26 januari 2022 om 16:52
Arjan van den Os
beeld nd
Luister naar

Mensen deugen niet, juist de kerk zou dat moeten beseffen. Heb oog voor misbruikslachtoffers

De kerk moet leren van de misstanden bij The Voice of Holland, ook zij is vaak geen veilige omgeving voor vrouwen geweest, schrijft theoloog Arjan van den Os. ‘Het is beter het probleem vroeg te tackelen en in te kapselen dan achteraf de schade aan slachtoffers en de goede naam van God te moeten opmaken.’

Het nieuws rondom The Voice of Holland is vrijwel niemand ontgaan en de getuigenissen van de slachtoffers van seksueel misbruik gaan door merg en been. Niet voor het eerst komt seksueel misbruik in de mediawereld naar buiten. In de Verenigde Staten vielen Harvey Weinstein en Jeffrey Epstein van hun voetstuk, in het Verenigd Koninkrijk Jimmy Savile en in België Bart de Pauw. Er heerst in de mediawereld blijkbaar soms een cultuur waarin personen de macht hebben om de dromen van een ander te maken en te breken. In dit machtsspel wordt seksualiteit gemakkelijk een pervers ruilmiddel. Een instrument om hogerop te komen of bevestiging van de machtspositie af te dwingen.

De mediawereld is niet de enige omgeving waar deze giftige cultuur kan ontstaan. Overal kan macht misbruikt worden, ook in de kerk. Er zijn in de geschiedenis van de kerk heel wat gevallen van (seksueel) misbruik aan te wijzen. Recent onderzoek van het Nederlands Dagblad bracht aan het licht dat vrouwelijke ambtsdragers en gemeenteleden veelvuldig te maken krijgen met seksueel grensoverschrijdende opmerkingen en gedragingen. Het bestaat omdat er weggekeken en soms ook weggelachen wordt.

De kerk zal zich de situatie rondom The Voice dus moeten aantrekken. Het past de kerk om allereerst te belijden dat zij vaak geen veilige omgeving is (geweest) voor vrouwen. Te vaak zijn vrouwen in de kerk slachtoffer geworden van seksueel wangedrag, wegkijken en gelatenheid. Deze belijdenis moet leiden tot bezinning en reflectie. 

Deze bezinning heeft allereerst een praktisch karakter. De laatste jaren maakt terecht het concept van de Veilige Kerk een opmars. Mijn eigen gemeente is al een aantal jaren bezig met deze thematiek. Deuren in het kerkgebouw zijn voorzien van een ruit, iedere vrijwilliger heeft een VOG nodig, er zijn mannelijke en vrouwelijke vertrouwenspersonen aangesteld en momenten waarop iemand alleen is met een kind of iemand van het andere geslacht worden vermeden. 

De kerk zal zich echter ook moeten afvragen hoe macht in de gemeente functioneert. In verschillende reformatorische en evangelische gemeenten is het bijvoorbeeld mogelijk decennialang een machtspositie (in de kerkenraad, oudstenraad of elders) uit te oefenen. De Dordtse Kerkorde stelt mijns inziens terecht grenzen aan ambtstermijnen, omdat misbruik op de loer ligt. Het bestaan van familieverbanden of andere loyaliteiten rond machtsposities in de kerk is ook problematisch, omdat het gevaar bestaat dat misbruik onder het tapijt geschoven wordt.

Verder laten dit soort crises het belang zien van individuele karaktervorming. De kerk kan met het Evangelie daarin een belangrijke rol spelen. Het Evangelie ontmaskert en weerspreekt de giftige cultuur van misbruik en seksuele immoraliteit en wijst de weg naar een leven van heiligheid. Mannen in de christelijke gemeente wordt expliciet gewaarschuwd niet mee te gaan in de gedragingen van de ‘heidenen’ rondom masculiniteit en seksualiteit (1 Thessalonicenzen 4 vers 3-8). Paulus’ revolutionaire boodschap is zelfs dat mannen en vrouwen gelijkwaardig zijn aan elkaar (Galaten 3 vers 28). 

Mannen en jongens moeten beseffen dat vrouwen geen lustobjecten zijn die ze kunnen domineren, degraderen en chanteren. Het leven met Christus is niet compatibel met een praktijk waarin vrouwonvriendelijke avances en opmerkingen gemaakt en gedoogd worden.

Kerken kunnen hun kop in het zand steken door te zeggen dat het bij hen niet voorkomt. Zij luisteren dan niet naar het Evangelie dat zegt dat mensen ‘deug-nieten’ zijn, dat wil zeggen dat de mens niet deugt, dat mensen geneigd zijn tot alle kwaad. Het is beter het probleem vroeg te tackelen en in te kapselen dan achteraf de schade aan slachtoffers en de goede naam van God te moeten opmaken. Laat de kerk een plaats zijn met gezonde gezagsrelaties waar slachtoffers zich gehoord en gezien voelen. Dat is niet de Voice of Holland, maar wel de Voice of God.

Arjan van den Os is promovendus Nieuwe Testament aan de Theologische Universiteit Apeldoorn. Hij schrijft deze blog als lid van de gezamenlijke onderzoeksgroep BEST (Biblical Exegesis and Systematic Theology) van de Theologische Universiteiten in Apeldoorn en Kampen.

Mail de redactie
Mail de redactie
Heeft u een tip over dit onderwerp, ziet u een spelfout of feitelijke onjuistheid? We stellen het zeer op prijs als u ons daarover een bericht stuurt.
Afbeelding

Ik ben schuldig: ik heb drie - ja, drie! - kinderen op de wereld gezet

'Zolang jij nog kinderen baart, ga ik mijn afval niet eens scheiden', zei een vriendin tegen Rinke Verkerk. Maar zijn die drie kleintjes, met hun zachte handjes en nieuwsgierige ogen, echt onderdeel van het probleem?

Afbeelding

Ik was op een zwemexamen waar met geen woord over het examen werd gesproken

Alles wat neigde naar een test, waarvoor je ook kon zakken, werd weggemoffeld en toegedekt met grappen. En de toeschouwers werden door de badjuffrouw in het complot betrokken. George Harinck vond het nogal vervreemdend.

Afbeelding

De respectvolle reactie van Sylvana Simons op excuses van Rutte maakte mij beschaamd. Over mijzelf

Ik was geneigd om Sylvana Simons in te schatten als aanschurkend tegen de radicalistas, schrijft Govert Buijs. Maar kijk eens hoe zij reageerde op de slavernij-excuses van Rutte! Ze betuigde respect. En daar zat ik dan.

Afbeelding

Ida Gerhardt, met de klassieke vorm van haar poëzie, zegt mij veel meer dan de meeste moderne dichters

De klassieke poëzie van Ida Gerhardt zegt columnist Hans Werkman meer dan de meeste moderne dichters. Haar Verzamelde Gedichten houdt hij zijn leven lang.

Afbeelding

Nederlandse militairen leren Oekraïners schieten: vrijheid en democratie staan op het spel

'Mijn Poolse moeder Irene wilde direct naar Oekraïne vertrekken, om zelf tegen de Russen te vechten', vertelt de Nederlandse militair Elisabeth. ‘Maar zij is bijna 90. Ik kon haar nog net tegenhouden.’

Afbeelding

'In deze plaats zal Ik vrede geven', staat er op een tot wooncomplex omgebouwd kerkgebouw in Bussum

De Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed meldde dat steeds meer kerken een andere functie hebben of dat daar naar wordt gezocht. In zijn woonplaats Bussum ligt dit nieuws letterlijk op straat, weet Roeland van Mourik.

Afbeelding

Heb je verliefdheid nodig voor een relatie? Een relatie is niet alleen maar gevoel

Wie ooit verliefd is geweest, zal toegeven dat het best een fijne toestand is. Toch wordt er te veel waarde gehecht aan de eis dat er verliefdheid moet zijn voor een relatie succesvol kan zijn, schrijft Cocky Drost.

Afbeelding

Moeilijke ademhaling, huilende benen - als doodgaan eenzaam en pijnlijk en eng aanvoelt

Vandaag had ze een gesprek met de huisarts, ze wilde vragen hoe zo'n palliatieve sedatie eraan toe zou gaan. Ze wilde vooral weten wannéér ze daarmee kon beginnen zegt ze tegen Julia ter Beek.

Afbeelding

Minister kondigt af dat herten in de natuur horen rond te lopen. Ik schoot meteen vol

Minister Piet Adema maakt een einde aan hertenkampen. Hij vindt dat herten in de natuur horen rond te lopen. André Zwartbol schoot meteen vol en rende naar de doos met tissues. ‘Dat ik dit nog mag meemaken.’