5 januari 2018 om 03:00
Luister naar

Betrouwbaarheid van artsen en bankiers wordt nogal verschillend beoordeeld

Het is exact tien jaar geleden dat de financiële crisis losbarstte. Het begon in 2007 met de Amerikaanse huizenmarkt en liep uit op de bankencrisis in het najaar van 2008. In Europa kwam daar later de eurocrisis overheen. De crises lijken nu zo ongeveer voorbij. Nu ja, we zullen nog wel vele jaren bezig zijn de bijna verdubbelde staatsschuld weer op orde te krijgen, een molensteen om ’s lands hals. Zodra de rente oploopt, zullen we dat pijnlijk merken.

Een veel groter risico lijkt me dat allerlei broodnodige discussies over de inrichting van onze economie, die de afgelopen jaren op stoom kwamen, weer zullen uitdoven. Waar kan de vrije markt goed werken, waar juist niet? In de financiële sector? In de zorgsector? In de voedselsector? Onder welke voorwaarden?

Dat dit debat hard nodig blijft, blijkt uit een klein onderzoek dat we onlangs deden in het kader van ons Templeton-

onderzoeksproject over ‘markt en moraal’ dat we uitvoeren met onderzoekers van de universiteiten van Amsterdam (VU), Rotterdam, Nijmegen en Tilburg (www.moralmarkets.org).

marktprikkels

Binnenkort komen we met resultaten hiervan naar buiten. Ik meld hier alvast dat we onder meer gekeken hebben naar de verwachtingen die mensen hebben van de gevolgen van marktwerking in diverse sectoren. We vroegen daarbij naar de financiële sector en naar de gezondheidszorg. Het blijkt dat Nederlanders op dit punt een heldere opvatting hebben.

In de financiële sector zal het gebruik van marktprikkels ertoe leiden dat bankmedewerkers minder betrouwbaar worden, zo verwacht men. Ze zullen meer voor hun eigen belang gaan al naar gelang ze prestatiebeloningen krijgen. Dit ligt heel anders in de medische sector. Huisartsen zullen mij even eerlijk van advies blijven dienen, en bijvoorbeeld een bepaalde onnodige behandeling ook echt afraden, ook al krijgen ze daarvoor dan minder betaald. Men gaat er dus van uit dat artsen een sterkere morele ruggengraat hebben dan bankmedewerkers.

Het zou interessant geweest zijn als we vergelijkbare gegevens zouden hebben over zeg, dertig jaar terug. Zou er dan een vergelijkbare uitkomst zijn geweest? Ik vermoed dat banken en bankmedewerkers er dan aanzienlijk beter uit gekomen zouden zijn, en misschien zou zelfs bij artsen de score hoger zijn geweest.

Hoe kan het dat de medische sector zo’n hoog vertrouwen geniet? Hoogstwaarschijnlijk speelt hier mee dat men al eeuwenlang openlijk gewerkt heeft aan een gezamenlijke morele standaard – en dat ook heel serieus genomen heeft. Vanaf de eed van Hippocrates tot de hedendaagse artseneed verbinden artsen zich openlijk aan een morele code. Inmiddels is er ook een bankierseed, en anders dan nogal wat sceptici, lijkt mij dit een belangrijke stap (die vooralsnog vrijwel alleen in Nederland gezet is).

morele steun nodig

De achterliggende gedachte lijkt me heel wijs en getuigen van een groot inzicht in de menselijke moraal: zelden zijn mensen morele genieën die puur op eigen houtje moreel kunnen zijn. Ze hebben steun nodig van anderen en vooral van een moreel ingerichte omgeving. Als een bank mensen keihard afrekent op kwantitatieve resultaten en moreel gedrag niet meeweegt in de beoordeling, zijn het heel sterke schouders die de moraal overeind kunnen houden; gewone mensen krijgen het dan erg moeilijk. De Nederlandsche Bank heeft inmiddels een grondig programma ontwikkeld om de morele kracht van toekomstige bankbestuurders te toetsen. Heel verstandig is dat daarbij ook veel aandacht uitgaat naar de ‘organisatiecultuur’ en niet alles op de schouders gelegd van het individu.

Wie weet, zullen over nog weer dertig jaar de bankiers de artsen verslaan en als bakens van betrouwbaarheid midden in de branding van de samenleving staan. Het begin van een jaar is ook altijd een tijd om te dromen ...

Mail de redactie
Mail de redactie
Heeft u een tip over dit onderwerp, ziet u een spelfout of feitelijke onjuistheid? We stellen het zeer op prijs als u ons daarover een bericht stuurt.
Afbeelding

God exploiteren voor je eigen doel: daar hebben zowel Democraten als Republikeinen een handje van

Zou men zich bij het vele gebruik van Gods Naam niet nog eens over het derde gebod moeten buigen? Worden we daar niet gewaarschuwd dat we God niet mogen koppelen aan onze eigen particuliere belangen, vraagt Aad Kamsteeg.

Afbeelding

Voorlopig is het nog rustig op Twitter-concurrent Mastodon, en opvallend gezellig

Voor de retweets hoef je er niet te zijn, voor de reuring evenmin. In de paar weken dat de miljoen Twitter-gebruikers de stekker uit hun account trokken, verwelkomde concurrent Mastodon slechts 200.000 nieuwe leden.

Afbeelding

Komt het tussen de Vrije Universiteit en Abraham Kuyper nog goed? ‘De verbinding is verbroken.’

Historicus George Harinck kon deze week niet om het borstbeeld van Abraham Kuyper in ‘zijn’ universiteit heen. Juist diens robuuste visie maakt plaats voor brave bloedeloosheid waaraan niemand zijn hart zal verpanden.

Afbeelding

Soms is het beter is om te proberen een situatie te veranderen dan erbij weg te lopen

Als we over iets bezorgd zijn, moeten we dat gevoel niet naast ons neerleggen, schrijft Thandi Soko-de Jong. ‘Voortaan wegblijven nadat je een incident hebt meegemaakt is maar een van de vele opties’.

Afbeelding

Hoe het inparkeren van de auto een levensles werd. En een taartje dat weer verknoeide

Als Rinke Verkerk alles op alles zet om haar auto op een onmogelijke plek te parkeren, beseft ze dat haar dochter op deze manier leert niet in beperkingen te denken. Maar in een mum van tijd gaat ze zelf in de fout.

Afbeelding

De H van Junior

Afbeelding

De Papoea-vlag uithangen op een grijze dag, helpt dat? Ja, toch wel

Het is nog stil en grijs in onze straat. Een goed moment om onopvallend de voordeur uit te stappen, met de vlaggenmast in de aanslag. Het is immers 1 december, dan is onze mast getooid met een van de mooiste vlaggen: de Morgenster.

Afbeelding

Als je een vibrator aan je partner cadeau geeft: ‘Zij vindt mijn cadeautjes maar niks’

Ineens lag er een cadeautje voor haar op het aanrecht. Het bleek een vibrerend eitje te zijn. Een praktisch geschenk, vond hij. Maar zij wist niet goed wat ze ermee aan moest, schrijft Feniks de la Fosse.

Afbeelding

Boetes horen er gewoon bij en hoeven de sfeer in de bibliotheek heus niet te bederven

Als de plek van een strenge oude mevrouw achter de balie heeft Roeland van Mourik de bibliotheek nooit ervaren. Het boetesysteem van bibliotheken mag daarom wat hem betreft gerust blijven bestaan.