Wat ging er mis bij de abortusklinieken?

Narcose is, ook bij een abortus, een risicovolle handeling. Die is voorbehouden aan een anesthesioloog. Nederland
Narcose is, ook bij een abortus, een risicovolle handeling. Die is voorbehouden aan een anesthesioloog. | beeld istock
Bekijk dit artikel in de Digitale Editie

Casa Klinieken declareerde onterecht 5,9 miljoen euro aan vergoedingen voor narcose bij abortusbehandelingen. In plaats van anesthesiologen werden verpleegkundigen ingezet, die veel minder verdienen. ‘Die kosten hebben ze niet willen maken.’

Den Haag

Negen onrechtmatigheden kwamen aan het licht toen curator Marc Udink en de Nederlandse Zorgautoriteit (NZa) vorig jaar een onderzoek begonnen naar de gang van zaken bij stichting Casa Nederland. Aanleiding voor dat onderzoek was een melding van Ron Leenders, de nieuwe bestuurder van de stichting. Casa - dat staat voor Centrum voor Anticonceptie, Seksualiteit en Abortushulpverlening - is met zeven klinieken de grootste aanbieder van abortus in Nederland.

In oktober 2016 kreeg Leenders de stichting onder zijn hoede. Hij trof allerlei misstanden aan, vertelt curator Udink. ‘Hij is toen gaan praten. Eerst met zijn Raad van Toezicht, toen met de NZa en het ministerie van Volksgezondheid.’ Het onderzoek van de NZa loopt nog, maar Udink kan al wel bevestigen dat er onrechtmatigheden zijn gevonden. ‘Bij Medical gaat het om een miljoenenfraude met dubbele facturen. Dat staat vast. Bij de klinieken is het nog de vraag of dat tot een financiële consequentie gaat leiden.’ Bij de abortusklinieken onderzoekt Udink zes onrechtmatigheden, waaronder fraude met narcose-opslag bij de abortusbehandelingen, bevestigt hij. Wat de andere onderzoekspunten zijn, wil hij voorlopig nog niet kwijt. ‘Dan geef ik de wederpartij mogelijk munitie.’

Volgens Udink had heel Casa niet meer bestaan als Leenders niet direct aan de bel had getrokken bij zijn aantreden. Onder het personeel van Casa heerst veel onrust, mede als gevolg van een reorganisatie. Volgens Udink wordt die Leenders nu onterecht aangewreven.

roddelmails

‘Ik krijg echt allemaal roddelmails nu, waarvan ik zeg: wat verwijt je hem nou precies? Het is allemaal emotie, kinderlijke praatjes. Dan denk ik: Man, grow up.’ Artsen melden zich uit onvrede ziek. ‘Als personeelsleden dat alleen doen omdat ze een hekel hebben aan Leenders, ontsla ik ze op staande voet en krijgen ze geen werkloosheidsuitkering.’

Nederlandse abortusklinieken ontvangen van het ministerie van Volksgezondheid, Welzijn en Sport een subsidie voor al hun behandelingen. Die is kostendekkend. Tot 2014 liep de uitkering en controle van de subsidies via Zorginstituut Nederland; vanaf 1 januari 2015 doet het ministerie dat zelf.

In de subsidieregeling van het ministerie van Volksgezondheid is precies vastgesteld hoeveel klinieken mogen declareren voor een behandeling. Voor een abortus met diepe sedatie of narcose mag ongeveer honderd euro extra worden gerekend. Diepe sedatie is een iets lichtere vorm van narcose, waarbij het bewustzijn wel wordt verlaagd, maar de patiënt nog wel wakker kan worden gemaakt. Bij narcose is iemand niet meer wakker te krijgen en werken de reflexen, zoals ademhaling, niet meer. Narcose is daarom een risicovolle handeling, die is voorbehouden aan een anesthesioloog.

Welke vorm van narcose mag worden gedeclareerd is bepaald aan de hand van een vijfpuntsschaal. Complete narcose is het hoogste niveau (vijf), diepe sedatie niveau vier.

In de subsidieregeling die gold tot 1 januari 2014 staat dat de narcosetoeslag mag worden gedeclareerd voor behandelingen ‘met een sedatiescore van vier of vijf’ en als de begeleiding van de behandeling in handen is van een ‘tweede arts die daartoe bevoegd en bekwaam is’.

Die tweede arts moet volgens zowel emeritus hoogleraar Anesthesiologie Hans Knape als curator Marc Udink een anesthesioloog zijn, een medisch specialist. Bij Casa was die niet aanwezig bij de behandelingen. Ook staat in een intern protocol van Casa, dat in handen is van deze krant, te lezen dat het streven is de patiënt in sedatieniveau drie te houden. Daarmee voldeed Casa niet aan de twee voorwaarden die nodig zijn om het extra bedrag te declareren.

papieren werkelijkheid

Volgens Casa-bestuurder Leenders zijn de declaraties echter wél terecht en betreft het een ‘interpretatieverschil’ van de regeling. ‘Er staat in de regeling dat het een bekwame arts moet zijn, niet per se een anesthesioloog.’ Hij wijst erop dat in de sedatiecommissie van Casa wel anesthesiologen zitting hebben. De opdeling van de vijfpuntsschaal is volgens Leenders en Casa-arts Louke Kok een ‘papieren werkelijkheid’. Er wordt volgens hen iets in getallen uitgedrukt dat niet in getallen valt uit te drukken. ‘Het is een glijdende schaal. In abortusklinieken geven we matige tot diepe sedatie. Wil je daar een nummer op plakken, dan is dat ongeveer drie tot vier, waarbij je niet kunt zeggen: dit was drie en dit was vier.’

Volgens Casa is deze aanpak besproken met de Inspectie voor de Gezondheidszorg. Kok: ‘Dit is altijd de interpretatie geweest: we geven matige tot diepe sedatie en daarmee voldoen we aan de beleidsregel. Daar is altijd op getoetst.’ De inspectie kon dinsdagavond niet meer met een inhoudelijke reactie komen.

Leenders noemt het bovendien een misverstand dat de narcosetoeslag een vergoeding is voor het inhuren van een anesthesioloog. Daar is het tarief ook niet toereikend voor. ‘Als je vindt dat er een anesthesioloog bij moet zijn, prima. Maar dan moet je dat ook expliciet regelen en de financiering aanpassen.’

alles of niets

Volgens hem was de interne opleiding voor verpleegkundigen volgens de geldende richtlijnen. Volgens Knape, die betrokken was bij het opstellen van de richtlijnen van de Nederlandse Vereniging van Anesthesiologie, is die Casa-opleiding ‘niet zoals landelijk is afgesproken’. Het zou gaan om een ‘light-versie’ van de landelijke opleiding tot sedatiespecialist die is aangepast aan de beroepspraktijk van de abortusklinieken.

‘We hebben gekeken naar de opleiding van de ziekenhuizen. Zij hebben natuurlijk veel grotere patiëntenpopulaties, en er vinden allerlei behandelingen plaats. Hier gebeurt alleen abortus, dat is een afgebakende groep. En daar pas je de opleiding wel iets op aan’, legt Casa-arts Kok uit.

Knape noemt dat echter ‘niet juist’. ‘Casa heeft een aantal keer geprobeerd mensen te laten opleiden bij de officiële instituten, maar altijd met de vraag of ze een beperkt deel van de opleiding mochten volgen. Toen zeiden die instituten: sorry, hier werken wij niet aan mee. Het is alles of niets.’

niet de juiste papieren

Volgens curator Udink hadden de intern opgeleide medewerkers de sedatie niet mogen geven. ‘Die kosten hebben ze niet willen maken. De bestuurder had toen moeten zeggen: We kunnen niet alles in één keer omgooien, maar er gaan nu zes mensen van ons naar die cursus.’

In het laatste rapport na een bezoek aan Casa Maastricht concludeert de Inspectie voor de Gezondheidszorg ook dat de verpleegkundigen die in de kliniek sedatie toedienen daar niet de juiste papieren voor hebben. ‘De opleiding tot sedationist dient gecertificeerd te zijn’, schrijft de inspectie. Ze verwacht van de kliniek dat er maatregelen worden genomen om dat in orde te maken. <

Links

PDF Print Stuur door

Wil je elke dag onze nieuwsbrief met gratis artikel?