Theologenblog: Archeologie en Jezus

Theologenblog

Michael Mulder kijkt van een afstandje mee naar het opgraven van een synagoge uit Jezus’ tijd. En wat deze vondst te vertellen heeft over het land waarin Hij leefde, en over de eerste gemeenten.

Vorige week werd een spectaculaire vondst gedaan in Galilea. Synagogen uit de tijd van Jezus waren al blootgelegd in verscheidene stadjes in Galilea. Voor het eerst is nu een synagoge ontdekt in een klein dorp uit die tijd, midden op het platteland. In Mattheüs 9 vers 35 staat dat Jezus rondtrok in Galilea in alle steden en dorpen en dat Hij daar leerde in hun synagogen. De archeologische vondst bevestigt anno 2016 wat daar geschreven staat.

In een Britse krant verscheen direct een bericht, dat de gevonden ruïne aantoont dat het verhaal van Jezus waar is. Dat is te kort door de bocht. Maar een vondst als deze is voor het lezen van het Nieuwe Testament wel relevant. Hoe meer bekend wordt uit de leefwereld van Jezus, hoe levendiger het beeld wordt dat wij te zien krijgen als we de evangeliën lezen.

Jodi Magness schreef een boek over het dagelijks leven uit die tijd met de suggestieve titel: Stone and Dung, Oil and Spit - Steen en drek, olie en spuug. Gods Zoon kwam in het gewone aardse leven, liep door de dorpen zoals ze er toen uitzagen en deelde ons concrete alledaagse bestaan.

Het geloof hangt niet af van de manier waarop we dit voor ons kunnen zien, maar archeologische vondsten kunnen wel kleur en reliëf geven aan het beeld dat wij van Hem krijgen.

 Tot op vandaag worden telkens nieuwe ontdekkingen gedaan die ons helpen de Bijbel beter te begrijpen. Vooral in de zomerperiode vinden op tal van archeologische vindplaatsen opgravingen plaats, waaraan studenten van universiteiten uit de hele wereld meehelpen. Archeologen kunnen tijdens de academische vakanties gebruik maken van goedkope en geïnteresseerde arbeidskrachten. En het loont soms de moeite. De synagoge die zojuist werd blootgelegd in Tel Rechesh, zeventien kilometer ten oosten van Nazareth, lag nota bene slechts tien centimeter onder de oppervlakte. Er is nog een wereld te ontdekken.

Uiteraard vragen zulke ontdekkingen om interpretatie. In een artikel over de vondst stelt Mordechai Aviam, die de expeditie leidt, dat synagogen in de tijd dat de tempel er nog was, niet gebruikt werden om te bidden. Om die reden zou deze synagoge niet gericht zijn naar Jeruzalem. Er werd uit Bijbelrollen gelezen en de Schriften werden uitgelegd. Maar de eigenlijke eredienst vond plaats in de tempel.  

Over de verhouding tussen wat in de synagoge gebeurde, en de tempeldienst in Jeruzalem wordt nog steeds heel verschillend gedacht. Soms werd de stelling verdedigd dat er in het geheel geen synagogen bestonden in de tijd dat de tempel nog niet verwoest was (bijvoorbeeld H.C. Kee). Nu is inmiddels wel aangetoond dat ze er waren, maar wat er precies gebeurde, blijft moeilijker vast te stellen.

Zeer interessant is een grote steen die midden in de synagoge van Migdal, het bijbelse Magdala, werd aangetroffen. De steen is vol symboliek uit de tempel. Wellicht gebruikt om een boekrol op te leggen, verwees de steen dan tijdens de Bijbellezing direct naar het Heilige der Heiligen, het hart van de eredienst in Jeruzalem. Zo’n directe liturgische verbinding veronderstelt dat men wel degelijk in de synagoge kwam voor een echte eredienst, ook toen de tempel er nog was.

Voor christenen is dit onderzoek relevant omdat dit licht kan werpen op de eerste samenkomsten van de christelijke gemeente. Daar werd de Bijbel gelezen en uitgelegd, maar er werd  ook gebeden en gezongen. Werd die eerste eredienst gevormd door wat men gewend was in de synagoge? Het is fascinerend dat we door archeologisch onderzoek stukje bij beetje meer te weten krijgen.


Dr. Michael Mulder is universitair docent Nieuwe Testament en Judaïca aan de Theologische Universiteit Apeldoorn. Hij schrijft dit artikel als lid van de gezamenlijke onderzoeksgroep BEST (Biblical Exegesis and Systematic Theology) van de Theologische Universiteiten in Apeldoorn en Kampen.

PDF Print Stuur door

Dagelijkse nieuwsbrief

Nieuws