26 januari 2022 om 16:52
Arjan van den Os
beeld nd
Luister naar

Mensen deugen niet, juist de kerk zou dat moeten beseffen. Heb oog voor misbruikslachtoffers

De kerk moet leren van de misstanden bij The Voice of Holland, ook zij is vaak geen veilige omgeving voor vrouwen geweest, schrijft theoloog Arjan van den Os. ‘Het is beter het probleem vroeg te tackelen en in te kapselen dan achteraf de schade aan slachtoffers en de goede naam van God te moeten opmaken.’

Het nieuws rondom The Voice of Holland is vrijwel niemand ontgaan en de getuigenissen van de slachtoffers van seksueel misbruik gaan door merg en been. Niet voor het eerst komt seksueel misbruik in de mediawereld naar buiten. In de Verenigde Staten vielen Harvey Weinstein en Jeffrey Epstein van hun voetstuk, in het Verenigd Koninkrijk Jimmy Savile en in België Bart de Pauw. Er heerst in de mediawereld blijkbaar soms een cultuur waarin personen de macht hebben om de dromen van een ander te maken en te breken. In dit machtsspel wordt seksualiteit gemakkelijk een pervers ruilmiddel. Een instrument om hogerop te komen of bevestiging van de machtspositie af te dwingen.

De mediawereld is niet de enige omgeving waar deze giftige cultuur kan ontstaan. Overal kan macht misbruikt worden, ook in de kerk. Er zijn in de geschiedenis van de kerk heel wat gevallen van (seksueel) misbruik aan te wijzen. Recent onderzoek van het Nederlands Dagblad bracht aan het licht dat vrouwelijke ambtsdragers en gemeenteleden veelvuldig te maken krijgen met seksueel grensoverschrijdende opmerkingen en gedragingen. Het bestaat omdat er weggekeken en soms ook weggelachen wordt.

De kerk zal zich de situatie rondom The Voice dus moeten aantrekken. Het past de kerk om allereerst te belijden dat zij vaak geen veilige omgeving is (geweest) voor vrouwen. Te vaak zijn vrouwen in de kerk slachtoffer geworden van seksueel wangedrag, wegkijken en gelatenheid. Deze belijdenis moet leiden tot bezinning en reflectie. 

Deze bezinning heeft allereerst een praktisch karakter. De laatste jaren maakt terecht het concept van de Veilige Kerk een opmars. Mijn eigen gemeente is al een aantal jaren bezig met deze thematiek. Deuren in het kerkgebouw zijn voorzien van een ruit, iedere vrijwilliger heeft een VOG nodig, er zijn mannelijke en vrouwelijke vertrouwenspersonen aangesteld en momenten waarop iemand alleen is met een kind of iemand van het andere geslacht worden vermeden. 

De kerk zal zich echter ook moeten afvragen hoe macht in de gemeente functioneert. In verschillende reformatorische en evangelische gemeenten is het bijvoorbeeld mogelijk decennialang een machtspositie (in de kerkenraad, oudstenraad of elders) uit te oefenen. De Dordtse Kerkorde stelt mijns inziens terecht grenzen aan ambtstermijnen, omdat misbruik op de loer ligt. Het bestaan van familieverbanden of andere loyaliteiten rond machtsposities in de kerk is ook problematisch, omdat het gevaar bestaat dat misbruik onder het tapijt geschoven wordt.

Verder laten dit soort crises het belang zien van individuele karaktervorming. De kerk kan met het Evangelie daarin een belangrijke rol spelen. Het Evangelie ontmaskert en weerspreekt de giftige cultuur van misbruik en seksuele immoraliteit en wijst de weg naar een leven van heiligheid. Mannen in de christelijke gemeente wordt expliciet gewaarschuwd niet mee te gaan in de gedragingen van de ‘heidenen’ rondom masculiniteit en seksualiteit (1 Thessalonicenzen 4 vers 3-8). Paulus’ revolutionaire boodschap is zelfs dat mannen en vrouwen gelijkwaardig zijn aan elkaar (Galaten 3 vers 28). 

Mannen en jongens moeten beseffen dat vrouwen geen lustobjecten zijn die ze kunnen domineren, degraderen en chanteren. Het leven met Christus is niet compatibel met een praktijk waarin vrouwonvriendelijke avances en opmerkingen gemaakt en gedoogd worden.

Kerken kunnen hun kop in het zand steken door te zeggen dat het bij hen niet voorkomt. Zij luisteren dan niet naar het Evangelie dat zegt dat mensen ‘deug-nieten’ zijn, dat wil zeggen dat de mens niet deugt, dat mensen geneigd zijn tot alle kwaad. Het is beter het probleem vroeg te tackelen en in te kapselen dan achteraf de schade aan slachtoffers en de goede naam van God te moeten opmaken. Laat de kerk een plaats zijn met gezonde gezagsrelaties waar slachtoffers zich gehoord en gezien voelen. Dat is niet de Voice of Holland, maar wel de Voice of God.

Arjan van den Os is promovendus Nieuwe Testament aan de Theologische Universiteit Apeldoorn. Hij schrijft deze blog als lid van de gezamenlijke onderzoeksgroep BEST (Biblical Exegesis and Systematic Theology) van de Theologische Universiteiten in Apeldoorn en Kampen.

Mail de redactie
Mail de redactie
Heeft u een tip over dit onderwerp, ziet u een spelfout of feitelijke onjuistheid? We stellen het zeer op prijs als u ons daarover een bericht stuurt.
Afbeelding

Digitaal afslanken door de mailbox goed op te schonen: waarom niet?

Het heeft zin de mailbox dagelijks óf rigoureus op te schonen, vindt Gerard ter Horst. ‘De gedachte dat je de mail ooit nog nodig hebt, is op de keper beschouwd absurd’.

Afbeelding

De EO had de kern te pakken. Maar ondertussen sijpelt het geloof tussen onze vingers weg

Zonder God kun je prima leven, maar op de existentiële momenten van het bestaan is het wel eenzaam, schrijft Wim Dekker. Misschien is het tijd voor een nieuwe EO-conferentie over ‘De boodschap en de kloof’.

Afbeelding

Refo’s neerzetten als afhakers in Nederland? Dat is onwelwillende framing

‘Vergis ik mij, of zien wij geregeld pogingen om de zogeheten ‘refo’ te problematiseren, zo niet te dramatiseren?’ schrijft Bart Jan Spruyt. ‘Ik ken nogal wat refo’s, en ze komen op mij maar zelden over als afhakers.’

Afbeelding

Rondom het proces over de aanslagen in Parijs kreeg ik een ander beeld van frontman Jesse Hughes

Het is deze maand zeven jaar geleden dat de terroristische aanslagen in Parijs plaatshadden, waaronder die op concertzaal Bataclan, schrijft Gerard ter Horst.

Afbeelding

Hak Groningen los, dan drijft het naar de Noordpool, zei Onno Ruding (CDA)

In Noord-Nederland groeit het extremisme, blijkt uit onderzoek. Gelukkig zijn corona-complotdenkers die een aanslag plegen op een journalist, zoals in Groningen gebeurde, wel van een andere orde dan de onrust over gasbevingen en windmolens.

Afbeelding

Neem je hart voor lief, maar dat betekent niet dat je het altijd moet volgen

De tekst ‘follow your heart’ bezorgt relatiecoach Cocky Drost kromme tenen. Te vaak zijn er relaties kapot gegaan door mensen die hun hart volgden. Maar negeren wat je voelt? Dat kan ook niet.

Afbeelding

Ik blijf mijn kinderen van alles geven, ondertussen weet ik dat er ook voor mij wordt gezorgd

Juist de kiem van het kunnen ontvangen wordt in de kindertijd gelegd. Daarom blijft Roeland van Mourik zijn kinderen graag van alles geven en ondertussen weet hij dat er ook voor hem wordt gezorgd.

Afbeelding

Is iets pas goed als het schuurt? Schuren om te schuren lijkt me een vreemd principe

Qatar schuurt, acties van klimaatactivisten ook, en een goede vriendschap kan ook niet zonder schurende kant. Maar als schuren een doel op zich wordt, staat de provocatie centraal, schrijft Almatine Leene.

Afbeelding

Slepen met zakjes potgrond? ‘Ik ben bekeerd. Ik wil er niet meer mee gezien worden’

Het veen in potgrond stoot veel CO2 uit. Wereldwijd wel vijf procent van de uitstoot. Er wordt al jaren gepraat dat het anders moet. Maar tot afgelopen vrijdag gebeurde er weinig, schrijft columnist André Zwartbol.