11 november 2019 om 03:00

Nieuws Henk Algra

Henk Algra: Slachtoffertaal, en wat die zegt over hoe je in het leven staat

De manier waarop iemand zich in woorden uit, zegt veel over die persoon en over de wijze waarop hij of zij in het leven staat. Een voorbeeld is het gebruik van slachtoffertaal. Alles is de persoon in kwestie overkomen; hij heeft er zelf geen enkele invloed op.

Pubers zijn vaak goed in slachtoffertaal. Johan komt te laat op school omdat zijn moeder hem niet gewekt heeft. Petra kan niet naar catechisatie, want ze heeft een lekke band en haar vader had geen tijd om hem te plakken. Björn heeft zijn ov-chipkaart niet bij zich, want zijn moeder heeft zijn jas in de was gedaan. Vooral moeders hebben het in die leeftijdsfase vaak gedaan.

Maar dat gaat meestal wel weer over. Om op je vijftigste nog steeds je moeder van van alles de schuld te geven, gaat wat ver. Toch zijn er volwassenen die vinden dat alles hun alleen maar overkomt: ze hebben er geen grip op.

Soms wordt dit ‘verstopt’ achter algemene termen. Zoals: ‘Zo gaan die dingen nu eenmaal, er valt niets aan te doen, het komt zoals het gaat.’ Mario verzorgt zijn gebit slecht, maar dat hij steeds gaatjes heeft, komt door de tandwolf. Dat zit bij hem in de familie, daar moet je mee zien te leven. Ivo moet wel de twee kilometer naar zijn werk met de auto, want hij heeft een representatieve functie: zijn pak mag niet nat worden. Om het argument wat kracht bij te zetten kan een ander persoon als gezaghebbende ten tonele worden gevoerd. Frida kan niet stoppen met roken omdat ze dan last krijgt van paniekaanvallen. En de huisarts heeft gezegd dat het middel dan erger is dan de kwaal. Ja, als de huisarts het zegt …

Mensen die zo naar het leven kijken, gaan bijvoorbeeld niet stemmen. De oproepkaart wordt meteen verscheurd of blijft liggen. Stemmen heeft immers geen enkele zin: ‘Er verandert toch niks, ze doen maar’. Zulke mensen vegen zelfs hun eigen letterlijke straatje niet schoon, ‘want de buren steken ook geen poot uit’.

Slachtoffertaal komt ook in de kerk voor. Het is de kerkganger die afhaakt omdat de dominee hem niet weet te boeien. Alsof de kerkdienst alleen maar uit de preek bestaat. Of het is het gemeentelid dat geen gemeenschap ervaart, maar ook nooit ergens haar gezicht laat zien. Zo dooft het vuur op den duur helemaal uit.

De enige manier om aan deze houding te ontkomen is om uit je passieve rol te stappen. Wat kun je zelf bijdragen in de kerk? Het mooie is: dan hoef je zelf helemaal niet zoveel te doen: de Geest doet de rest.