30 november 2019 om 03:00

Nieuws Floris Alkemade

Floris Alkemade: Nederland offert dagelijks acht hectare landelijk gebied op aan bouwactiviteiten

Nederland verandert voortdurend. Al sinds de vroege menselijke bewoning hebben we ons met dijken beschermd tegen de dreiging van het water. Als energiebron hebben we eerst de bossen, toen het veen en daarna kolen en gas benut en telkens heeft de energiewinning haar sporen achtergelaten. Net als ook onze landbouw, onze steden en dorpen en infrastructuur onze landschappen hebben vormgegeven. Het is een continu proces van herschikking. Geen vierkante meter die niet is bewerkt. Nederland is beweging.

De komende decennia zal er meer dan ooit een beroep worden gedaan op ons vermogen het land op een slimme manier aan te passen aan veranderende omstandigheden: klimaat, de hervorming van de landbouw, de verstedelijking en de energietransitie. Stuk voor stuk ruimtelijke opgaven die zich ook weer in onze landschappen zullen aftekenen.

veranderen, want anders ...

Deze complexe opgaven vragen om verandering en leiden geregeld tot onrust en onzekerheid in de samenleving: boze boeren en bouwers op het Malieveld. Deze onvrede komt onder andere doordat de oproep voor verandering vaak ten onrechte wordt geformuleerd in de vorm van doemscenario’s. We moeten veranderen, want anders ... Terwijl optimisme en een aantrekkelijk gezamenlijk beeld van de toekomst een veel sterkere motor is voor noodzakelijke verandering.

Vorig jaar heb ik met het College van Rijksadviseurs Panorama Nederland gelanceerd, een toekomstperspectief voor de ruimtelijke kwaliteit van Nederland. Nu de stikstofproblematiek het nieuws beheerst, het debat over de toekomst van de landbouw oplaait, blijkt dit verhaal actueler dan ooit. In Panorama Nederland tonen we hoe de complexe vraagstukken van nu kunnen leiden tot welkome veranderingen.

Het denken in ketens vormt de sleutel. Neem de woningbouwopgave als voorbeeld. De komende decennia willen we in Nederland een miljoen woningen bouwen.

Door deze woningen zo veel mogelijk te bouwen in bestaand bebouwd gebied, in de nabijheid van openbaar vervoer, werk en voorzieningen, houden we onze steden en dorpen leefbaar. We kunnen woonwijken uit de jaren ‘60, ‘70 en ‘80, die vaak toe zijn aan een flinke opknapbeurt, verduurzamen, de leefbaarheid ervan vergroten en het woningaanbod afstemmen op de groeiende vraag naar geschikte woningen voor alleenstaanden en ouderen. Daarmee maken we doorstroming mogelijk en komen eengezinswoningen weer vrij voor jonge gezinnen.

Zo voorkomen we dat we alsmaar meer buitengebied inleveren. In Nederland wordt gemiddeld acht hectare per dag aan het landelijk gebied onttrokken voor de bouw van woonwijken en bedrijventerreinen. Terwijl we deze open ruimte hard nodig hebben voor onze leefkwaliteit, het verduurzamen van de landbouw en voor de natuur.

bouw houten woningen

De keten kan nog verder worden doordacht. Ook het kiezen voor een andere manier van bouwen, biedt kansen. Bijvoorbeeld door woningen in hout te bouwen. Het voordeel is dat het sneller gaat. En door het lage gewicht is hout bij uitstek geschikt om extra verdiepingen toe te voegen aan bestaande gebouwen.

Beton is wereldwijd voor acht procent van de CO2-uitstoot verantwoordelijk, met hout slaan we de CO2 juist op. Met bomenteelt verbeteren we de bodems, belangrijk voor de biodiversiteit en waterhuishouding. We bieden daarmee boeren een aanvullend verdienmodel en we krijgen er mooiere landschappen voor terug. Het denken in ketens vraagt meer samenwerking, maar levert veel winst.

Woningbouw als voorbeeld hoezeer alle zaken met elkaar verbonden zijn, maar vooral als voorbeeld hoeveel winst er te behalen is als we met optimisme en verbeeldingskracht de ketens doordenken: integraal, sociaal, gericht op de lange termijn en ruimtelijk.

Nederland is beweging. Dat is van alle tijden. Zeldzaam is dat een generatie aan de slag moet met zulke verstrekkende en relevante opgaven en dat er op zoveel gebieden tegelijk zoveel winst te behalen is.

Columns

meer ‘Columns’