4 april 2014 om 09:50

Nieuws Govert Buijs

Europa en VS missen realisme

Het is maar goed dat ik geen minister van Buitenlandse Zaken ben, niet van Nederland, niet van de VS. Dat zou tot volstrekt verkeerde beslissingen leiden. In het verborgene ben ik namelijk een aanhanger van wat men in internationale betrekkingen ziet als de christelijk realisme-school. Met stijgende verbazing heb ik de westerse reactie gadegeslagen op Vladimir Putins acties in de Krim.

Van die school was de theoloog Reinhold Niebuhr (1892-1971) de vlaggendrager. Uitgangspunt is dat we als mensen, dus ook als politici, de realiteit van het kwaad moeten erkennen. Het leven is niet volmaakt, mensen zijn niet volmaakt, relaties tussen mensen zijn zeker niet volmaakt, internationale relaties tussen landen zijn wel het verst van volmaaktheid verwijderd. Het beste dat we daarom kunnen proberen is het kwaad te beteugelen, en dat betekent tegelijk het te erkennen als realiteit.

geïnspireerd

Inspirator voor Niebuhr was Augustinus, die met zijn leer van de twee rijken aangaf dat het Rijk van God wel op aarde zijn sporen trekt, maar hier nooit gerealiseerd wordt. Een christen is daarom altijd dubbel-burger, een burger van twee werelden. Het alledaagse leven blijft vooral bepaald door de Aardse Stad, de wereld van imperiale machten.

Dit christian realism heeft vrij veel invloed gehad op diverse presidenten en andere vormgevers van de internationale politiek van de VS. Overigens claimt ook Obama dat hij door Niebuhr geïnspireerd is.

psychisch gewond imperium

Van die inspiratie heb ik in Obamas reactie op Putins acties niet veel gemerkt. Wat mij een christian realist-optie geleken zou hebben is het volgende. Rusland is een wereldmacht, een imperium (bovendien een psychisch gewond imperium). Of we het nu leuk vinden of niet, en of we Rusland nu moreel hoogstaand of verdorven achten, aan de status van wereldmacht zijn bepaalde gerechtvaardigde verlangens verbonden.

Het is daarom van de zotte wanneer zon wereldmacht om de zoveel jaar moet onderhandelen met een ander land of het alsjeblieft, please, sil vous plaît, bij zijn eigen marinevloot mag. Met andere woorden: van Rusland verlangen dat het tot aan de jongste dag steeds weer moet onderhandelen over de voorwaarden waarop het de havens van Sebastopol mag gebruiken, is een absurditeit. De Krim hoort gewoon bij Rusland. Bovendien wonen daar zon 60-70 procent Russen en was het gebied tot twintig jaar geleden Russisch. Dat dit een schending zou zijn van internationaal recht en dat we daarom als westerse landen heel erg boos moeten zijn op Putin, lijkt zo gezien een gotspe.

machtsbelangen

In plaats van alle tromgeroffel en moreel getoeter hadden Europa en de VS direct dit gerechtvaardigde verlangen moeten erkennen, maar daar wel wat voor terug moeten vragen. Korte onderhandelingen met als uitkomst: jij de Krim (daar heb je recht op), Oekraïne kandidaat-lid van de EU en per direct NAVO-lid. Bovendien garanties voor een goede behandeling van de minderheden op de Krim (Oekraïners, Tataren, etc.).

Verder geen sancties, no hard feelings. De wereld is niet perfect: niet de moraal maar machtsbelangen spelen vaak een doorslaggevende rol. Maar beteugel wel direct de machtsaspiraties: laat Putin weten dat hij niet ook even een volgende actie erachteraan kan plegen. Uitkomst: Putin blijft een waardig lid van de internationale gemeenschap (maar hij weet ook zijn plaats).

moeras van hoge morele standaarden

De gevolgen van de hoogmorele optie zijn nu daar: in plaats van een snelle zakelijke deal tussen twee grootmachten die elkaar en hun bij die status passende verlangens respecteren en een zakelijke deal sluiten, zitten we nu, waarschijnlijk voor jaren, in een moeras van hoge morele standaarden (het internationale recht is geschonden!). En met een land dat we proberen tot de status van moreel minderwaardige paria te reduceren en dat daarom in allerlei verbanden niet meer mee mag praten.

Plus een warrig, zompig geheel van vage en minder vage sancties en tegensancties, zonder dat we daarbij nog enig politiek doel hebben. De Krim gaat echt niet meer terug naar Oekraïne. En wij hebben er niets voor teruggekregen behalve de dreiging dat een gemarginaliseerde Putin nog verder gaat (Oekraïne nu nog lid maken van de NAVO verhoogt de dreiging richting Rusland omdat het geen onderdeel meer is van een deal). Kortom: een puinhoop. Het is maar goed dat ik geen minister van Buitenlandse Zaken ben.

Dr. Govert Buijs is bijzonder hoogleraar politieke filosofie aan de Faculteit Wijsbegeerte van de Vrije Universiteit in Amsterdam. Hij schrijft op deze plaats maandelijks een column.

Columns

meer ‘Columns’