11 oktober 2022 om 13:05
Arco den Heijer
beeld Jeremy Ligtenberg
Luister naar

De strijd in Ethiopië laat zien dat de komst van Gods rijk nog uitstaat

Even gloorde er hoop voor Ethiopië. Afgelopen weekend zouden delegaties van de regering en de Tigray-rebellen in Zuid-Afrika bijeenkomen om te onderhandelen over vrede, op initiatief van de Afrikaanse Unie. Het nieuws werd woensdag bekend, maar vrijdag bleek dat de onderhandelingen weer voor onbeperkte tijd zijn uitgesteld. Sinds het begin van de oorlog in november 2020 zijn naar schatting honderdduizenden gestorven aan geweld en honger. Niemand kent de omvang van de humanitaire ramp in Tigray precies, omdat het gebied vrijwel compleet afgesloten is. De hernieuwde militaire steun van buurland Eritrea sinds afgelopen augustus heeft de situatie alleen maar verslechterd. Een diplomatieke oplossing lijkt ver weg.

eigen traditie

Het is een strijd tussen christelijke bevolkingsgroepen, zoals zo vaak in de geschiedenis christenen tegen christenen gevochten hebben (ook nu in Oekraïne). Het is primair een etnisch conflict, te begrijpen tegen de achtergrond van de geschiedenis van Ethiopië in de twintigste eeuw. Tot aan keizer Haile Selassie I (1930-1974) was Ethiopië een keizerrijk met keizers die veelal tot de Amhara-stam behoorden en claimden af te stammen van een zoon van koning Salomo en de koningin van Sheba. Ze regeerden over een rijk waarin de verschillende stammen nooit echt één natie werden. De Ethiopisch-Orthodoxe Tewahedo Kerk was de staatsgodsdienst. Tewahedo betekent ‘tot één verenigd’, een verwijzing naar de opvatting dat het menselijke en goddelijke van Jezus in één natuur verenigd zijn, wat leidde tot een breuk met het Romeinse staatschristendom bij het concilie van 451 in Chalcedon. De kerk is nauw verwant aan de Koptisch-Orthodoxe kerk maar heeft ook eigen tradities (onder andere sabbatsrust en besnijdenis) en een eigen tamelijk fluïde canon, met onder meer de vroegjoodse boeken 1 Henoch en Jubileeën. 

decennialang conflict

Na een communistisch regiem tussen 1974 en 1991 kwam in Ethiopië een coalitie van partijen aan de macht onder leiding van Tigray-vrijheidsstrijders. Eritrea, dat vanaf de jaren vijftig bij Ethiopië hoorde, werd in 1993 onafhankelijk en raakte verwikkeld in een decennialang conflict met Ethiopië. De Ethiopische regering kreeg dictatoriale trekken en werd verweten de Tigray-bevolkingsgroep te bevoorrechten. Met name de Amhaarse bevolking moest het ontgelden doordat Tigray-milities vrij spel kregen om te moorden en te verkrachten. Maar de Amhaarse genocide heeft zijn climax bereikt in de afgelopen vier jaar, onder de regering van Nobelprijswinnaar premier Abiy Ahmed Ali. 

Abiy Ahmed is afkomstig uit een derde bevolkingsgroep, de Oromo-stam, getalsmatig de grootste in Ethiopië maar lang ondergeschikt geweest aan Tigreëers en Amharen. Hij ontving de Nobelprijs voor het sluiten van vrede met Eritrea, maar heeft de dominantie van Tigreeërs simpelweg vervangen door privilegiëring van zijn eigen stam. In de burgeroorlog tegen Tigrese rebellen waren het Amharen die het slachtoffer werden van beurtelings Tigrese en Oromo-milities. Op een speech van de premier waarin hij stelde dat de Amharen posities hadden die de Oromo verdienden, volgende een reeks bloedbaden waarin honderden tot duizenden doden vielen. Moslim Amhara – een minderheid binnen de stam – werden buitenproportioneel getroffen. Omgekeerd maken Amhaarse strijders overigens ook slachtoffers.

christendom en identiteit

De premier zelf is evangelicaal en propageert een welvaartsevangelie dat de bevolking materiële vooruitgang belooft onder zijn leiding. Voor Oromo-elites wordt die belofte ook enigszins werkelijkheid, maar grote delen van de bevolking lijden onder hongersnoden en het etnische geweld. De patriarch van de Ethiopische Orthodoxe kerk, Abune Mathias, een Tigreeër, roept op tot verzoening maar wordt er op zijn beurt van beschuldigd het geweld van Tigrese milities te negeren. 

Zo speelt het christelijk geloof vooral de rol van het bevestigen van de eigen etnische identiteit; Amharen en Tigreeërs beweren beide de ware hoeders te zijn van de orthodoxe traditie, de Oromo zetten zich hiertegen af door een andere christelijke stroming te omarmen. Het evangelie leidt echter maar zeer beperkt tot de vrede en verzoening die Jezus propageerde. Het laat zien dat de komst van Gods rijk nog uitstaat.

1 Henoch 1 vers 9 beschrijft een visioen van Henoch, de rechtvaardige uit Genesis 5. ‘Ik zie de Heer komen met zijn heilige tienduizendtallen om over allen zijn vonnis uit te spreken.’ Judas haalt deze woorden aan in zijn brief (die in de Bijbel staat). De Ethiopisch-Orthodoxe kerk bewaarde dit fascinerende apocalyptische werk, dat nauw verwant is met de denkwereld van Jezus en de nieuwtestamentische auteurs. Het visioen is hoogst actueel. De wereld snakt naar Gods ingrijpen.

Arco den Heijer is docent Grieks en Nieuwe Testament aan de Theologische Universiteit Kampen. Hij schrijft dit artikel als lid van de gezamenlijke onderzoeksgroep BEST (Biblical Exegesis and Systematic Theology) van de Theologische Universiteiten in Apeldoorn en Kampen.

Mail de redactie
Mail de redactie
Heeft u een tip over dit onderwerp, ziet u een spelfout of feitelijke onjuistheid? We stellen het zeer op prijs als u ons daarover een bericht stuurt.
Afbeelding

Nederland mag wel wat zuiniger zijn op het Fries: 'Veel Friezen analfabeet in hun eigen taal'

Wie zijn moedertaal goed spreekt, leert ook een tweede taal veel sneller. 60 procent van de inwoners van Friesland spreekt dagelijks Fries. Toch zijn veel Friezen analfabeet in hun eigen taal, schrijft Adrienne Simons.

Afbeelding

Bidden is niet alleen praten met God, maar ook luisteren naar God

Columnist John Hofwijks vroeg in zijn gebed veel aan God, maar vaak genoeg verhoorde God zijn gebed niet. ‘Achteraf ben ik blij dat God niet deed wat ik aan Hem vroeg’, legt hij uit.

Afbeelding

Plotseling zweeft er een lied door de tram: 'Zo blij, zo blij, want Jezus woo-hoont in mij'

Godsdienstdocent Maartje Kok zit in de trein en hoort twee kleuters zingen. Ze zingt met hen mee. 'Weet je wel dat Jezus leeft?' 'Alsof Jezus in die tram het kind weer in het midden zet en aanwijst: word zoals een kind.'

Afbeelding

Verrassend, een über-hippe boekwinkel in een Arnhemse volkswijk. Maar je voelt dat het schuurt

In de Arnhemse volkswijk Klarendal is een wonderlijke verschuiving gaande. Tussen huizen waar je de armoede aan afziet, ziet Hilbrand Rozema kunstboetieken, ateliers, restaurants en andere hangplekken verschijnen.

Afbeelding

Wie een huismus genoemd wordt, ervaart dat niet als compliment, maar een huismus-vriendin is juist heerlijk

Niemand wordt graag een huismus genoemd, maar wat is er erg aan? De huismus is altijd in de buurt en is bovendien heel sociaal. Beter een huismus als een vriendin dan een exotische vogel die je nooit ziet, schrijft Sophia Geuze.

Afbeelding

Het mooiste nieuws van de week: een kerkleider als vredesduif

Een kerkleider die gaat bemiddelen bij een koninklijke familievete, dat is nieuws waar Gerard ter Horst van opkijkt. 'Soms schrijnt het, de inzet van deze stille werkers in het Koninkrijk.'

Afbeelding

Ja, nergens anders ter wereld ligt zo veel nadruk op eigen vrijheid. Maar is dat het hele verhaal over Europa?

Is westers denken zaligmakend? 'Een bezoek aan de verre naaste kan ertoe leiden dat je de eigen Europese cultuur zowel meer gaat waarderen als relativeren', schrijft columnist Aad Kamsteeg.

Afbeelding

Waarom een privé-chauffeur voor de kardinaal? Dat moet het aartsbisdom Utrecht uitleggen

Een vacature voor privé-chauffeur en onlangs een dure opknapbeurt voor het aartsbisschoppelijk paleis. Terwijl kerken sluiten en parochies van geldnood omvallen. Wie legt het uit?

Afbeelding

Minachting voor christelijke zending? Het seculiere Europa wil Afrikanen nog steeds opvoeden

Ze zei het echt. D66-politica Samira Rafaela vindt dat we Afrikaanse landen moeten ‘opvoeden’ via de EU-handelscontracten. Waren we het kolonialisme niet voorbij?