door veel mensen die van grote betekenis zijn geweest voor de bewaring en bouw van de kerk, niet over actieprogramma's beschikten.

Bernard van Clairvaux, de beroemde middeleeuwse abt met wie Luther bijzonder veel op had, schreef ooit: 'God laat zich vinden in de diepte, niet in de hoogte.' Niet in 'de hoogte' van de menselijke rede en menselijke makelij, maar in de diepte van nederigheid en afhankelijkheid. Zoals God zelf in Jezus Christus ook in de gestalte van onaanzienlijkheid naar mensen toe gekomen is. Het zouden Luthers woorden kunnen zijn geweest.

Wat gebeurde er dan wél in het leven van Maarten Luther, dat er een zo ingrijpende reformatie binnen de kerk kon ontstaan? Want dat was het wat gebeurde: er ontstond iets. Natuurlijk ging dat niet allemaal vanzelf en naarmate de beweging groeide, werd er ook meer 'georganiseerd'. Al was het alleen maar doordat Luther gebruikmaakte van de net uitgevonden boekdrukkunst om zijn gedachten te verspreiden.

Maar in eerste aanleg was er van een plan, procedure of proces geen sprake. Wat Luther deed, was luisteren naar de stem van de sprekende God. En met Hem leven.

Leven met God in het voortdurende (hoezeer niet altijd zo beleefde) besef van zijn aanwezigheid begint met God te laten spreken. St.-Isidorus van Sevilla zei ooit: 'Als wij bidden, spreken we tot God. Maar wanneer we (de Bijbel) lezen, spreekt Hij tot ons.' Het een kan niet los van het ander (zoals vandaag wel het geval is in een religieuze cultuur waarin het menselijk antwoord op Gods Woorden soms belangrijker lijkt dan die Woorden zelf).

Mensen moeten altijd beginnen bij de sprekende God. En wie weet heeft Hij dan ook vandaag nog eyeopeners in petto voor hen die Hem lezen. Zoals ooit voor Luther. Met alle gevolgen van dien.