De IgNobelprijs: De wetenschap op z'n grappigst

Thomas Thwaites onderzocht het leven van geiten, rondlopend op zelfgemaakte protheses. Wetenschap
Thomas Thwaites onderzocht het leven van geiten, rondlopend op zelfgemaakte protheses. | beeld ap / Michael Dwyer
Bekijk dit artikel in de Digitale Editie

De IgNobelprijs beloont humor in de wetenschap. En dus werd gisteren op Harvard een onderzoeker gelauwerd die ratten in een broekje hees.

Harvard

Volkswagen heeft tóch nog een prijs gekregen voor het sjoemelen met de uitstoot van zijn dieselauto’s. De autofabrikant kreeg afgelopen nacht een ‘IgNobelprijs’ voor de scheikunde, ‘wegens het oplossen van het probleem van de excessieve uitstoot van uitlaatgassen door automatisch minder uitstoot te produceren als de auto’s worden getest’.

De IgNobelprijs is een jaarlijkse, humoristische prijs voor onderzoek ‘dat eerst aan het lachen maakt en daarna aan het denken zet’, zoals het organiserende tijdschrift Annals of Improbable Research (‘Annalen voor Onwaarschijnlijk Onderzoek’) het noemt. De prijs voor de biologie ging naar twee biologen die de natuur in trokken om te leven als een geit en een beer; de IgNobel voor de literatuur is voor de schrijvende Zweedse bioloog Fredrik Sjöberg voor zijn driedelige autobiografie over het verzamelen van vliegen.

ernst en humor

‘Een combinatie van ernst en humor’, zo omschrijft de Europese bureauchef van de IgNobelprijzen Kees Moeliker de onderscheiding. ‘De prijs is mede bedoeld om mensen aan wie wetenschap normaal gesproken volledig voorbijgaat, toch met onderzoek in contact te brengen.’ De bekroonde studies (zie een selectie in de kaders) hebben immers met elkaar gemeen dat ze uiteindelijk voortvloeien uit serieus onderzoek. ‘In de meeste gevallen is dat onbedoeld grappig’, vertelt Moeliker. ‘Een wetenschapper die ratten een broek aantrekt om te onderzoeken wat dat uitmaakt voor de potentie, staat er niet direct bij stil dat dat grappig is.’ De Egyptenaar Ahmed Shafik verrichtte het broekenexperiment in 1993, en wint nu postuum de ‘IgNobelprijs voor de voortplanting’.

Aan de Universiteit van Amsterdam is de Vlaamse psycholoog Bruno Verschuere dit jaar een van de laureaten. Verschuere wint samen met vier collega’s in de categorie psychologie, ‘vanwege het aan duizend leugenaars vragen hoe vaak ze liegen, én het geloven van de antwoorden’, volgens de jury.

liegen

Inderdaad onderzocht Verschuere ruim duizend bezoekers van wetenschapscentrum Nemo op hun vermogen om te liegen. Dit deed hij om uit te vissen of het klopt dat mensen van tussen de 25 en de 40 jaar oud dat het best kunnen. Hij mat onder andere de responssnelheid van de vrijwilligers terwijl ze een leugen vertelden. De IgNobelprijzen werden vannacht uitgereikt in de theaterzaal van de Harvard-universiteit in de Verenigde Staten, in een met melige grappen en malle tradities doorspekte ceremonie. Zo kreeg iedere winnaar als prijs tien biljoen Zimbabwaanse dollar en een geknutselde onderscheiding, hielden een hersenchirurg, een NASA-wetenschapper en vier echte Nobelprijswinnaars een boter-kaas-en-eierencompetitie, en sloot initiatiefnemer Marc Abrahams af met de traditionele slotzin: ‘Als u geen IgNobel heeft gewonnen − en vooral als u er wél een won − volgend jaar beter.’

‘Uiteindelijk is het toch wel een eer om er een te winnen’, vindt Verschuere. ‘Dit soort luchtige, positieve aandacht kan mensen toch weer enthousiasmeren voor de wetenschap.’ <

natuurkunde

Winnaar: Gábor Horváth en acht collega’s, Universiteit van Eötvös, Hongarije

Voor: De ontdekking waarom witte paarden het meest paardenvliegproof zijn, en waarom zwarte grafstenen een dodelijke aantrekking uitoefenen op libelles.

Het onderzoek: Het viel Horváth op dat libelles zich bij glanzende zwarte grafstenen vreemd gedragen: ze blijven er rondhangen en verdedigen hun plekje. Dat komt doordat ze de stenen aanzien voor een glanzend wateroppervlak.

Om ongeveer dezelfde reden vallen dazen minder vaak witte paarden aan: de insecten zijn ‘geprogrammeerd’ om vooral donkere paarden te zien.

voortplanting

Winnaar: postuum toegekend aan seksuoloog Ahmed Shafik, Universiteit van Caïro

Voor: Het testen van het effect van broekjes van polyester, katoen en wol op het seksleven van ratten.

Het onderzoek: Shafik wilde weten of polyester de potentie vermindert, naar hij aanneemt door statische elektriciteit. Daartoe trok hij 75 ratten broekjes aan van verschillende materialen. Na afloop paarden de ratten die een plastic broek hadden gedragen minder vaak, rapporteerde Shafik, overigens al in 1993.

Citaat: ‘De polyester-houdende broeken genereerden elektrostatische potentialen die wellicht elektrostatische velden opwekken in het penisweefsel.’

literatuur

Winnaar: Bioloog/schrijver Fredrik Sjöberg, Zweden

Voor: Een autobiografie in drie delen over het genoegen van het verzamelen van vliegen die dood zijn en van vliegen die dat nog niet zijn.

Het onderzoek: In zijn boek De vliegenval rijgt Sjöberg reisverhaal, autobiografie en populaire wetenschap aaneen. Sjöbergs literaire, genre-overschrijdende boek is al ruim tien jaar oud, maar wordt in steeds meer talen vertaald.

Citaat: ‘Toen hield ik ermee op omdat het lastig is om indruk te maken op de meisjes met dode insecten. Ik noem dat altijd de reproductieve fase van de insectenonderzoeker.’ (The Guardian).

biologie

Winnaar: Charles Foster (Universiteit van Oxford), Thomas Thwaites

Voor: Het leven in het wild als, beurtelings, wasbeer, otter, hert, vos en beer (Foster); en voor het maken van prothetische uitsteeksels aan de ledematen om zich te kunnen voortbewegen als een geit (Thwaites).

Het onderzoek: Beide mannen besloten, los van elkaar, zich in het wild voor te doen als dier om het leven beter te begrijpen. Beiden schreven er een boek over: Goatman (Thwaites) en het bejubelde On Being a Beast (Forbes).

Citaat: ‘Ik leed als geit. Vanwege de helling viel ik steeds om, en natuurlijk moest ik gras eten.’ (Thwaites in de Daily Mail).

economie

Winnaar: Mark Avis en twee collega’s uit Nieuw-Zeeland en het Verenigd Koninkrijk

Voor: De beoordeling van de persoonlijkheid van stenen vanuit verkoop- en marketingperspectief.

Het onderzoek: Volgens een in de marketingwetenschap populaire theorie zien consumenten merken als echte personen, met een ‘persoonlijkheid’. Om te bewijzen dat dit onzin is, liet Avis 225 studenten de persoonlijkheid van stenen beoordelen. Zijn punt: geef consumenten een vragenlijst en ze kennen aan álles wat je ze voorschotelt een persoonlijkheid toe. Dat is dus geen eigenschap van een merk.

Citaat: ‘Steen H was landelijk en werd beschreven met termen als ‘boer’.’

PDF Print Stuur door

Dagelijkse nieuwsbrief