12 mei 2012 om 12:03

Nieuws Marcel ten Hoovenfreelance journalist

Liever het debat dan experimenten

DEN HAAG - Het CDA sloot gisteravond de eerste reeks debatten tussen de kandidaat-lijsttrekkers af. Veel nietszeggende campagnetaal, weinig inhoud, bij gebrek aan verantwoording voor het verbond met Wilders.

Europarlementariër Wim van der Camp nam het woord het eerst in de mond en hij maakte er school mee in het CDA. Een experiment, zo betitelde hij na de val van het kabinet-Rutte het gefnuikte politieke verbond van zijn partij met de PVV.

Nu is het onwaarschijnlijk dat het CDA, een partij met verantwoordelijkheidszin, Nederland in crisistijd daadwerkelijk in een experiment zou willen storten, getrouw als het is aan het motto van de eerste Duitse bondskanselier na de oorlog, de christendemocraat Kurt Adenauer: Keine Experimente!

emigreer

Dat wettigt het vermoeden dat CDAers die de coalitie met Wilders achteraf als een experiment kenschetsen, daarmee willen maskeren dat de CDA-top in 2010 werd gedreven door een ferme politieke wil om dat verbond te sluiten, in de woorden van informateur Lubbers.

Van die wil getuigde minister Hans Hillen, toen hij bij de start van het kabinet een bezwaarde oud-fractiemedewerker met een lange staat van dienst toevoegde: Als het je niet bevalt wat wij gaan doen, emigreer je maar. Naar Albanië.

wegduikgedrag

Een bewuste politieke keuze achteraf een experiment noemen is óók een methode om geen verantwoording te hoeven afleggen. Zulk wegduikgedrag verwacht je veeleer in een autoritair geleide groepering als de PVV dan in een partij met een democratisch ethos als het CDA.

Christendemocraten zijn politiek gevormd door de idee dat verantwoording voor je keuzes afleggen ook een vorm van verantwoordelijkheid nemen is. Wie indachtig noties als deze, zo verweven met de christendemocratische bestuurstraditie, de debatten tussen de kandidaat-lijsttrekkers van de afgelopen weken gadesloeg, kreeg pijn aan zijn ogen.

coalitiedwang

Henk Bleker, die toch bepaalde verwachtingen wekt met zijn campagneleus Eerlijk, helder, Henk, zei trots en fier te zijn op de resultaten van de coalitie, maar riep criticaster Ab Klink op te zwijgen over het verbond met de PVV omdat hij anders de toekomst van het CDA vertroebelt.

Liesbeth Spies, demissionair minister, herschreef de geschiedenis door te suggereren dat haar wetsontwerpen voor een boerkaverbod en een inperking van de dubbele nationaliteit onder coalitiedwang tot stand zijn gekomen, hoewel het CDA die standpunten al sinds enige jaren officieel huldigt.

tegenstanders

Sybrand van Haersma Buma riep kritische CDAers nog in oktober op te stoppen met klagen over de PVV en zich neer te leggen bij de meerderheid in het CDA die wel met Wilders wilde samenwerken: Sommigen blijven heel lang zeggen dat ze het er niet mee eens zijn. Nu zegt hij de buik vol te hebben van de PVV.

Vanwege dat gebrek aan verantwoording voor hun coalitievoorkeur destijds acht Klink het onverstandig dat Van Haersma Buma, Bleker en Spies voor het lijsttrekkerschap opgaan. Voorzover Klink hen daarmee diskwalificeert voor het CDA-leiderschap, is dat te rigide, maar hij heeft wel gelijk dat de stem van de tegenstanders van de coalitie nu te weinig doorklinkt in de lijsttrekkersverkiezing. Geen van de kandidaten behoort tot dat kamp.

godsdienstvrijheid

Tegen deze argumentatie kan met enig recht worden aangevoerd dat de buitenwereld een weinig vertrouwenwekkend beeld van een verdeeld CDA zou krijgen, als de interne gespletenheid over de samenwerking met de PVV in alle openheid in de lijsttrekkersverkiezing zou worden uitgevochten.

Daar staat tegenover dat zon openlijk debat voor- en tegenstanders tot verantwoording zou hebben gedwongen, het ene kamp voor zijn ja tegen een verbond met een partij die andersdenkenden uitscheldt en de godsdienstvrijheid wil afschaffen, het andere kamp voor zijn afvalligheid van de partijleiding destijds en zijn bereidheid de moeizame formatie nog langer te rekken.

veenbrand

Nu blijft deze tweestrijd een veenbrand in het CDA, met alle onvoorspelbare gevolgen van dien. Al te lang heeft de eenheidsdrang in het CDA een verstikkend effect op het debat in de partij. Die drang komt mede voort uit de wens een bestuurspartij te zijn die handelt waar anderen aarzelen. Dat streven, hoe respectabel ook, is ten koste gegaan van de intuïtie op welk punt concessies aan een coalitiepartner overgaan in ideologische zelfverloochening.

Dat is in de samenwerking met Wilders wel gebleken. Het ontwijken van dat debat heeft in de hand gewerkt dat slappe slogans, nietszeggendheden en pseudo-enthousiasme nu de toon zetten in de lijsttrekkersverkiezing. Dat deed NRC-columnist Frits Abrahams vermoeden dat Jack de Vries niet alleen Bleker, maar alle kandidaten als klant van zijn pr-bureau heeft.

Columns

meer ‘Columns’