Familiegesprek over zorg voor ouders ook voor christenen hard nodig

Als er sprake is van een vervuild huishouden of bijvoorbeeld van een gevaarlijke situatie door te veel spullen als gevolg van verzamelwoede kan hulpverlening worden ingeschakeld. Een professional is dan meestal niet voldoende. Opinie
Als er sprake is van een vervuild huishouden of bijvoorbeeld van een gevaarlijke situatie door te veel spullen als gevolg van verzamelwoede kan hulpverlening worden ingeschakeld. Een professional is dan meestal niet voldoende. | beeld ap / Sven Hoppe
Bekijk dit artikel in de Digitale Editie
Ook christenen hebben familiegesprekken over zorg voor hun ouders in de toekomst hard nodig. Zij zitten niet minder verstrikt in carrière en allerlei andere verwachtingen die ze van hun eigen leven en dat van hun gezinnen hebben.

Je kunt je probleem niet zelf oplossen, je hebt geen geld om expertise in te huren en je hebt niemand in je netwerk aan wie je hulp kunt vragen. Dat zijn de drie voorwaarden waaraan hulpvragers bij Stichting Present moeten voldoen als er sprake is van bijvoorbeeld een vervuild huishouden, een gevaarlijke situatie door te veel spullen als gevolg van verzamelwoede of ernstig achterstallig onderhoud die een bedreiging voor het welzijn vormen.

De inschatting wordt gemaakt door een professioneel hulpverlener die al in beeld is, iemand van maatschappelijk werk, GGZ of het sociale wijkteam. Hun uren en verantwoordelijkheid zijn te beperkt om verlichting te brengen. Om in kaart te brengen wat de nood is, gaat een projectcoördinator van Present in gesprek met de hulpvrager. Het is een kwetsbaar moment, waarbij thuis – op de plek waar je je het veiligst zou moeten voelen – de tekorten in zelfredzaamheid, portemonnee en relaties ter sprake komen.

oude familiefoto’s

Soms zie je onder het stof oude familiefoto’s staan. Het is een mooie aanleiding om te vragen hoe het nu gaat met de inmiddels volwassen kinderen. Vaak klinken verhalen van gebrokenheid en pijn over de verkeerde keuzes die ze in het spoor van hun ouders zelf ook maakten; of van het verbreken van contact door ruzie en onbegrip. Maar soms komen er verhalen waarin trots doorklinkt over kinderen die het gemaakt hebben in het leven. Misschien is een zoon advocaat aan de andere kant van het land en heeft hij het er zo druk mee.

Dat maakt het ook ingewikkeld. Als er volwassen kinderen zijn die fysiek en qua middelen wel in kunnen grijpen, moeten zij dan niet op hun verantwoordelijkheden naar ouders toe gewezen worden? Ik ben wel eens in een situatie geweest waarin tijdens een intakegesprek twee volwassen zonen met een biertje op de bank televisie lagen te kijken. Volgens hun oude moeder waren ze ‘te lui om voor de duvel te dansen’. Ik vatte moed en sprak hen aan op hun passieve houding; hun reactie was een scheldkanonnade. Het resultaat was een nog meer beschaamde moeder die, als ik zou vertrekken, nog geen steek verder was.

Idealiter kijkt de professionele hulpverlener naar de bredere context van zijn of haar cliënt. Meestal is er al sprake van multiproblematiek en van patronen die generaties doortrekken. Bovendien is de tijd per cliënt beperkt en overvraagt de situatie de mogelijkheden van de gemiddelde hulpverlener.

De handreikingen voor een familiegesprek over zorg in de toekomst (Nederlands Dagblad 5 juli), die Mezzo, de landelijke vereniging van mantelzorgers, aanreikt zouden wel een aanzet kunnen zijn. Al is communicatie op zich in mijn ervaring ook in veel gevallen een uitdaging.

drukke kinderen

Met hardwerkende, in het leven geslaagde kinderen die druk op kantoor en met hun eigen jonge gezin zijn, is het niet gezegd dat de situatie eenvoudiger is. Zeker als ze op afstand wonen. Ouders durven hun gevoel van ontoereikendheid niet te uiten en willen hun toch al zo drukke kinderen niet belasten met hun problemen.

Voor Present is er dan wel een dilemma: het vrijwilligersteam dat zich aanmeldt om hun kostbare tijd en energie in te zetten, bestaat uit mensen die net zo druk zijn als de kinderen van de hulpvrager. Het verschil is dat ze zich er wel van bewust zijn dat mensen die het zelf even niet redden, enorm geholpen zijn als iemand een klus voor hen klaart. Daarmee is niet gezegd dat deze vrijwilligers moreel hoogstaander zijn dan de kinderen die hun ouders laten zitten. Eenmalig je handen uit de mouwen steken voor iemand die overduidelijk in nood is, voelt goed en is vrijblijvender dan de mantelzorg voor je ouders op je nemen.

In deze individualistische samenleving wordt in kinderen een tamelijk consumerende houding gestimuleerd. De cadans van het postmoderne leven is er een geworden van het alles geven aan en voor je kind om hen zo goed mogelijk toe te rusten, zodat ze in de toekomst hetzelfde voor hun kinderen doen. Dat heet investeren in de toekomst, maar gaat in tegen oude principes van wederkerigheid tussen de generaties.

van alle tijden

Voor christenen botst het bovendien met het eeuwige perspectief van het Koninkrijk waarin God alles omdraait. Zorg voor je ouders is iets dat in culturen en religies van alle tijden een belangrijke waarde was. Dat spoort niet met het zogenaamde verlichte denken waarin leven dat het zelf niet redt, de vooruitgang van de groep remt.

Maar leidt dat uiteindelijk niet tot een kille samenleving waarin steeds meer mensen afgeschreven worden? Te beginnen bij ongeboren, niet-volmaakte en oudere medemensen.

Om me heen zie ik, Godzijdank, ook bewegingen die daar recht tegenin gaan. Of dat nu vrijwilligers bij Present of mensen in de buurt of kerk zijn. Mensen die heel bewust tijd, energie en geld vrijmaken voor ouders of andere naasten die dat nodig hebben.

Dat strookt niet met het opvoedingsklimaat of de nadruk op zelfredzaamheid van tegenwoordig. Ze worden gedreven door geloof of een ander bron die een verlangen naar gerechtigheid aanwakkert. De Bijbel spoort aan tot het eren van je vader en moeder, tot barmhartigheid voor degenen die zorg nodig hebben. Heel basaal, heel duidelijk.

verstrikt in carrière

Toch hebben we ook als christenen familiegesprekken over zorg voor onze ouders in de toekomst net zo hard nodig. Wij zitten niet minder verstrikt in carrière en allerlei andere verwachtingen die we van ons eigen leven en dat van onze gezinnen hebben. Of we hebben het zo druk met gemeentewerk.

Terecht kijken we naar de overheid voor allerlei bewustwordingscampagnes. Daarnaast zouden we als kerk, die in zichzelf al een natuurlijk netwerk vormt, voorop kunnen lopen in het aangaan van het familiegesprek over de toekomst met onze ouderen. God is immers zelf de initiatiefnemer van het gesprek tussen de generaties. Hij sprak ons aan met ‘mijn lieve kind’ en leerde ons Hem als ‘onze Vader’ te antwoorden en te dienen. <

Links

PDF Print Stuur door

Wil je elke dag onze nieuwsbrief met gratis artikel?