Renkum: prikkelarme gemeente, duidelijk en voorspelbaar

<p>Zicht op Oosterbeek, hoofdplaats van de gemeente Renkum, met op de voorgrond de Nederrijn. ‘Autismevriendelijk-zijn zit hem vooral in het bewustzijn en handelen’, zegt wethouder Hermine van den Berg.</p> Nederland

Zicht op Oosterbeek, hoofdplaats van de gemeente Renkum, met op de voorgrond de Nederrijn. ‘Autismevriendelijk-zijn zit hem vooral in het bewustzijn en handelen’, zegt wethouder Hermine van den Berg.

| beeld gemeente Renkum en nd
Bekijk dit artikel in de Digitale Editie

Renkum werkt hard om de eerste autismevriendelijke gemeente van Nederland te worden.

Dat zit hem in kleine dingen. Noem een gesprek over de zorg bijvoorbeeld nooit een keukentafelgesprek, want dat levert stress op bij mensen zonder keukentafel.

Renkum

Kunnen wij in Renkum komen wonen? De Gelderse gemeente kreeg vorig jaar oktober diverse reacties van mensen met autisme, nadat bekend was gemaakt dat Renkum de eerste autismevriendelijke gemeente van Nederland wilde worden. Mensen met autisme snakken kennelijk naar een gemeente die rekening houdt met hun persoonlijkheid.

In Renkum ging het afgelopen jaar de knop om. Gemeenteloket, sportclubs, zorgaanbieders en scholen, overal wordt nagedacht hoe je mensen met autisme zo kunt benaderen dat zij zich niet voortdurend hoeven aan te passen en op hun tenen moeten lopen om mee te komen in de samenleving.

In de gemeente met ruim 31.000 inwoners wonen veel mensen met klachten in het autistisch spectrum. In diverse instellingen, maar ook daarbuiten, wonen relatief veel mensen met deze problematiek. Ze worden begeleid naar zelfstandigheid en blijven dan vaak in de voor hen bekende gemeente wonen. Ook de nabijheid van de Universiteit Wageningen en de bedrijvigheid daaromheen, zorgt volgens de gemeente voor een hogere concentratie van inwoners met autisme. Omdat autisme erfelijk is, worden er ook veel kinderen met deze hersenafwijking geboren.

‘In een autismevriendelijke gemeente voelen mensen met autisme dat zij welkom zijn en makkelijk zelfstandig kunnen functioneren’, zegt wethouder Hermine van den Berg van Gezondheidszorg, Welzijn en Jeugdzorg. ‘Dat zie je niet direct in het straatbeeld of op bordjes. Autismevriendelijk-zijn zit hem vooral in het bewustzijn en handelen.’

Mensen met autisme hebben behoefte aan duidelijkheid, voorspelbaarheid, en ze willen niet te veel prikkels om zich heen hebben. Aan de wethouder de taak een andere benadering van deze doelgroep uit te rollen.

Te beginnen in het gemeentehuis, waar de ambtenaren getraind worden om duidelijk te communiceren. ‘Zeg wat je bedoelt en stop met ambtelijke taal. Juist mensen met autisme hebben er behoefte aan duidelijk te lezen: dit verwachten wij van u en dit kunt u van ons verwachten. En houd je daar ook aan. Dus schrijf niet: “we streven ernaar binnen zes weken te reageren”, maar: “u krijgt uiterlijk over zes weken een reactie”. Daar profiteren uiteindelijk alle inwoners van.’

letterlijk

Hoe nauw het steekt bij deze doelgroep, blijkt uit het voorbeeld van het keukentafelgesprek. In het hele land gaan gemeenten onder deze noemer gesprekken met zorgvragers aan over de toekomst van hun zorg. ‘Een deel van de doelgroep neemt zaken heel letterlijk. Bij het ontbreken van een keukentafel schieten ze in de stress, want er is geen keukentafel in huis. Of ze gaan een keukentafel aanschaffen, want anders kunnen zij geen gesprek aangaan. Dat is niet denkbeeldig. Het zijn kleine dingen, maar dat is de wereld van mensen met autisme. Als je daar rekening mee houdt, voorkom je veel frustratie. We noemen het dus gewoon een gesprek over de zorg.’

Nu gemeenten verantwoordelijk zijn geworden voor taken als jeugdzorg en de participatiewet, hebben mensen met autisme veel meer te maken met de gemeente. ‘Alle behandeling en diagnosestelling tot achttien jaar is nu onze taak. En door de participatiewet kloppen mensen met autisme niet meer aan bij het UWV voor een Wajonguitkering, maar moeten wij hen naar werk begeleiden. Omdat deze groep ondanks de beperking vaak nog veel arbeidspotentieel heeft, komen ze niet meer voor een Wajong in aanmerking.’

Renkum combineert de nieuwe taken, door in te zetten op levenslange ondersteuning. ‘Deze doelgroep heeft levenslang afwisselend meer en minder zorg nodig. Juist grote keuzes en veranderingen in het leven, leiden bij mensen met autisme tot ontregeling. Iemand gaat samenwonen, krijgt een kind of een nieuwe baan. Als je daarop anticipeert, kun je erger voorkomen. We willen mensen dus blijven volgen en snel weer toegang tot zorg en ondersteuning geven, als zij zo’n verandering meemaken. Nu moeten ze vaak nog wachten tot zij weer instromen in de zorg. Zodat mensen ook het vertrouwen hebben dat zij snel weer hulp krijgen, zonder een heel circus vooraf. Anders gaan mensen zorg mijden. Dan ben je langer bezig met behandeling, vallen mensen uit bij hun werk. Terwijl deze groep normaal kán functioneren, als de voorwaarden goed zijn.’

Bovendien wil de gemeente alle hulpverlening per gezin in kaart brengen. ‘Het komt vaak voor dat in een gezin zowel ouders als de kinderen autisme hebben. Die hulp moet je op elkaar afstemmen en daarbij houden we ook oog voor de mantelzorger: heeft hij of zij het niet te zwaar?’

Hoe breng je dat verder dan alleen het gemeentehuis? ‘We starten het op vanuit het gemeentehuis, maar willen in contact met organisaties en inwoners verder aandacht hiervoor vragen en organisaties eventueel ondersteunen. We hebben bijvoorbeeld de sportverenigingen geholpen hun coaches te trainen hoe om te gaan met autisme. Dat ondersteunen we om de samenleving ook autismevriendelijk te maken.’

zo normaal mogelijk

Renkum leert deze groep ook om zelfstandig met openbaar vervoer of de fiets te reizen. ‘Alles is erop gericht deze mensen zo normaal mogelijk te laten leven in de samenleving. We organiseren wat daarvoor nodig is. Je bent een gewoon mens met een iets andere manier van denken en reageren. Waarom zou je je hele leven lang buiten de samenleving moeten staan?’

Op elk terrein zijn stappen te maken, maar een gemeente kan zich niet met alles bemoeien. Zo zal Van den Berg niet van een supermarkt gaan vragen de winkelindeling altijd te laten zoals die is. ‘Het commerciële belang van een supermarkt weegt daarin te zwaar. Maar je kunt wel aan een technologische oplossing denken, zoals een app die je helpt op basis van een boodschappenlijst makkelijk je weg door de winkel te vinden.’

De wethouder heeft kerken gevraagd leden met autisme vooral de weg naar de professionele hulp te wijzen en niet te lang goedbedoeld alleen onderling hulp te blijven bieden. ‘Maak direct bespreekbaar om samen naar het sociale loket te stappen. In het verleden is soms veel te lang gewacht. En de hulpverlening die we bieden, moet ook passen bij het gezin. Bij een kerkelijk georiënteerd gezin moet geholpen worden door organisaties die hun leefwereld begrijpt. En kerken kun je, net als de sportclubs, gaan trainen hoe je moet omgaan met autisme.’

Renkum heeft zich geen einddoel gesteld. ‘Dit houdt nooit meer op. Het is geen project, want daarmee maak je het vluchtig. Het is een doorlopend proces, waarvan ik hoop dat het een automatisme wordt. Dat iedereen als vanzelf denkt: wat betekent dit besluit voor mensen met autisme?’ <

rijschool gespecialiseerd in autismevriendelijke lessen

Jacco Schlingmann is onder de indruk van de stappen die Renkum het afgelopen jaar heeft gemaakt om autismevriendelijk te worden. ‘De bereidheid om te leren, waardeer ik heel erg. Ik denk dat die inzet een positieve bijdrage kan leveren aan mensen met autisme om niet op hun tenen te hoeven lopen om mee te doen in de samenleving.’ Schlingmann heeft een rijschool die is gespecialiseerd in rijlessen voor mensen met autisme. Zo hoeven zijn leerlingen geen andere leerlingen op te halen of thuis te brengen. Samen met de gemeente en het speciaal onderwijs werkt hij aan een nieuw lesprogramma waarbij zijn leerlingen onder schooltijd hun rijbewijs halen en tegelijkertijd werkvaardigheid opdoen. ‘We gaan bijvoorbeeld routes rijden van een pakketbezorger en maken ook alvast afspraken met een stagebedrijf. Zo kan de leerling langzamerhand wennen aan wat van hem verwacht wordt en schep je duidelijkheid over zijn toekomst, dat is heel belangrijk voor mensen met autisme.’ In oktober hoort Schlingmann of hij subsidie krijgt voor zijn project.

Schlingmann heeft zelf ook een dochter met autisme. Hij ontdekte dat bij het sociaal loket van de gemeente kennis over de problematiek ontbrak. ‘Dat is inmiddels sterk verbeterd.’ Wat nog verbetering behoeft is de communicatie en de timing hiervan. Schlingmann is positief over het voorlichtingsproject over autisme bij sportclubs. ‘Mijn dochter voetbalt ook en je ziet direct resultaat.’

‘gemeente mag mensen met autisme actiever benaderen’

Lodewijk Entrop (21) is een van de inwoners van Renkum met autisme. Vanaf zijn achtste woont hij in Oosterbeek. ‘Ik heb nog niet echt gemerkt dat de gemeente autismevriendelijk wil worden. Maar ik heb ook nog gewoon een persoonsgebonden budget. Als dat binnenkort stopt, krijg ik veel meer met de gemeente te maken.’ Entrop is lid van de jongerenraad van de gemeente. ‘Mijn moeder hoorde dat de gemeente ook leden met autisme in die raad wilde en vond dat wel iets voor mij. En gelijk had ze!’ Entrop is inmiddels penningmeester en heeft in zijn woonplaats ook een schaakvereniging opgericht. ‘Ik ben echt een ondernemer en ben goed in dingen organiseren. Dat bewijst dat mensen met autisme echt wel iets kunnen.’ Entrop juicht toe dat de gemeente meer wil doen voor inwoners met autisme. ‘Er zijn veel jongeren en ouderen met autisme die onnodig in de problemen komen, omdat zij de weg naar de juiste ondersteuning niet weten te vinden.’ Volgens het jongerenraadslid mag de gemeente die doelgroep nog wel wat actiever benaderen, want uit zichzelf kloppen mensen met autisme niet zomaar aan bij een sociaal loket. ‘Zij willen niet anders zijn, of schamen zich. Die begeleiding moet er juist op gericht zijn mensen te overtuigen dat zij wel degelijk iets kunnen.’ Entrop waarschuwt ervoor je niet blind te staren op mensen met autisme. ‘Ook mensen met bijvoorbeeld epilepsie, of doven en blinden voelen zich niet altijd begrepen en hebben zo nu en dan hulp nodig. Zij mogen niet buiten de boot vallen.’

Bijlagen

Fotoserie, 3 foto's
PDF Print Stuur door

Elke dag onze nieuwsbrief?