Gedwongen verhuizing is ramp voor bewoners van ’t Reijgersbosch

De vaste verzorgsters van Bram Bakker (90) nemen afscheid voor hij naar zijn nieuwe onderkomen vertrekt. Nederland
De vaste verzorgsters van Bram Bakker (90) nemen afscheid voor hij naar zijn nieuwe onderkomen vertrekt. | beeld Anne Paul Roukema
Bekijk dit artikel in de Digitale Editie

Verzorgingshuis ‘t Reijgersbosch sluit eind dit jaar wegens veranderingen in de ouderenzorg noodgedwongen zijn deuren. De sluiting is een zware klap voor bewoners, personeel en omwonenden. ‘Er is hier al menig traantje weggepinkt.’

Duivendrecht

Thomas van der Veer (60), verzorgende in ’t Reijgersbosch in Duiven­drecht, duwt een rolstoel vanuit de lift de hal van het verzorgingshuis in. In de stoel zit Bram Bakker (90). Zijn ogen zijn half gesloten. Hij heeft een pet op zijn hoofd en een kleedje over zijn benen. Zijn voeten, gestoken in geruite pantoffels, rusten op de voetsteunen. Vandaag is het verhuisdag, hoewel meneer Bakker zich daar niet van bewust is. Het leek zijn kleindochter Nienke Grimminck beter hem niet te vertellen dat hij naar een ander huis moet. Hij is dementerend en zou er alleen maar van in de war raken.

Hij wordt opgewacht door een hal vol personeel in wit-lila uniformen. Een voor een leggen ze een arm om hem heen en fluisteren hem nog wat in het oor. ‘We gaan u missen’, glimlacht een medewerkster naar hem. Meneer Bakker lijkt wat helderder te kijken. Zijn kleindochter legt alles vast met haar smartphone. ‘Ik hoop dat hij het niet meer meekrijgt’, zucht ze. ‘Maar hij zal er vast wel iets van merken dat iedereen verdrietig is. Ik probeer het in ieder geval niet aan hem te laten merken.’

langer thuis

’t Reijgersbosch moet noodgedwongen de deuren sluiten. Het kabinet wil dat ouderen langer thuis blijven wonen en geeft verzorgingshuizen daarom geen vergoeding meer voor bewoners met een laag zorgzwaartepakket (zzp, zie kader). Lastig, want juist die mensen wonen in het verzorgingshuis. Bij hogere indicaties gaan ze naar het verpleeghuis.

Daar komt nog bij dat sinds dit jaar de eigen bijdrage niet meer alleen op basis van inkomen wordt berekend, maar dat ook het vermogen voortaan meetelt. De eigen bijdrage kan oplopen tot ongeveer 2300 euro per maand. Langer thuis wonen wordt zo steeds aantrekkelijker voor ouderen, maar tehuizen krijgen te maken met leegstand. Verwacht wordt dat in 2020 ruim achthonderd van de tweeduizend verzorgings- en verpleeghuizen gesloten zullen zijn. Daardoor verdwijnt de tussenvoorziening: ouderen blijven thuis wonen, of gaan naar een verpleeghuis met intensieve zorg.

Afgelopen december werd de knoop definitief doorgehakt: ’t Reijgersbosch moest sluiten. Sindsdien zijn er al zo’n twintig bewoners verhuisd. Aan het eind van het jaar moeten ook de overige 52 bewoners een nieuw thuis hebben gevonden. ‘We kunnen de boel gewoon niet meer draaiend houden’, zegt Petra van Werkhoven van de Zonnehuisgroep Amstelland, waaronder ook ’t Reijgersbosch valt. ‘Het afgelopen jaar hebben we een half miljoen euro verlies gedraaid.’

Dat komt door de leegstand, maar ook doordat verzorgingshuizen een zorgplicht hebben voor hun huidige bewoners. Ze moeten hen huisvesten terwijl ze daar geen financiering meer voor krijgen. ‘De zorgkantoren redeneren: elk jaar overlijdt 25 procent van de verzorgingshuispopulatie, dus over vier jaar kunnen alle huizen weg’, legt Van Werkhoven uit. ‘Maar zo werkt het natuurlijk niet. Sommige bewoners overlijden na een paar maanden, anderen leven nog tien jaar. Wij kunnen dat niet opvangen met eigen vermogen.’

omschakelen

De gedwongen verhuizingen zijn heel ingrijpend voor de bewoners van ’t Reijgersbosch. Afgelopen week nog moesten twee vriendinnen die allebei in het huis woonden afscheid van elkaar nemen. Grimminck, die die dag op bezoek was bij haar opa, pakt haar telefoon erbij en zoekt naar het filmpje dat ze van het afscheid maakte. Op het schermpje laat ze zien hoe de twee oude dames elkaar stevig vasthouden en een paar dikke zoenen geven. ‘Ze worden gewoon uit elkaar gerukt’, zegt Grimminck met een brok in haar keel. ‘Dit is alles wat die mensen nog hebben.’

Van Werkhoven begrijpt dat wel. ‘De mensen die hier wonen, zijn erop ­ingesteld dat dit hun laatste woonplek is.’ Als dat toch niet zo blijkt te zijn, is dat flink omschakelen. Verzorgende Van der Veer noemt als voorbeeld een 105-jarige, slechtziende bewoner van ’t Reijgersbosch. ‘Hij kan hier goed uit de voeten omdat hij precies de routes in zijn kamer en de gangen weet. Hoe gaat hij op zijn leeftijd ooit nog wennen aan een nieuwe plek?’

Op de tweede verdieping zit Guus Linssen (85) in zijn kamer aan de eettafel. Hij heeft zich voor het bezoek in een nette badjas gehesen en Van der Veer heeft hem eraan herinnerd dat hij zich moest scheren vanochtend. Zes jaar woont hij inmiddels in ’t Reijgersbosch en hij heeft het er prima naar zijn zin. ‘Ik ben hier helemaal ingeburgerd.’ De flat waar hij vroeger woonde kan hij zien vanuit zijn raam, zijn zoon woont slechts een paar minuten verderop. Dat hij moet verhuizen, vindt hij een ramp. ‘Het houdt je de hele tijd bezig. Je bent hier gewend aan een zekere orde en regelmaat. Als dat wordt doorbroken, is dat moeilijk.’

zelf afwassen

Wat hij gaat missen als hij over één tot drie maanden naar een woonzorgcentrum in de Amsterdamse wijk Buitenveldert verhuist? De gezelligheid van het huis en de leuke band met het personeel. ‘Ja meneer Linssen, straks moet u misschien wel weer zelf afwassen’, lacht zijn verzorgende, Thomas van der Veer, die tegenover hem in een gemakkelijke leunstoel is gezakt. ‘Ik moet ze daar natuurlijk weer helemaal opvoeden’, grijnst Linssen. Maar al snel is hij weer serieus: ‘Het is echt verschrikkelijk. Men beschikt over ons en wij hebben niks te vertellen.’

Hij is inmiddels twee keer wezen kijken in zijn nieuwe huis. ‘Het is een mooi huis, dat wel. Maar hoe het leven er is? Geen idee.’ Wat Linssen het ergst vindt, is dat de bewoners en het personeel lang in onzekerheid hebben gezeten. ‘Die sluiting hangt als een zwaard van Damocles boven je hoofd. Iedere keer werden de plannen weer veranderd. Af en toe dachten we: misschien krijgen we wel een nieuwe regering en gaat het allemaal niet door.’ Hij wijst erop dat een groot deel van het personeel ook nog niet weet of het ergens anders aan de slag kan. ‘Schofterig, hoe ze mensen in het ongewisse laten, ik kan het niet anders zeggen.’

Van der Veer knikt. ‘Voor de collega’s is het ook verschrikkelijk, er is hier al menig traantje weggepinkt’, zegt hij. ‘Je doet je werk, maar het voelt doods. Het enthousiasme is weg.’ Ook buiten het verzorgingshuis komt de sluiting hard aan. ‘Huisartsen vinden het jammer dat ze hun patiënten moeten missen’, zegt Van der Veer. ‘En wat dacht je van de pedicure? Die komt hier altijd aan huis en moet nu op zoek naar andere klanten.’

Alle veranderingen staan in dienst van het kabinetsdoel: ouderen moeten langer thuis wonen. En dat willen ze ook wel, stelt Petra van Werkhoven van de zorggroep. Maar of het verantwoord is? ‘De overheid stelt: de zorg die ouderen met een laag pakket nodig hebben, kunnen ze ook via thuiszorg krijgen, dus is het verantwoord’, zegt ze. ‘En je ziet ook wel dat een aantal mensen weerbaarder is dan ze zelf denken. Maar velen zijn zo gewend aan die beschermde omgeving. Dat er iemand komt als je roept, bijvoorbeeld. Thuiswonenden hebben, net als bewoners, een alarmknop, maar het duurt toch langer voor de thuiszorg er is. Om hulp vragen wordt zo veel moeilijker.’

Meneer Linssen kan daarover meepraten. ‘Ik kwam hier om te revalideren na een operatie. Het personeel zei dat het hun beter leek dat ik permanent zou blijven. Ik was het daar natuurlijk niet mee eens, maar zag later wel dat ze gelijk hadden. Ik ben veel gevallen, ik heb eruitgezien als een clown. Ze houden toezicht en dat is prettig. Ze zorgen ervoor dat je je medicijnen goed neemt en letten erop dat je er altijd netjes schoon en geschoren uitziet.’

eenzaamheid

Maar een verzorgingshuis is voor veel bewoners en omwonenden ook een oplossing voor een ander probleem: eenzaamheid. Uit onderzoek van het Rijksinstituut voor Volksgezondheid en Milieu blijkt dat de helft van de Nederlanders tussen de 75 en 85 jaar zich eenzaam voelt; onder 85-plussers is dat zelfs zestig procent. Een verzorgingshuis in de wijk is een bron van sociale voorzieningen. Zo is er vaak een was- of maaltijdservice, wordt er dagbesteding aangeboden en komen ouderen uit de buurt koffiedrinken. ‘Er komen hier bewoners van de aanleunwoningen. Ook uit de flat die particulier wordt verhuurd, komen mensen voor spelletjes en maaltijden’, vertelt Van der Veer. ‘Er lopen hier bovendien vrijwilligers rond, de oudste zelfs 94, voor wie het vrijwilligerswerk net zo goed een sociale activiteit is.’ Met het verzorgingshuis verdwijnen ook die sociale functies voor thuiswonende ouderen.

Het taxibusje voor de dementerende meneer Bakker staat buiten, zijn spullen zijn voor een groot deel al over. Zijn vaste verzorgster, die hem steevast ‘Vader Bram’ noemt, rijdt zijn rolstoel naar het busje. ‘Dag, meneer Bakker! Daaag!’ klinkt het van alle kanten.

Nienke Grimminck slaat het tafereel gade met tranen in haar ogen. Een verzorger slaat een arm om haar heen. Als haar opa helemaal is geïnstalleerd, stapt ze bij hem en zijn verzorgsters in het busje. Dan vertrekt meneer Bakker voorgoed van ’t Reijgersbosch. <

zorgbehoefte bepaalt verblijf ouderen

De hoeveelheid zorg die een oudere nodig heeft, is beschreven in zorgzwaartepakketten (zzp), die lopen van 1 t/m 10. Zzp-1 staat daarbij voor ‘een beetje begeleiding’ (vier uur per week) bij de verzorging en zzp-10 voor intensieve palliatief-terminale zorg. Ouderen met een zzp-1, 2 of 3 kunnen nu al niet meer terecht in een verzorgingshuis, dit jaar wordt zzp-4 daaraan toegevoegd. Mensen die nu al in een verzorgingshuis wonen, behouden dat recht. De hoogte van de zzp wordt vastgesteld door artsen van het Centrum Indicatie Zorg. Ouderen kunnen dus straks pas vanaf een zzp-5 terecht in een verpleeghuis. Ze hebben dan intensieve hulp nodig bij alle aspecten van het dagelijks leven. Tot die tijd krijgen zij de zorg die zij nodig hebben via thuiszorg. Verzorgingshuizen zullen de deuren moeten sluiten vanwege het uitblijven van cliënten. Mensen met een lagere zzp die dat kunnen betalen, kunnen er wel voor kiezen naar een particuliere zorginstelling te gaan.

Bijlagen

Fotoserie, 2 foto's
PDF Print Stuur door

Elke dag onze nieuwsbrief?