31 december 2007 om 07:32
Luister naar

Kindermoord bleef niet onopgemerkt

Drie jaar geleden vonden op tweede kerstdag zo'n 230.000 mensen de dood in een alles verwoestende vloedgolf. Een paar dagen later, toen de volle omvang van de ramp begon door te dringen, kopte een Duitse krant over de volle breedte van de voorpagina: 'Waar was God?!'.

Of ze het echt wilden weten, of alleen maar een striemend verwijt wilden uiten - dat laat ik in het midden. De vraag naar Gods bestuur over de wereld en zijn leiding in ons persoonlijk leven komt vrijwel onmiddellijk naar boven, als je met mensen buiten de kerk aan de praat raakt. Een paar jaar geleden heeft de EO een serie televisieprogramma's gemaakt, waarin Andries Knevel en anderen in gesprek gingen met buitenkerkelijken. Opvallend was, dat men vroeg of laat bij de vragen van Gods voorzienigheid uitkwam. Het is ook wel begrijpelijk. Als geloven in God ergens over gaat, dan moet het meer zijn dan het voor waar houden van een bloedeloze gedachteconstructie. Nee, God moet iets uitmaken voor je leven.

Vervuld

We komen diezelfde vragen ook tegen op de eerste bladzijden van het Nieuwe Testament, rond de geboorte van Christus. Daar lijkt het trouwens eerst niet op. Tot halverwege Mattheüs 2 zouden we kunnen denken dat we met een idyllisch verhaal van doen hebben. Een wonderlijke geboorte van een jongetje, magiërs uit het Oosten die komen om Hem hulde te bewijzen.

Mattheüs laat uitkomen dat in de weg van Jezus het nodige 'vervuld' wordt. Als Jezus als Zoon van God de weg van Israël naar Egypte en daar vandaan weer teruggaat naar het beloofde land, gaat Hij de weg van zijn volk. Z&243; 'vervult' Hij Gods geschiedenis met Israël. En dat Jezus met Jozef en Maria na terugkeer uit Egypte niet naar Bethlehem gaat, maar voor de zoon van Herodes uitwijkt naar Nazaret, associeert Mattheüs met het Hebreeuwse woord 'netser', dat in Jesaja 11,1 een aanduiding voor de Messias is. Op deze manier laat de Evangelist uitkomen, dat als God Zich afzijdig lijkt te houden, Hij in werkelijkheid de Schriften 'vervult'! God is niet op de terugtocht, maar Hij neemt zelfs Herodes in dienst bij het volvoeren van zijn heilsplan.

Verbijstering

In datzelfde hoofdstuk 2 spreekt Mattheüs ook van 'vervulling' van de Schrift op een punt, waar we meer moeite mee hebben. In het kielzog van de magiërs die Jezus komen aanbidden, gaat ook Herodes met zijn soldaten naar Bethlehem en richt een gruwelijke slachting aan onder jongetjes beneden de twee jaar. Wie de NBV-vertaling gebruikt, leest tot zijn of haar verbijstering ook hier de formulering: 'Zo ging in vervulling...'. Net zoals bij de terugkeer uit Egypte en de vestiging in Nazareth gaat in de moord op die jongetjes Gods Woord in vervulling. In alle drie de ge­vallen noteert de NBV 'Zo ging in vervulling'.

Daarmee staat die waarom-vraag van tweede kerstdag 2004 in één klap weer levensgroot v&243;&243;r ons. Is dit de Here? We kunnen begrijpen, dat datgene wat van buiten af gezien vlucht of terugtocht lijkt in werkelijkheid 'vervulling' van de Schrift is, en z&243; een bron van troost en vreugde. Maar als dat peilloze verdriet van die ouders in Bethlehem ook en op dezelfde manier 'vervulling' is, is dat alleen maar verbijsterend. Dan kunnen we dit hoofdstuk maar het beste weghouden bij de ouders in Arnemuiden, die in een brand vier kinderen verloren hebben.

Het verschil

De NBV-vertaling verdonkeremaant het verschil, dat Mattheüs heel bewust en zorgvuldig maakt. Als de Evangelist het over Gods positieve bedoeling heeft, schrijft hij: ' opdat in vervulling zou gaan.' Maar bij de kindermoord formuleert hij het anders: ' toen ging in vervulling.' Er is dus wel een samenhang tussen Jezus Christus en het lijden in Bethlehem, maar niet z&243;, dat dit Gods heilsbedoeling weerspiegelt. En het is ook geen kwestie van 'waar gehakt wordt, vallen spaan­ders'. Als Mattheüs toch neerschrijft - 'toen ging in vervulling' - wil dat vooral zeggen: het is bij God niet onopgemerkt gebleven. De kinderen zijn er niet meer, maar God heeft hen niet vergeten. En wat meer is: er valt een licht van belofte overheen, zoals in Jeremia 31,15-17. Het is het laatste niet - er is een hoopvolle toekomst. In Jezus Christus, dankzij wie de dood het laatste niet is!

Het is voor onszelf én voor het gesprek met de mensen om ons heen heel belangrijk het ene spreken over 'vervulling' en het andere scherp uit elkaar te houden. Waarom zouden de vertalers van de NBV dat niet gedaan hebben? Vinden ze 'opdat' mogelijk een wat ouderwetse manier van zeggen? Dat kan het niet zijn, want in Mattheüs 1,22 vertalen ze zelf zo. Prima, wat mij betreft. Maar waarom kan dat dan in hoofdstuk 2 ineens niet meer?

De vraag wat er achter dat aan het oog onttrekken van het voor Mattheüs zo wezenlijk verschil tussen 'opdat' en 'toen' zit, vind ik trouwens niet de belangrijkste. Urgenter lijkt me dat we letten op wat er met onszelf en anderen gebeurt die alleen deze vertaling lezen. Kan dit hoofdstuk bij hen voortaan niet alleen maar onbegrip en boosheid oproepen? Moeten we daar niet eens over nadenken?

Dr. G.C. den Hertog is hoogleraar ethiek aan de Theologische Universiteit van de Christelijke Gereformeerde Kerken. Hij schrijft op deze plaats maandelijks een column.

Mail de redactie
Mail de redactie
Heeft u een tip over dit onderwerp, ziet u een spelfout of feitelijke onjuistheid? We stellen het zeer op prijs als u ons daarover een bericht stuurt.
Afbeelding

Brazilië moet kiezen uit verrassend tegenstrijdige kandidaten

De uitslag van de eerste ronde van de presidentsverkiezingen in Brazilië was verrassend. Van de elf kandidaten sprongen er twee uit: Jair Bolsonaro en Luiz Inácio Lula da Silva. Een tweede ronde is nodig, die op 30 oktober plaatsvindt.

Afbeelding

Over de prioriteiten en de nalatenschap van een Kamervoorzitter

De Kamer heeft een voorzitter om debatten in goede banen leiden. Voor het managen van de medewerkers is er een ambtelijke top. Die zichtbare en onzichtbare verantwoordelijkheden moeten strikt gescheiden worden, schrijft Sjirk Kuijper.

Afbeelding

Moeten we Russische dienstweigeraars asiel geven? Er is wat voor en tegen te zeggen

Hoe maak je onderscheid tussen deserteurs, gewone vluchtelingen uit Rusland en infiltranten die hoogstwaarschijnlijk vanuit het Kremlin op pad worden gestuurd?

Afbeelding

Legaal online gokken zou veiliger zijn? Totale onzin, blijkt een jaar nadat online gokken legaal werd

Je kunt van casino’s heel veel zeggen, maar níet dat ze het welzijn van de mens op het oog hebben. De nieuwste cijfers over online gokken zijn dan ook precies wat je van die cijfers zou verwachten: enorm zorgwekkend, schrijft Nico de Fijter.

Afbeelding

Je M of V wijzigen moet inderdaad geen modegril worden

Gemakkelijker je geslacht wijzigen bij de burgerlijke stand leidt tot een heftig debat over transgenders. VVD en CDA bepleiten nu een gesprek over de consequenties van zo’n wijziging. Een goed idee?

Afbeelding

De ‘referenda’ in Oost-Oekraïne zijn een misdadige en gevaarlijke schijnvertoning

De ‘referenda’ in bezet Oekraïne over aansluiting bij Rusland waren niet alleen maar een illegale schijnvertoning die bedoeld is voor een illegale annexatie, ze zijn vooral ook misdadig en gevaarlijk.

Afbeelding

De prijs van een treinreis moet slimmer en concurrerender

Over ruim 900 kilometer stond het dinsdagochtend vast. Veel reizigers staan liever alleen in hun automobiele cocon in de file, dan schouder aan schouder in een volle bus of trein. Er ligt een opgave voor de overheid.

Afbeelding

Er is alle reden om bezorgd te zijn over de winst van Giorgia Meloni

‘Nu moeten we bewijzen wat we waard zijn’, zei de nieuwe Italiaanse premier Giorgia Meloni zondagavond, toen haar overwinning duidelijk werd. Hoe? Dat raakt de Europese Unie direct. En dus ook Nederland.

Afbeelding

Migratie is niet de enige onbesproken oorzaak van de woningschaarste

Bevolkingsgroei is volgens minister Hugo de Jonge een onbesproken probleem waar niet tegenop te bouwen valt. Dat heeft een reden. En: er zijn meer oorzaken van woningnood waarover geen fatsoenlijk gesprek mogelijk lijkt, schrijft Sjirk Kuijper.