4 februari 2012 om 06:00

Nieuws George Harinck

Hoop op radicaal CDA

Herleven bij het CDA oude tijden? Je moet een behoorlijke dosis hoop hebben - maar daarzonder kun je momenteel in deze partij niet - om in de woorden van Aart Jan de Geus een herleving te zien van de evangelische radicaliteit die de Antirevolutionaire Partij in de jaren zestig kenmerkte.

Kennelijk bezat ik een sprankje hoop, het eerste wat bij mij boven kwam toen ik De Geus over het 'radicale midden' hoorde, was de naam van Berghuis. Wie? Ja, Wiert Berghuis, de burgemeester van Kampen, twee decennia antirevolutionair Eerste Kamerlid, maar vooral: van 1956 tot 1968 voorzitter van de ARP.

De evangelische radicaliteit van de ARP is geschiedenis en is vandaag hoogstens nog bekend vanwege de Bergrede van Willem Aantjes in 1975 op het eerste CDA-congres. George Puchinger die erbij was, noemde die rede een kanonschot tijdens een vlootschouw, maar onlangs zei een NCRV-journalist me dat dit de beste rede was uit drie decennia christendemocratie.

Ik weet niet of u het met de journalist eens bent, maar Aantjes' rede was in elk geval in een fraaie vorm gegoten: 'Het evangelie geeft geen rechtstreekse richtlijnen voor het politieke handelen, maar het geeft wel richtlijnen voor het rechtstreekse politieke handelen, en soms wel degelijk heel concreet. Leest u er Matteüs 25 maar eens op na: hongerigen voeden, dorstigen te drinken geven, vreemdelingen huisvesten, naakten kleden, zieken en gevangenen bezoeken.' De wereld hunkerde in 1975 volgens Aantjes naar zulke politiek: 'Naar politiek die spreekt voor wie geen stem hebben, die handelt voor wie geen handen hebben, die een weg baant voor wie geen voeten hebben, die helpt wie geen helper hebben.' Terzijde: het blijft voor Bijbelvasten een geestige vergissing dat een rede gebaseerd op Matteüs 25 de bergrede wordt genoemd - een rede immers uit Matteüs 5, en wie daar Jezus' boodschap leest krijgt niet de indruk dat de wereld hier naar hunkert.

Aantjes' rede staat voor de evangelische radicaliteit van de ARP. Maar die had hij niet uitgevonden. Aantjes' taak en boodschap was zo'n vijftien jaar eerder gemunt door Berghuis en de zijnen. De leider van de Tweede Kamerfractie van de ARP, Bruins Slot, hield op het partijconvent van 1960 een rede, waarin hij de nieuwe politieke lijn van zijn partij als volgt typeerde: 'Christelijke politiek houdt in, dat wij het onrecht zien en herkennen dat wij jagen naar gerechtigheid. En toen dacht ik aan dat verhaal, dat woord van Christus, als Hij zegt: Ik ben hongerig geweest en gij hebt Mij te eten gegeven, Ik was naakt en gij hebt Mij gekleed. Dan zeggen wij in de dag des oordeels des Heren: Wanneer hebben wij U gezien; dat wisten wij niet en dan zegt Christus: Zo gij het één van deze minste Mijner broederen hebt gedaan, zo hebt gij het Mij gedaan. Zo kunnen wij Christus in deze wereld dienen en zo moeten wij - dat is onze grote opdracht - vandaag christelijke politiek bedrijven in wereldformaat.'

Het CDA is de ARP niet, maar toen de christelijk-gereformeerde De Geus het over het radicale midden had, dacht ik aan die partij van gereformeerden in de jaren zestig. En warempel, net zoals Aantjes in 1975 bijna letterlijk hetzelfde zei als Bruins Slot in 1960, zo herleefden in De Geus' woorden anno 2012 die van Berghuis uit 1967. Berghuis zei toen dat de christendemocratie een andere weg wees te midden van socialisme of liberalisme, namelijk 'niet centrum-achtig', maar 'radicaal'. Christelijke politiek was 'radicaal, in de zin van een voortdurend bezig willen zijn de politiek tot op haar wortels terug te voeren en te beoordelen'.

Dit was een nieuwe verwoording van christelijke politiek, zoals die uit de mond van Jan Schouten of Colijn niet voorstelbaar zou zijn geweest. Interessant is dat deze nieuwe politiek onder meer wortelde in de calvinistische wijsbegeerte van de reformatorische beweging van de jaren dertig, waar ook de heel anders uitgewerkte politiek van de vrijgemaakten uit voortkwam.

Interessant is ook dat deze vernieuwing nog steeds inspireert. Herleven bij het CDA oude tijden? Het CDA is de ARP niet en dat lijkt onder andere te betekenen, dat je wel 'radicaal' mag zeggen, als je daarna ook maar zegt: 'centrum'. Ik geloof niet dat centrum het woord is dat het CDA er weer bovenop gaat helpen. Maar De Geus zei dan toch maar: 'radicaal', dus dacht ik even aan Berghuis en blijf hopen.

Dr. G. Harinck is hoogleraar aan de Vrije Universiteit in Amsterdam en aan de Theologische Universiteit in Kampen (Broederweg). Op beide locaties is hij tevens directeur van een historisch documentatiecentrum. Hij schrijft op deze plaats maandelijks een column.

Columns

meer ‘Columns’