*

Column

Mensen deugen niet, juist de kerk zou dat moeten beseffen. Heb oog voor misbruikslachtoffers

De kerk moet leren van de misstanden bij The Voice of Holland, ook zij is vaak geen veilige omgeving voor vrouwen geweest, schrijft theoloog Arjan van den Os. ‘Het is beter het probleem vroeg te tackelen en in te kapselen dan achteraf de schade aan slachtoffers en de goede naam van God te moeten opmaken.’

Het nieuws rondom The Voice of Holland is vrijwel niemand ontgaan en de getuigenissen van de slachtoffers van seksueel misbruik gaan door merg en been. Niet voor het eerst komt seksueel misbruik in de mediawereld naar buiten. In de Verenigde Staten vielen Harvey Weinstein en Jeffrey Epstein van hun voetstuk, in het Verenigd Koninkrijk Jimmy Savile en in België Bart de Pauw. Er heerst in de mediawereld blijkbaar soms een cultuur waarin personen de macht hebben om de dromen van een ander te maken en te breken. In dit machtsspel wordt seksualiteit gemakkelijk een pervers ruilmiddel. Een instrument om hogerop te komen of bevestiging van de machtspositie af te dwingen.

De mediawereld is niet de enige omgeving waar deze giftige cultuur kan ontstaan. Overal kan macht misbruikt worden, ook in de kerk. Er zijn in de geschiedenis van de kerk heel wat gevallen van (seksueel) misbruik aan te wijzen. Recent onderzoek van het Nederlands Dagblad bracht aan het licht dat vrouwelijke ambtsdragers en gemeenteleden veelvuldig te maken krijgen met seksueel grensoverschrijdende opmerkingen en gedragingen. Het bestaat omdat er weggekeken en soms ook weggelachen wordt.

De kerk zal zich de situatie rondom The Voice dus moeten aantrekken. Het past de kerk om allereerst te belijden dat zij vaak geen veilige omgeving is (geweest) voor vrouwen. Te vaak zijn vrouwen in de kerk slachtoffer geworden van seksueel wangedrag, wegkijken en gelatenheid. Deze belijdenis moet leiden tot bezinning en reflectie. 

Deze bezinning heeft allereerst een praktisch karakter. De laatste jaren maakt terecht het concept van de Veilige Kerk een opmars. Mijn eigen gemeente is al een aantal jaren bezig met deze thematiek. Deuren in het kerkgebouw zijn voorzien van een ruit, iedere vrijwilliger heeft een VOG nodig, er zijn mannelijke en vrouwelijke vertrouwenspersonen aangesteld en momenten waarop iemand alleen is met een kind of iemand van het andere geslacht worden vermeden. 

De kerk zal zich echter ook moeten afvragen hoe macht in de gemeente functioneert. In verschillende reformatorische en evangelische gemeenten is het bijvoorbeeld mogelijk decennialang een machtspositie (in de kerkenraad, oudstenraad of elders) uit te oefenen. De Dordtse Kerkorde stelt mijns inziens terecht grenzen aan ambtstermijnen, omdat misbruik op de loer ligt. Het bestaan van familieverbanden of andere loyaliteiten rond machtsposities in de kerk is ook problematisch, omdat het gevaar bestaat dat misbruik onder het tapijt geschoven wordt.

Verder laten dit soort crises het belang zien van individuele karaktervorming. De kerk kan met het Evangelie daarin een belangrijke rol spelen. Het Evangelie ontmaskert en weerspreekt de giftige cultuur van misbruik en seksuele immoraliteit en wijst de weg naar een leven van heiligheid. Mannen in de christelijke gemeente wordt expliciet gewaarschuwd niet mee te gaan in de gedragingen van de ‘heidenen’ rondom masculiniteit en seksualiteit (1 Thessalonicenzen 4 vers 3-8). Paulus’ revolutionaire boodschap is zelfs dat mannen en vrouwen gelijkwaardig zijn aan elkaar (Galaten 3 vers 28). 

Mannen en jongens moeten beseffen dat vrouwen geen lustobjecten zijn die ze kunnen domineren, degraderen en chanteren. Het leven met Christus is niet compatibel met een praktijk waarin vrouwonvriendelijke avances en opmerkingen gemaakt en gedoogd worden.

Kerken kunnen hun kop in het zand steken door te zeggen dat het bij hen niet voorkomt. Zij luisteren dan niet naar het Evangelie dat zegt dat mensen ‘deug-nieten’ zijn, dat wil zeggen dat de mens niet deugt, dat mensen geneigd zijn tot alle kwaad. Het is beter het probleem vroeg te tackelen en in te kapselen dan achteraf de schade aan slachtoffers en de goede naam van God te moeten opmaken. Laat de kerk een plaats zijn met gezonde gezagsrelaties waar slachtoffers zich gehoord en gezien voelen. Dat is niet de Voice of Holland, maar wel de Voice of God.

Arjan van den Os is promovendus Nieuwe Testament aan de Theologische Universiteit Apeldoorn. Hij schrijft deze blog als lid van de gezamenlijke onderzoeksgroep BEST (Biblical Exegesis and Systematic Theology) van de Theologische Universiteiten in Apeldoorn en Kampen.

Columns

meer ‘Columns’

advertentie