Zorg kan apathie bij dementie doorbreken

Ruim een derde van de verpleeghuisbewoners met dementie brengt de tijd in zichzelf gekeerd in een stoel door. Veel zorgverleners vinden dat niet zo problematisch. Nederland
Ruim een derde van de verpleeghuisbewoners met dementie brengt de tijd in zichzelf gekeerd in een stoel door. Veel zorgverleners vinden dat niet zo problematisch. | beeld ap / Uwe Anspach en josvandijk.net
Bekijk dit artikel in de Digitale Editie

Sociale contacten zijn voor mensen met dementie even belangrijk als voor ieder ander. Experimenten om dit te bevorderen, hebben resultaat en leiden tot minder ongewenst gedrag.

Amsterdam

Apathie, dat vindt gezondheidswetenschapper Marijke van Haeften-van Dijk zelf het meest schrijnende effect van dementie. Ze noemt het een onderschat probleem in de verpleeghuiszorg. Ruim een derde van de verpleeghuisbewoners met dementie zit in zichzelf gekeerd in een stoel, zonder enige interesse voor de omgeving. Opvallend genoeg vinden zorgverleners dat zelf niet zo problematisch – agressief gedrag is veel ingewikkelder te hanteren. ‘Dat is het gevaar’, zegt Van Haeften, ‘dat de omgeving denkt: die zit er wel oké bij. Terwijl sociale contacten voor mensen met dementie even belangrijk zijn als voor iedereen.’

Vandaag promoveert Van Haeften aan de Vrije Universiteit in Amsterdam op onderzoek naar methoden om mensen met dementie uit hun sociaal isolement te halen.

Waarom belanden mensen met dementie in een isolement?

‘Mensen die beginnen te dementeren, worden onzeker: “misschien kom ik raar over”, “straks herken ik niet meer iedereen”, “als ik op de bridgeclub de spelregels nog maar weet”. Daarom stoppen mensen met hun sociale activiteiten en vereenzamen ze, zeker als ze thuis wonen. Verpleeghuizen bieden wel dagbehandeling voor thuiswonende mensen met dementie, maar daar maakt maar vijf tot zeven procent gebruik van.’

Hoe komt het dat dat percentage zo laag is?

‘Die dagbehandeling zit van oudsher in verpleeghuizen, en de drempel om daar naar toe te gaan is hoog. Mensen denken: “daar ben ik nog te goed voor”. Daarom heb ik onderzocht wat er gebeurt als je die traditionele dagbehandeling in het verpleeghuis verhuist naar laagdrempelige dagbehandeling in een wijkcentrum. Daar wordt bovendien op een andere manier gewerkt: meer gericht op het activeren van mensen en minder vanuit het zorgen voor. Daarnaast is er ook een ondersteuningsprogramma voor mantelzorgers.’

Wat is het effect?

‘Deelnemers aan die laagdrempelige dagbehandeling hadden na zes maanden minder gedrags- en stemmingsproblemen dan deelnemers van traditionele dagbehandeling in een verpleeghuis. Bovendien zijn ze zelf tevredener over de sfeer en de activiteiten. Dat is een mooie uitkomst. En mantelzorgers die bij aanvang moeiten ervoeren in de zorg voor hun naaste, voelden zich ook minder belast door gedragsproblemen van hun naaste.’

U vond alleen maar positieve resultaten?

‘We hebben één ding gevonden dat je zowel negatief als positief kunt uitleggen: mantelzorgers gaven aan dat zij meer behoefte hadden aan psychologische ondersteuning voor zichzelf. Dat is te verklaren: doordat mantelzorgers ondersteund worden, worden ze zich bewust van het feit dat ze best wel een zware taak te volbrengen hebben.’

Is personeel in verpleeghuizen voldoende toegerust?

‘De afgelopen jaren is weinig aandacht geweest voor scholing van personeel. Ze zijn vaak niet op de hoogte van de nieuwste ontwikkelingen in de dementiezorg en hoe je mensen met dementie kunt benaderen. En dat storend gedrag niet alleen voortkomt uit de degeneratie van de hersenen, maar ook uit de manier waarop ze omgaan met de ziekte.’ <

theater maakte dementerenden alerter

Theater kan mensen met dementie ook sociaal stimuleren, blijkt uit de promotiestudie van Marijke van Haeften. Ze onderzocht daarvoor de Veder Methode, ontwikkeld door mensen die zowel een zorg- als een theaterachtergrond hebben. Zij verzorgen huiskamervoorstellingen voor mensen met dementie, waarbij ze theater inzetten, legt Van Haeften uit. ‘Ze kiezen een onderwerp uit het verleden, bijvoorbeeld school, omdat het langetermijngeheugen bij mensen met dementie het langste intact blijft. Door middel van poëzie, een lied of theater wordt dan de stap naar het heden gezet.’ Die voorstellingen hebben een positief effect op hun sociaal functioneren: Mensen lachen meer en zijn alerter. Ook heeft het een positief effect op hun gedrag en stemming. In de dagelijkse zorg is zang en muziek ook te gebruiken, zegt Van Haeften: ‘Zing een liedje van vroeger om mensen met dementie op hun gemak te stellen als ze onder de douche moeten.’

Bijlagen

Fotoserie, 2 foto's
PDF Print Stuur door

Elke dag onze nieuwsbrief?