Ongelijkheid holt sociaal draagvlak uit

Wie het protest tegen de opvang van vluchtelingen wil temperen, zal wat moeten doen aan de positie van de achtergestelden in de eigen samenleving. Opinie
Wie het protest tegen de opvang van vluchtelingen wil temperen, zal wat moeten doen aan de positie van de achtergestelden in de eigen samenleving. | beeld ap / Jens Meyer
Bekijk dit artikel in de Digitale Editie

De EU probeert op 14 september in een crisisoverleg draagvlak te vinden om het ‘ongekende aantal’ migranten op te vangen. Maar binnen de EU is dat draagvlak in de kloof gevallen die is gegroeid tussen de elites en de lager opgeleiden. De leiders worden niet meer vertrouwd.

De vluchtelingencrisis kon weleens ontdekkend zijn voor de Europese leiders. Want hoe de politici zich ook in bochten wringen en welke maatregelen de EU ook neemt, zolang de gruwelijke oorlog in Syrië en Irak en de repressie in landen als Eritrea voortduurt, zullen grote aantallen vluchtelingen blijven komen. Dus moeten de politici een beroep doen op de medemenselijkheid en het sociale draagvlak van de bevolking, om deze vluchtelingen een veilige schuilplaats te bieden.

Dat stuit in diverse landen op weerstand. Met name in Duitsland, dat verreweg de meeste vluchtelingen opvangt, gaat het inmiddels om serieuze aanslagen tegen asielzoekerscentra.

De eenvoudigste reactie is dit als ‘neonazistisch geweld’ weg te stoppen. Maar hoewel bondskanselier Angela Merkel terecht duidelijk maakt dat geweld tegen asielzoekers beschamend is en alle grenzen te buiten gaat, heeft de regering in Duitsland – ook die van Merkel – zelf deel aan een van de ­belangrijke achtergronden van die wrevel.

Net als in meer Europese landen is de sociale samenhang van de samenleving namelijk aangetast door de toenemende kloof tussen de rijken en de armeren. Daardoor vertrouwt een groot deel van de bevolking de politieke en economische leiders niet meer.

deugt niet

Die kloof wordt vaak geweten aan de financiële crisis, maar dat argument deugt niet. De kloof is het resultaat van decennia aan beleid van de politieke en vooral de financieel-economische elite. En voor wie nu denkt dat hier een linkse cryptomarxist aan het woord is: dit is precies wat ook dé instituten van het wereldkapitalisme zeggen, zoals het Wereld Economisch Forum dat ieder jaar in Davos bijeenkomt. En als dat niet genoeg is: ook leiders als president Barack Obama, de directeur van het Internationaal Monetair Fonds, Christine Lagarde en Jim Kim, de voorzitter van de Wereldbank zeggen dit met nadruk.

Economische groei, de toverformule waarmee vooral de EU schermt als oplossing voor veel problemen, lost daardoor ook weinig tot niets op. Duitsland is daar een sprekend voorbeeld van. Want terwijl de rest van de EU kreunde en zuchtte onder de crisis, stoomde de Duitse economie op volle kracht verder, op een dipje in 2009 na. Het bruto binnenlands product steeg van 2390 miljard euro in 2006, tot 2915 miljard euro vorig jaar: van geen crisis iets te merken. Maar tegelijk steeg in diezelfde periode het aantal Duitse gezinnen dat in armoede leeft met ruim 11 procent. De winst van de economische groei ging vooral – of zelfs vrijwel uitsluitend naar de rijkste bovenlaag.

Dus verschenen er begin dit jaar verontrustende rapporten in Duitsland, waaronder dat van het Paritätische Wohlfahrtsverband; de bond voor sociaaleconomische gelijkberechtiging. ‘Nog nooit was de armoede in Duitsland zó groot’, constateerde het rapport dat spreekt van ‘een sprongsgewijze toename van de armoede’ en een ‘diep verdeelde Bondsrepubliek’.

Tegelijk verwacht de bestuurlijke elite wel dat de bevolking 800.000 verwachte migranten ruimhartig een plaats biedt.

drogreden

Dat wil die bevolking wel, als het echt om vluchtelingen gaat. Keer op keer wijzen onderzoeken dat uit, in Duitsland, wanneer specifiek wordt gevraagd of vluchtelingen uit een oorlogsgebied een veilige plek moeten krijgen. Maar Duitsland bewijst ook dat de Europese mantra ‘Als er meer groei komt, wordt de sociale achterstand kleiner’, een drogreden is. Verschillende rapporten in Nederland wijzen hetzelfde uit. Het Sociaal en Cultureel Planbureau en de Wetenschappelijke Raad voor het Regeringsbeleid in Nederland maakten met de titel van hun rapport met twee woorden duidelijk – ‘Gescheiden werelden’ – hoe diep de kloof tussen de leidende elite en de bevolking in ons land is geworden.

Dat verwoest de sociale cohesie. Instellingen als het Wereld Economisch Forum zien de enorme sociale ongelijkheid, juist in de rijkere landen, als dé grote bedreiging voor de democratie en de stabiliteit van de westerse samenlevingen.

In die situatie groeit het protest tegen de komst van honderdduizenden ‘anderen’ die door de elites toch vaak in centra op de stoep van de minderbedeelden worden geplaatst. Wie dat protest wil temperen, zal zich dus nadrukkelijk ook om de positie van de achtergestelden in de eigen samenleving moeten bekommeren.

Dat verruimt niet alleen de kansen voor deze mensen zelf, maar ook hun blik op anderen. Want wie toekomst voor zichzelf ziet, kan sneller delen met mensen die in eigen land geen toekomst meer hebben. <

PDF Print Stuur door

Dagelijkse nieuwsbrief