13 november 2017 om 03:00

Nieuws Henk Algra

De escalatieladder

De Amerikaanse auteur Frank Martin schreef het boek Oorlog in de kerkbanken. Zelfs de plaats van de piano in de kerkzaal blijkt te kunnen leiden tot een verhitte discussie en tot mensen die de kerk verlaten.

Over de plaats van de piano ging het in de jaren zestig binnen de Gereformeerde Kerken vrijgemaakt niet. Dat is een voordeel van het orgel: dat is zelden verplaatsbaar. Maar de discussies waren er niet minder om.

Een conflict kun je – achteraf – op allerlei manieren ‘verklaren’. Zo zijn er ook allerlei aanvliegroutes die ieder op zijn manier licht werpen op een kerkelijk conflict. Gaat het om theologische inzichten? Is het een bepaalde ‘ligging’? Of zijn het mensen die moeilijk met elkaar door één deur kunnen? Het kan allemaal meespelen.

Politicoloog, antropoloog en Unesco-onderzoeker ­Friedrich Glasl signaleerde een patroon bij oplopende spanningen. Binnen zo’n dynamiek slagen mensen er steeds minder in om elkaar te bereiken. Zijn model is later de ‘escalatieladder’ gaan heten. Naarmate een conflict escaleert, gaan emoties een grotere rol spelen. Vervolgens treedt er coalitievorming op: er wordt gezocht naar medestanders. Iemand die genuanceerder denkt, wordt uiteindelijk ook als tegenstander gezien. Het denken wordt dus zwart-wit: het eigen standpunt is het enig juiste. Daarbij wordt zelfs de integriteit van de ander in twijfel getrokken (‘niet te vertrouwen’). Doordat men weinig meer met elkaar spreekt, ontstaat er ook een vertekening en dus ook gemakkelijk een karikatuur van de opvattingen van de ander. Hoe die ander ook probeert zijn kant van het verhaal te vertellen, de boodschap komt niet meer over.

Ook met goede bedoelingen en met het theologische gelijk aan je zijde kun je toch in deze heilloze spiraal terechtkomen. Als je niet meer kunt luisteren en elkaar niet meer in de ogen kunt of wilt zien, kun je elkaar ook geen recht meer doen. Zo kunnen zelfs mensen die allemaal ervan overtuigd zijn dat ze de boodschap van Jezus heel hard nodig hebben, uit elkaar gedreven worden.

De gezamenlijke bijeenkomst in Kampen afgelopen zaterdag van vrijgemaakt-gereformeerden en Nederlands-gereformeerden liet zien dat de escalatieladder niet het laatste woord heeft. Er ging een halve eeuw overheen, maar er is – God zij dank – herstel van gebroken kerkelijke relaties mogelijk.