Luister naar

‘Bijna onmogelijk om virtuele voorsprong van de VVD nog in te halen’

Achtergrond
De VVD schiet sinds het uitbreken van de coronacrisis omhoog in de peilingen. De partij zou nu bij verkiezingen ruim veertig zetels halen. Daarmee loopt premier Mark Rutte ver voor op concurrenten – te veel om nog in te halen, vermoeden deskundigen.
zaterdag 16 mei 2020 om 20:30 aangepast 21:38
Premier Mark Rutte tijdens een persconcerentie. 'In tijden van crisis verzamelt het volk zich vaak rondom de leider', zegt politicoloog Simon Otjes.
Premier Mark Rutte tijdens een persconcerentie. 'In tijden van crisis verzamelt het volk zich vaak rondom de leider', zegt politicoloog Simon Otjes. beeld anp / Lex van Lieshout

Den Haag

Hooguit achttien zetels kreeg de VVD begin dit jaar in peilingen. De coalitiepartij had het lastig in een kabinet dat zich van crisis naar crisis sleepte: stakende leraren, boerenprotesten, stikstof en de toeslagenaffaire waren tot enkele maanden geleden het nieuws van de dag.

Sinds de coronacrisis behoren die dossiers tot een andere realiteit. Er speelt momenteel maar één thema: de bestrijding van het coronavirus. Het vierkoppige kabinet krijgt daarvoor het volste vertrouwen van de bevolking, maar electoraal is volgens peilingen maar één partij winnaar: de VVD. De grootste regeringsfractie knalt omhoog naar ruim veertig virtuele Kamerzetels, blijkt uit een gemiddelde van De Peilingwijzer.

Het is geen verrassing dat steun voor premier Rutte en zijn partij toenemen, vindt politicoloog Simon Otjes van de Universiteit Leiden. ‘In tijden van crisis verzamelt het volk zich vaak rondom de leider, als de belichaming van nationale eenheid. Deskundigen noemen dat het rally ‘round the flag effect, gebaseerd op Amerikaanse presidenten die tijdens oorlogen en rampen enorm aan populariteit wonnen.’

Een bekend voorbeeld daarvan is 9/11: de terroristische aanslag op onder meer de Twin Towers in New York. De populariteit van toenmalig president George Bush schommelde rond de 50 procent, maar steeg na de aanslagen tot ruim 90 procent. ‘Een vergelijkbaar effect zie je nu ook bij de Nederlandse regering’, zegt Otjes.

CDA en D66

Maar van dat vertrouwen in het kabinet weten de coalitiepartners allerminst te profiteren. CDA en D66 staan respectievelijk op dertien en negen zetels – een kleine daling ten opzichte van medio februari, toen de coronacrisis in Nederland uitbrak. Bij de CU is geen effect zichtbaar: de kleinste regeringspartij staat al ruim een jaar op gemiddeld zeven zetels.

De stagnatie van de christendemocraten is extra opvallend gezien de hoge populariteitscijfers van CDA-ministers Wopke Hoekstra (Financiën) en Hugo de Jonge (Volksgezondheid). De bewindspersonen genieten volgens onderzoeksbureau I&O Research bijna evenveel vertrouwen als VVD-premier Rutte. Waarom weet maar één partij dat te vertalen naar zetelwinst?

‘Dat heeft te maken met de premiersbonus’, zegt I&O-onderzoeker Peter Kanne. ‘Je ziet vaker dat alleen de grootste coalitiepartij weet te profiteren, omdat zij de premier leveren.’ Hij wijst op het tweede kabinet-Rutte. ‘Daarin werden PvdA-ministers Jeroen Dijsselbloem en Lodewijk Asscher het beste gewaardeerd – ze scoorden veel hoger dan Rutte. Desondanks won de VVD de volgende verkiezingen glansrijk en kreeg de PvdA juist grote klappen. Het is kennelijk lastig voor juniorpartijen om de credits te pakken.’

grote voorsprong

Volgens het meest recente peilgemiddelde is de VVD virtueel bijna drie keer zo groot als eerste achtervolger GroenLinks (vijftien zetels) – een ongekende luxe met de Tweede Kamerverkiezingen van maart 2021 in het vooruitzicht. Maar hoe stevig is de voorsprong? Partijleider Rutte hecht er zelf niet veel waarde aan, zei hij vrijdag bij de wekelijkse persconferentie. ‘Peilingen zeggen mij nu helemaal niets, de verkiezingen zijn nog een eeuwigheid ver weg.’

De grote steun voor regeringsleiders kan na de crisissituatie inderdaad weer verdwijnen, zegt politicoloog Simon Otjes. Waar president Bush eind 2001 het vertrouwen kreeg van 90 procent van Amerikaanse burgers, eindigde hij vijf jaar later op een historisch dieptepunt van 40 procent.

Toch kan premier Rutte zich in aanloop naar de verkiezingen geen betere uitgangspositie wensen, stelt Otjes. ‘Er is momenteel geen andere partijleider met de politieke klasse van Rutte. Als je daarnaast ziet hoe sterk zijn partij scoort in peilingen, zou het mij verbazen als de VVD volgend jaar niét opnieuw de grootste wordt.’

Daarbij sluit onderzoeker Peter Kanne zich aan. ‘Rutte heeft absoluut de beste papieren. Hij kan goed campagne voeren en wordt door mensen gezien als verreweg de meest betrouwbare premierskandidaat.’

Alleen grote fouten en nalatigheden in de coronacrisis kunnen roet in het eten gooien, denkt opinieonderzoeker Kanne. Bijvoorbeeld als uiteindelijk blijkt dat buurlanden veel betere beslissingen namen dan Nederland. ‘Maar kleine deukjes kan de premier zich veroorloven. We merken in onze onderzoeken dat mensen fouten van het kabinet verdisconteren. Niet al te grote misstappen worden in deze ongekende crisis eigenlijk op voorhand al vergeven.’

Het is daarom bijna onmogelijk de VVD komend jaar van de troon te stoten, denkt Kanne. ‘Rutte heeft poleposition te pakken en beschikt over de beste auto. Zie dat maar eens in te halen.’

Mail de redactie
Mail de redactie
Heeft u een tip over dit onderwerp, ziet u een spelfout of feitelijke onjuistheid? We stellen het zeer op prijs als u ons daarover een bericht stuurt.
Afbeelding

Bontenbal (CDA): 'Er gaat geen 17,5 miljard subsidie naar de fossiele industrie. Wij zijn niet gek'

Extinction Rebellion, de actiegroep achter de A12-blokkades, zegt dat Nederland jaarlijks 17,5 miljard euro subsidie geeft voor fossiele brandstoffen. Onzin, vindt CDA-Kamerlid Henri Bontenbal. 'Het is niet zo simpel.'

Afbeelding

Raad van State: verbod op 'homogenezing' voegt weinig toe, en werkt mogelijk averechts

Een verbod op 'homogenezing' voegt weinig toe aan de huidige wetgeving rond mishandeling en dwang. Ook kan zo'n verbod averechts werken bij de gewenste cultuurverandering in geloofsgemeenschappen, zegt de Raad van State.

Afbeelding

In Alkmaar is het 'win-win' in de asielopvang. Wethouder Joël Voordewind legt uit hoe dat werkt

Met een groot oud kantoor helpt de gemeente Alkmaar de landelijke migratiecrisis vlot te trekken. Er is slim onderhandeld met het Rijk. Wethouder Joël Voordewind legt uit hoe het zit.

Afbeelding

Adema overleeft motie van wantrouwen; veel irritatie in mestdebat tussen coalitiepartijen D66 en ChristenUnie

Minister Piet Adema (Landbouw) heeft een motie van wantrouwen vanuit de Tweede Kamer overleefd. In een afrondend Kamerdebat over Adema's mestbeleid kwamen D66 en ChristenUnie hard in aanvaring.

Afbeelding

Coalitie gefrustreerd over opstelling linkse partijen in salderingsdebat

In het debat over de salderingsregeling voor zonnepanelen staan de verhoudingen tussen de regeringspartijen en GroenLinks/PvdA op scherp. Met name het feit dat de linkse partijen hun steun koppelen aan ander kabinetsbeleid wekt wrevel.

Afbeelding

Adema diep door het stof. Maar hij weet niet zeker of boeren méér mest mogen blijven uitrijden

Mogen Nederlandse boeren de komende jaren nog méér mest blijven uitrijden? Ondanks alle tumult weet minister Adema dat nog steeds niet zeker. Woensdag ging hij diep door het stof in de Tweede Kamer.