16 februari 2021 om 03:00
beeld nd
Luister naar

Een dode vogel in je hand, dat is geen statistiek meer, maar een individu, met een levensloop

Een vriend raapt een vogel uit de sneeuw en appt een foto. Een ijsvogel! ‘Ligt nu achter een struik, naast een vijver.’ Waar? Tegenover Bronbeek in Arnhem, museum en tehuis voor koloniale militairen. Dode dieren zijn de collateral damage van onze winterpret. Twee stemmen strijden om de voorrang, de ene zegt: niet te sentimenteel, na al die boterzachte winters sinds 2014 deelt de natuur gewoon weer even een tik uit, tja, zo gaat dat. Hun aantal groeide aan tot 1200 broedparen, ’s winters 1500 tot 4000 exemplaren. Ook Groningen, de Flevopolder en de Kop van Noord-Holland tellen (of telden) tientallen broedparen. Beter natuurbeheer en boomstronken laten liggen voor nestbouw, hielpen ook. De andere stem is die van Koos van Zomeren, hij schreef (over een winterkoninkje in een koude polder): ‘Ik weet absoluut geen raad met het gevoel van nietigheid dat ik op zo’n moment onderga. Je kunt er een stukje over schrijven en met enig geluk is dat zelfs een mooi stukje, maar daarmee is het beestje niet gered.’

Kijken naar watervogels in wakken, zei hij ook, voelt als profiteren van hun ellende. De zwanen en eenden, in wakken omcirkeld door schaatsers, wekten inderdaad iets van soortoverschrijdende empathie.

Tijd om ter plaatse te gaan, op zoek naar de bij Bronbeek gesneuvelde ijzervreter. Met Google Earth-foto’s als gids. Is de vogel onvindbaar, ook niet erg: dan lijkt mijn zoektocht op het werk van Hans Waanders (1951-2001). Op 4 oktober 1982 zag deze kunstenaar voor het eerst een ijsvogel, aan de Maas. Het sloeg in als een bom, een flits van inspiratie. Herkende hij iets? Het solitaire, het wankele bestaan, aan de rand, alert en schuw. Het niet willen opvallen en dat juist wel doen. Was de ijsvogel een mens, dan was hij introvert en verlegen. Dan meed hij het podium en ging hij niet naar recepties, noch naar de disco. Waanders maakte tweehonderd kunstboeken over ijsvogels, vol aquarellen en werk van inktstempels die hij sneed uit oude schoolgom. Zijn werk is te zien in het Museum of Modern Art in New York, de Tate Gallery in Londen, het Centre Pompidou in Parijs en ons rijtjeshuis. Hij plaatste stokken in het water in de hoop op een verschijning. In Den Bosch schilderde hij de kreet van de ijsvogel op een brug, een blijvende herinnering aan een bijzondere kunstenaar.

Daar is het park, met het standbeeld van Willem II, de Held van Waterloo. Ergens achter deze struik, moet het zijn.

‘De blauwe flits van het onverwachte.’

Ja! Hij ligt er nog. Ik schrik ervan. Geen grammetje vet is er over, een lege slapte, als een handpop, een kleine hongerkunstenaar. Het Duitse woord abgemagert dringt zich op. Een dode vogel in je hand, dat is geen statistiek meer, maar een individu, met een levensloop: instinct, broeddrift en hard werken. Een leven in drie elementen, te lucht, te water en onder de grond. De ijsvogel is de blauwe flits van het onverwachte. Van wat je hoopt, maar niet kunt afdwingen. En een ijsvogel oprapen, dat zou niet moeten kunnen. Net zomin als breien met bliksem, het zonlicht vastspijkeren of de regenboog beklimmen. Een mysterie heb je niet in de hand. Maar ik stuur toch even wat foto’s naar een preparateur. <


Voor veel vogels komt de dooi te laat. - beeld nd

Mail de redactie
Mail de redactie
Heeft u een tip over dit onderwerp, ziet u een spelfout of feitelijke onjuistheid? We stellen het zeer op prijs als u ons daarover een bericht stuurt.
Afbeelding

We moeten niet zoeken naar het geluk, maar we moeten het geluk vinden, want het is er al

Ik geloof dat God ons alles heeft gegeven wat we nodig hebben, maar soms is dat mooie ondergesneeuwd door alle gebeurtenissen tot nu toe. Daar moeten we volgens John Hofwijks anders mee omgaan.

Afbeelding

In Nederland is ruimte voor open debat, toch? Dat kan nog tegenvallen

Journalisten die de democratische werking van de media verdacht maken. Zonder blikken of blozen. Het gebeurde in het Humanprogramma Mediastorm. Een veeg teken, aldus Reina Wiskerke.

Afbeelding

Een gedenksteen voor het alledaagse: ‘Op 18 januari 1847 gebeurde hier niets’

Wat is het heerlijk als je niet bij een veldslag bent en er geen vrede hoeft te worden gesloten. Wees blij als er vandaag niets bijzonders gebeurt, zegt Bram van de Baak in zijn column.

Afbeelding

Bij de aanblik van al die opgepompte bijna-blote lijven zonk me alle moed in de schoenen

De zoon van Annemarie van Heijningen deed zichzelf een fitness-fotoshoot cadeau. ‘Zal ik met je meegaan?, vroeg ik, en ik hoopte dat hij nee zou zeggen.’ Maar dat deed hij niet.

Afbeelding

Is Nederland ‘te vol’? Waar moeten al die nieuwkomers straks wonen?

Huisvest in nieuwe flats studenten, asielzoekers en ouderen, stelt Hilbrand Rozema. ‘Naast en door elkaar. Op die manier blijft er open landschap over en hoeven we niet naar Amerika. Want dat wil ik niet, ik houd van Nederland.’

Afbeelding

Een asielzoeker zingt ‘Welkom in Gods huis’ - de woorden bleven bij hem hangen

In haar kerk is een groep asielzoekers gearriveerd, schrijft Sophia Geuze. ‘Al is er maar één die nu bij ons tot rust komt en zich welkom voelt in onze gemeenschap.’

Afbeelding

Als je het woord sorry niet over je lippen krijgt, en het niet kunt aanhoren, dan begint de rancune

In zijn vaste column voor het Nederlands Dagblad komt Gert-Jan Segers deze week terug op zijn ‘Gideonsbende’-column van eind augustus. ‘Ik wilde opkomen voor mijn Haagse matties, maar heb van de weeromstuit anderen geraakt.’

Afbeelding

Wat is het sprekende van een Christusbeeld? De beeldcultuur is overschat

Het zijn uitgerekend de woorden op de sokkel van een Christusbeeld in het kerkdorp Schalkhaar die echt aanspreken, ziet columnist Gerard ter Horst. Geloven is inderdaad ‘uit het horen’.

Afbeelding

Dogma’s die botsen in je hoofd, kunnen je denken verdiepen

Leer mij de mens kennen, schrijft Reina Wiskerke. Zij is gehecht aan een gewraakt kerkelijk dogma dat de mens geneigd is tot alle kwaad. Het helpt haar het nieuws te verteren.