Het moment waarop president Trump zich klein gaat voelen

Overal waar de president gaat of staat, draagt een militair de zwarte koffer met alles wat nodig is voor een nucleaire aanval, achter hem of haar aan. Opinie
Overal waar de president gaat of staat, draagt een militair de zwarte koffer met alles wat nodig is voor een nucleaire aanval, achter hem of haar aan. | beeld ap / Cliff Owen
Bekijk dit artikel in de Digitale Editie

Is Donald Trump na Super Tuesday nog te stoppen, is een bange vraag van veel commentatoren. Alsof Trump als president de ondergang van de VS bezegelt. Maar dat is buiten de man met de zwarte koffer gerekend.

Het kon wel eenseen opsteker voor de democratie zijn, als de Republikeinse rechtsbuiten Donald Trump vandaag – Super Tuesday – de voorverkiezingen wint in een hele serie staten en uiteindelijk zelfs de nieuwe president van de Verenigde Staten wordt. Om te beginnen weten de kiezers dan dat de politiek nog steeds wordt bepaald in het stemhokje en niet op Wall Street.

Dat alleen zou al een zegen voor het land zijn, want nu schommelt het vertrouwen dat de kiezers in de afgevaardigden en senatoren hebben, tussen een miezerige negen en veertien procent. De democratie in de VS is daarmee al in een essentiële crisis gedompeld.

‘De Voetbal’

Een tweede zegen kon ook weleens zijn dat het politieke geschreeuw van Trump acuut verstomt, als de man met de zwarte koffer opduikt.

Als geen ander voorwerp illustreert deze koffer – met de bijnaam ‘De Voetbal’ – de immense verantwoordelijkheid die de president van de VS draagt. En hij zal altijd, 24 uur per dag, achter de president aan worden gedragen door een officier die een ongekend zware veiligheidscontrole heeft doorlopen. In het verleden was deze ‘drager’ volgens sommigen zelfs aan de koffer vastgeketend.

Op de ochtend van zijn inauguratie krijgt de nieuwe president van de Verenigde Staten een laatste briefing. In de voorgaande twee maanden zijn allerlei aspecten van zijn ambt hem of haar dan al uitgelegd, onder meer door de vertrekkende president. ‘Puur de zwaarte van de taak op zichzelf brengt al tot bezinning’, zei de historicus Nigel Hamilton onlangs hierover, tijdens een bijeenkomst op de Rijksuniversiteit Groningen.

De Amerikaanse keizers, zo noemt hij de presidenten. Hun positie als opperbevelhebber omschreef Hamilton in het eerste deel van zijn biografie over president Franklin Delano Roosevelt als ‘de mantel van het bevel’.

De laatste briefing van deze gekozen ‘keizer’, op de morgen van de inauguratie, is de heftigste. Hier krijgt de president, vlak voor hij de eed aflegt, te horen hoe hij het bevel kan geven tot een nucleaire aanval. Die verantwoordelijkheid komt hem dan letterlijk op het lijf, in de vorm van een soort creditcard met daarop de geheime codes. Die worden vlak voor het middaguur – het moment dat de nieuwe president de eed aflegt – door het Pentagon aangemaakt.

Vanaf dat moment moet de president die kaart altijd bij zich dragen. En zodra hij de eed heeft afgelegd, loopt de drager van de zwarte koffer over van de afgetreden naar de nieuwe president.

Dan komt het moment dat hij die koffer kan inzien en uitleg ervan krijgt van de drager – een moment waarop ook de president met de meeste bravoure zich klein voelt worden. ‘Het meest ontnuchterende en ontstellende wat ik ooit gehoord heb’, zei president Ronald Reagan erover.

De koffer bevat – naast een beveiligde verbinding met de nucleaire commandocentra – een beknopte handleiding en een overzicht van de opties van een nucleaire oorlog.

Wat dat armageddon betekent, vervulde zowel Reagan als Barack Obama met zo veel afschuw, dat beiden vanaf het begin van hun presidentschap hebben gestreefd naar nucleaire ontwapening. President Jimmy Carter was zo verbijsterd, dat hij een vereenvoudigd en vooral helder keuzemenu liet maken om psychologisch grip op zijn beslissing te houden, wanneer hij ooit gedwongen zou worden die te nemen.

tegenmacht

Mocht deze ervaring Trump niet tot bezinning brengen, dan zijn er nog steeds de vele checks and balances die in het politieke systeem van de VS zijn aangebracht.

Hij kan bijvoorbeeld nooit in zijn eentje kernwapens inzetten. Daar is altijd de minister van Defensie bij nodig, zegt het Centrum voor nationale veiligheid van de Fordham school voor rechtswetenschap.

Daarnaast is er nog het Congres, als krachtige tegenmacht die buitensporige besluiten van de president – bijvoorbeeld het deporteren van alle Mexicanen – kan blokkeren.

Maar dan moeten gematigde Republikeinen en Democraten wel samenwerken om hem met een tweederdemeerderheid op zijn plek terug te zetten. Dat zou een hele verandering zijn in Washington, waar de politieke verhoudingen in de Senaat en het Huis van Afgevaardigden nu in uitzichtloze loopgravengevechten zijn verzand en het aanzien van de VS als democratie zwaar is aangetast.

ezel en olifant

Maar het systeem functioneert nog steeds en de macht van het Congres om een ontspoorde president in het gareel te dwingen, is groot. Als het erop aankomt, zegt het Harry S. Truman Centrum, ‘kan het Congres de geldstroom voor de regering afsnijden, een onderzoek tegen de president starten en zo koppig zijn als een ezel en zo sterk als een olifant’ – de symbolen van respectievelijk de Democratische en de Republikeinse partij. Als die twee samen dezelfde kant op trekken, kan ook Donald Trump daar niet tegenop.

Sterker, een ontspoorde president Trump zou weleens een pijnlijke, maar zuiverende ervaring in de Amerikaanse democratie kunnen zijn, die zowel de politici als de burgers duidelijk maakt wat het betekent, een land te zijn dat niet alleen vrijheid, maar ook het recht hoog wil houden. <

PDF Print Stuur door

Dagelijkse nieuwsbrief