19 mei 2018 om 03:00

Nieuws Reina Wiskerke

Column: Het weerloze dagboek

Het laat me niet los, de onthulling van de geheime bladzijden uit het dagboek van Anne Frank. Anne had ze zorgvuldig afgeplakt, wilde niet dat ze gezien werden. Maar daar trekken wij ons niets van aan. Zodra we kunnen, ontfutselen wij afgeplakte teksten aan de beoogde vergetelheid. Er was slechts een korte maar felle lichtflits voor nodig om de woorden te vangen. Iemand van het Huygens Instituut legde het haarfijn uit bij Nieuwsuur.

Anne zou de bewuste teksten geschreven hebben op 28 september 1942. Ze was toen 13 jaar, zei even later Ronald Leopold, directeur van de Anne Frank Stichting. Heel belangrijk is de ontdekte tekst niet, wist hij. Maar een zinsnede als ‘Ik verbeeld me weleens …’ vond hij waardevol. Leopold duidde deze woorden vergenoegd als ‘een glimp van het schrijverschap dat later tot ontwikkeling komt’. Ik dacht op dat moment: als je met zo velen, zo institutioneel en zo lang met één geschrift bezig bent, kun je in details ook té veel gaan zien.

Onthullen wat Anne Frank geheim wilde houden: naar hedendaagse maatstaven is daarvoor een goede argumentatie beschikbaar. Leopold beriep zich er ook op achter de desk tegenover Eelco Bosch van Rosenthal. Anne Frank is een historische figuur geworden en haar dagboek werelderfgoed. Alles wat je erover te weten kunt komen, moet je willen ontrafelen, in dienst van de waarheid en de wetenschap.

Je moet het ook willen delen met Anne Franks miljoenenpubliek. Het is de normale werkwijze van biografen, historici én journalisten. En als je dan iets nieuws hebt ontdekt, kun je het ook maar beter zelf wereldkundig maken. Het komt toch een keer naar buiten en dan heb je het tijdstip zelf in de hand (laten we even wachten tot na 4 mei).

Juist als iets vanzelfsprekend en onvermijdelijk lijkt te zijn, moet je oppassen. De prijs is hoog. Want, terecht of niet, de privacy van een meisje is geschonden.

Anne Frank is niet zomaar te vergelijken met andere auteurs. Een Harry Mulisch heeft de tijd van leven gehad om te bepalen wat hij wilde nalaten aan onderzoekers. Anne is de gelegenheid ontnomen zelfs maar volwassen te worden. Ze heeft niet eens in die hoedanigheid kunnen uitmaken of ze het schrijverschap werkelijk ambieerde. Een historische misdaad tegen de menselijkheid, waaraan velen schuldig zijn, sneed haar de pas af.

Een felle lichtflits en hup, het weinige wat Anne Frank nog had om haar grenzen te bepalen, is haar nu ook ontnomen. Was het geen daad van beschaving geweest onze hedendaagse vanzelfsprekendheden en wetenschappelijk conventies te laten stuklopen op verlegenheid met haar levensloop?

Anne Frank is niet primair een voorwerp van onderzoek. Haar schrijverschap evenmin. Via haar dagboek (en het Achterhuis) bepaalt zij miljoenen bij de Holocaust. Door per se te willen lezen wat Anne heeft afgeplakt, heeft de Anne Frank Stichting ook een kans voorbij laten gaan. Het bruine papier had tegenover een miljoenenpubliek een diepe betekenis kunnen krijgen. Door verborgen te laten wat Anne verborgen wilde houden, kun je blijvend een humane waarde aan de orde stellen: afzien van jouw macht tegenover het weerloze.

Columns

meer ‘Columns’