Oost-Afrika tekent voor helft hardloopmedailles

De Nederlandse hardloopster van Ethiopische afkomst Sifan Hassan behaalde dinsdag brons op de 1500 meter bij de WK atletiek in Peking. Zij moest de Ethiopische Genzebe Dibaba (goud) en de Keniaanse Faith Kipyegon (zilver) voor laten gaan. Zoals zo vaak bleken ook ditmaal weer hardlopers van Afrikaanse herkomst het beste te presteren. Al jarenlang blinken zij uit op zowel de lange als de korte afstand. Sport
De Nederlandse hardloopster van Ethiopische afkomst Sifan Hassan behaalde dinsdag brons op de 1500 meter bij de WK atletiek in Peking. Zij moest de Ethiopische Genzebe Dibaba (goud) en de Keniaanse Faith Kipyegon (zilver) voor laten gaan. Zoals zo vaak bleken ook ditmaal weer hardlopers van Afrikaanse herkomst het beste te presteren. Al jarenlang blinken zij uit op zowel de lange als de korte afstand. | beeld ap / David J. Phillip
Bekijk dit artikel in de Digitale Editie

Sprintster Dafne Schippers won zilver op de 100 meter sprint. Als enige blanke Europese is ze een fenomeen.

Waarom hebben lopers uit Afrika een voordeel in de atletiek?

Peking

De opkomst van Dafne Schippers als top­atlete is een dubbele sensatie: vanwege de snelheid van haar doorbraak, en omdat ze daarmee decennia doorbreekt van dominantie op de sprint door sporters van Afrikaanse herkomst. Sinds de eerste Wereldkampioenschappen atletiek in 1983 is de winnaar altijd donker. De laatste tien kampioenschappen gold dat zelfs voor alle deelnemers. De enige uitzondering ooit was de Sloveen Matic Osovnikar, die zevende werd in 2007.

Eenzelfde beeld is te zien bij de lange afstanden. Daar winnen Ethiopië en Kenia bijna altijd: Lorna Kiplagat, Haile Gebrselassie, Wilson Kipketer. Kenia lijkt wel geabonneerd op goud en ander eremetaal.

Bij nader inzien zijn alle winnende Kenianen afkomstig uit de Rift Valley, uit één district, het hooggelegen Nandi. Daar zijn de kinderen als het ware al op hoogtestage zodra ze kunnen lopen. Atleten uit Kenia halen een derde van alle toptijden. Voeg je de Ethiopische winnaars erbij, dan tekent Oost-Afrika voor de helft van alle hardloopmedailles. Het Nandi-district telt 500.000 inwoners, merendeels Kalenjins. De conclusie: niet ‘zwart’ domineert, of ‘Afrika’, maar één klein district, plus wat Ethiopiërs. De meeste andere volkeren op dit immense continent komen er bekaaid van af.

lagere dijbeenspieren

Dat geldt ook voor de sprintafstanden. Jamaicanen en Afro-Amerikanen winnen die vaak, maar tientallen Afrikaanse landen wonnen nooit één sprintmedaille. Enorme ‘zwarte’ gebieden zijn blijkbaar niet vooruit te branden als het gaat om hard- en marathonlopen. Daaruit volgt met dwingende logica dat er a) nooit alleen ‘zwarte genen’ in het spel kunnen zijn – nog los van het dubieuze van de term als zodanig – en b) dat het onjuist is dat ‘zwarte sporters altijd harder lopen dan blanke’. Die waarneming komt voort uit de onbewuste aanname dat alle zwarte mensen hetzelfde zijn.

In de sport tellen lichaamsbouw, spierkracht en lengte. Aziaten doen weinig aan krachtsporten, maar blinken uit in snelheid en behendigheid.

Blijft de vraag: hoe komt het dat die minderheid van donkere atleten zo hard kan? Wat is er met Kenia, met Nandi? En met Jamaica?

Het lijkt erop dat bij de Kalenjin de spiermassa in de benen anders is dan bij andere volken. De grootste spiermassa zit bij hen hoger. De onderbenen zijn heel smal, het bewegen kost minder energie. Er is geopperd dat duizenden jaren selectie, van geboorten in hooggelegen gebied, een voorsprong geeft in longcapaciteit en uithoudingsvermogen (eerder dan sprintvermogen). Lange benen, een hoger zwaartepunt, meer explosieve springkracht en smalle heupen helpen ook.

schoolkinderen

Toch blijft een fysiek voordeel ten opzichte van anderen altijd maar één van de factoren die medailles opleveren. Het speelt een rol, maar nooit zonder een lokale hardloopcultuur. In Nandi en grote delen van Kenia rennen kinderen al van jongs af aan enthousiast naar school, en velen dromen van een bestaan als topatleet. Om daarvoor te trainen, heb je geen dure trainingsfaciliteiten nodig. Dat maakt hardlopen een democratische sport, vergeleken met bijvoorbeeld hockey en wedstrijdzeilen. In 1960 won Ethiopiër Abebe Bikila op de Olympische Spelen van Rome de marathon op zijn blote voeten. Wat bewijst dat willen winnen ook een kwestie van karakter is.

Omdat maar twee van de honderden Afrikaanse volken het hardlopen domineren, spelen lokale omstandigheden een grotere rol dan de vermeende algemene ‘zwarte genen’.

En Jamaica dan? Op internet duikt een theorie op: behalve de vurige sportcultuur op dit Caribische eiland kunnen eeuwen van slavenhandel en op zee geleden ontberingen, waarbij de zwaksten het eerst stierven, ervoor gezorgd hebben dat onder de huidige drie miljoen bewoners van het eiland zo veel sprintkampioenen zijn: een proces van ‘survival of the fittest’. Pijnlijk, maar niet onmogelijk. <

Bijlagen

Fotoserie, 2 foto's
PDF Print Stuur door

Dagelijkse nieuwsbrief