9 juni 2010 om 08:00

Nieuws Rien van den Berg

Sharia

Dinsdagavond werd in De Balie in Amsterdam een shariarechtbank nagespeeld. Met theoretische zaken, maar door echte shariarechters.

Dat is reden om de wenkbrauwen eens diep te fronsen. In tal van islamitische landen leggen shariarechters straffen op die mensonwaardig zijn, voor 'vergrijpen' die in de westerse wereld tot de fundamentele mensenrechten behoren - het recht op vrijheid van godsdienst, en dus van geloofsafval, niet in de laatste plaats. Met andere woorden: de sharia wordt nogal eens gebruikt om met een schijn van recht van alles te laten plaatsvinden dat in Nederland terecht bij wet verboden is.

En toch verdient het initiatief van De Balie enig krediet. Tenminste: als het begrepen wordt als een poging bovengronds te laten plaatsvinden waarvan de Algemene Inlichtingen- en Veiligheidsdienst nog niet zo lang geleden vaststelde dat het ondergronds al gebeurt. Bovendien zijn volgens het Nederlandse rechtssysteem alle mensen gelijk. Als de rooms-katholieken diocesane rechtbanken mogen hebben, de joden een eigen vorm van rechtspraak en de protestanten hun kerkelijke tucht, dan de moslims ook.

Bovendien herkennen christenen het onderliggende sentiment: wat is het toch treurig als christenen hun onderlinge geschillen voor de wereldlijke rechter moeten uitvechten. Wat kerkelijke ambtsdragers doen aan bemiddeling en conflictbegeleiding, héét dan wel geen rechtspraak, maar het neemt rechters wel heel wat werk uit handen. Er is veel voor te zeggen om in zaken van fatsoen en moraal ruimte te geven aan zelfregulering, ook omdat het dan niet het zwaard van de rechter is dat een beslissing afdwingt, maar de zelfgekozen erkenning van belangrijke normen en waarden.

Katholieken, protestanten en joden in Nederland beseffen terdege dat hun kerkrecht ondergeschikt is aan de landswetten. De gereformeerde Nederlander die met een kwestie tegen zijn broeder bij een verstandige ouderling aanklopt, weet dat uiteindelijk de gang naar de wereldlijke rechter soms onvermijdelijk kan zijn als de zaak niet in der minne kan worden geschikt.

Shariarechters die moslims berechten, lopen echter het risico de hogere rechtsgang te belemmeren. Dat hangt samen met een verschil dat scherp in de gaten gehouden dient te worden: het recht van katholieken, protestanten en joden in Nederland is diep verweven met het algemene rechtssysteem. Het werkt in grote lijnen volgens dezelfde principes. Het oordeel van een shariarechtbank wortelt in een juridisch systeem dat vaak haaks staat op het onze, en is bovendien vaak afhankelijk van de cultuur van het land van herkomst van de rechters en van hun theologische 'ligging'.

De shariarechters in Amsterdam dinsdagavond waren van tamelijk 'verlichte' snit. Het is mooi dat De Balie iets bovengronds heeft weten te trekken dat niet ondergronds hoort. Maar het is zaak goed te blijven opletten. Eén zo'n avond zegt nog niet veel.