Genant gedoe bedreigt Van Rijn

De oppositie hoopt op de val van Martin van Rijn, maar de regeringspartijen geloven dat hij standhoudt. Politiek
De oppositie hoopt op de val van Martin van Rijn, maar de regeringspartijen geloven dat hij standhoudt. | beeld novum / Freek van den Bergh
Bekijk dit artikel in de Digitale Editie

De demontage van Martin van Rijn voltrekt zich in ongenadig tempo: de alom geprezen alleskunner is gereduceerd tot een door de oppositie weggehoonde brokkenpiloot.

Komende week beslist de Tweede Kamer over het lot van de ‘onmisbare’ staatssecretaris van Volksgezondheid. Verscholen achter de heisa over pgb-betalingen, woedt een politieke machtsstrijd.

Den Haag

Slaap is een luxe die Martin van Rijn zich niet meer kan permitteren. De staatssecretaris van Volksgezondheid heeft al zijn tijd nodig om de problemen op te lossen rond de uitbetaling van persoonsgebonden budgetten (pgb’s), waarmee hulpbehoevenden zelf hun zorg inkopen. ‘Echt dag en nacht, bijna letterlijk 24 uur per dag’, zegt premier Mark Rutte.

Geen detail is te klein. Van Rijn duikt, aldus ingewijden in de Volkskrant, persoonlijk in de dossiers van gedupeerden die in de media verschijnen. De klachten zijn bekend: mensen krijgen geen geld of te laat of te veel. In de praktijk liggen de feiten vaak genuanceerder, zo wordt er gemopperd door betrokkenen. Dan beklaagt iemand zich in de krant over het mislopen van geld in de eerste maanden, terwijl volgens de dossiers van SVB de declaratie pas een dag eerder is ingediend. Of iemand denkt aanspraak te maken op een maand nabetaling van het pgb van haar moeder, terwijl die al overleden is.

Het ministerie noch de SVB kunnen ingaan op individuele casussen. Van Rijn vecht met de handen op de rug. Sinds hij vorig jaar bij het televisieprogramma Pauw de discussie aanging over het verzorgingstehuis van zijn moeder, staat hij bekend als een kille technocraat. Een herkansing zit er niet meer in. Toen hij eerder voorzichtig opperde dat de vertraagde pgb-betalingen ook het gevolg waren van foute of onvolledige aanvragen, kreeg Van Rijn de oppositie over zich heen. Hoe hij het in zijn hoofd haalde de burger de schuld te geven.

bizar

Zo is er de zaak Kitty Beelen, de zorgverlener die gedwongen werd om een positieve tweet te sturen toen ze eindelijk een schikking trof over haar pgb-geld. ‘Machtsmisbruik’, oordeelde onder anderen CDA-Kamerlid Mona Keijzer. ‘Bizar en verschrikkelijk.’

Van Rijn boog deemoedig het hoofd, maar in een intern document in handen van de Volkskrant, geeft een advocaat van de SVB een curieuze draai aan het verhaal. De voorwaarde om positief te tweeten zou in de vaststellingsovereenkomst zijn opgenomen op initiatief van de raadspersoon van zorgverlener Beelen. Ook de inhoud van de tweet zou door haarzelf zijn gedicteerd. ‘En later worden SVB en ministerie er opeens op het meest ongelukkige moment mee om de oren geslagen’, aldus een ingewijde.

Een valstrik? Beelen, een luidruchtige critica van Van Rijn, noemt het ‘absolute onzin’ dat zij zelf vroeg om de bepaling van de positieve tweet in het contract op te nemen. ‘Er is geen complot. Wel heb ik bewust het nieuws naar buiten gebracht op de dag van het debat. Van Rijn komt dan altijd met juichverhalen. Daar had ik genoeg van.’ De advocate van Beelen was niet bereikbaar voor commentaar.

storm

Het voorval illustreert de perfecte storm waarin Van Rijn is beland. En dat terwijl hij nog niet zo lang geleden door vriend en vijand werd geprezen. Onverwacht soepel hevelde hij zorgtaken over naar de gemeentes, waarschijnlijk de meest ingrijpende en complexe hervorming van dit kabinet. ‘Van Rijn kan écht wat’, liet een prominent lid van de oppositie zich ontglippen, alsof de rest van het Binnenhof slechts doet alsof.

De PvdA-staatssecretaris, die zijn salaris van 402.000 euro bij pensioenuitvoerder PGGM opgaf om de oversteek naar de politiek te maken, gold als betrouwbaar, compromisbereid en kundig — hij was als ex-topambtenaar op het ministerie van Volksgezondheid ooit architect van het huidige zorgstelsel. De parlementaire pers nomineerde hem tot politicus van het jaar 2014.

Binnen de coalitie overheerst nog het respect, al is binnen de PvdA-fractie gemor hoorbaar over de ‘genante’ problemen rond de pgb. Door de oppositie is hij afgeschminkt. Bij de decentralisatie van de zorg zijn de doemscenario’s vooralsnog gelogenstraft, maar de haperende en chaotische uitbetalingen van de pgb’s overschaduwen alles. Donderdag kwamen tijdens een hoorzittingen opnieuw alle gebreken van het ‘ongelooflijk ingewikkelde’ uitbetalingssysteem aan bod. Burgemeesters spraken van ‘een open wond die nog lang zal dooretteren’. Zorgverleners en hulpbehoevenden kwamen met een eindeloze reeks klachten.

Volgende week zal Van Rijn ook weer as over zijn eigen hoofd strooien. Veel helpen zal het niet, zo is de verwachting binnen de coalitie. Na de SP, PVV, 50Plus en Partij voor de Dieren staan ook ‘redelijke’ oppositiepartijen klaar om het vertrouwen in Van Rijn op te zeggen. De PvdA’er heeft te vaak gezegd dat het allemaal wel goed zal komen. ‘Hij had realistischer moeten zijn’, meent D66-coryfee Roger van Boxtel die Van Rijn goed kent en als topman van zorgverzekeraar Menzis ook betrokken was bij de invoering bij het huidige betalingssysteem.

De ChristenUnie belegde twee weken geleden al een extra fractievergadering om Kamerlid Carla Dik-Faber te machtigen om een motie van wantrouwen te steunen. Tijdens een lunch met Lodewijk Asscher gaf D66-leider Alexander Pechtold een vergelijkbaar signaal af. Ooit werkte de geliefde oppositie innig samen met Van Rijn. Nu trekken ze de handen van hem af.

loopgraven

De loopgraven zijn ingenomen. Er wordt gebekvecht over wie uit de school heeft geklapt over de lunch. D66 wijst naar Asscher. De vicepremier: ‘Voor informatie over mijn lunches verwijs ik naar Alexander Pechtold.’

De discussie over Van Rijn vindt plaats op een moment dat de machtsverhoudingen op drift zijn geraakt. De samenwerking tussen kabinet en de gedogers D66, ChristenUnie en SGP is met het wegvallen van een meerderheid in de Eerste Kamer gestrand. Partijen als D66 en CDA willen meer invloed nu ze in de Eerste Kamer de tweede en derde partij van het land zijn. De harde oppositiekoers tegen Van Rijn is volgens de regeringspartijen ook een vorm van politiek spierballenvertoon.

De coalitie wil niet toegeven. Eerder gebeurde dat wel bij het afdanken van staatssecretaris Frans Weekers, maar toen werkte het kabinet nog innig samen met de constructieve drie. Nu is die belemmering er niet meer. Een partij als D66 heeft toch al ingestemd met alle zorghervormingen. De hindermacht op dit dossier is verdampt.

Van Rijn is bovendien van een ander kaliber. Hij is als brein van de zorghervormingen ‘too big to fail’. De ­PvdA’er geldt nog steeds als de beste man om de problemen op te lossen. ‘Er is gewoon niemand die het anders kan doen – zeker niet binnen de PvdA’, zegt een VVD’er spottend.

De druk op Van Rijn om te blijven is immens, maar de nervositeit groeide de afgelopen weken. De staatssecretaris hamerde vaak op het belang van een breed draagvlak. Van Rijn staat ook bekend om zijn afkeer van politieke spelletjes, van stemmingmakerij in de media — hij wil zich graag beperken tot ‘de zaak’.

Maar volgens kringen rond het ministerie van Volksgezondheid gaat de belegerde staatssecretaris standhouden, zelfs als alleen zijn eigen partij en de VVD nog in hem geloven. Een kalmerende gedachte voor het kabinet, al blijft de angst voor onvoorziene wendingen.

Na een slopend debat en een massaal gesteunde motie van wantrouwen kan de wereld er voor Van Rijn opeens anders uitzien. En voor het kabinet ­Rutte-II. <

PDF Print Stuur door

Elke dag onze nieuwsbrief?