De spagaat van Syriërs in Nederland

Polycarpus Augin Aydin, aartsbisschop van de Syrisch-Orthodoxe Kerk van Antiochië in Nederland, en Aryous Ailo in de kloostertuin in Glane, dicht bij Enschede. In de map namen van Syrische vluchtelingen die mogeijk in Nederland worden opgevangen. |beeld Sjoerd Mouissie Nederland
Polycarpus Augin Aydin, aartsbisschop van de Syrisch-Orthodoxe Kerk van Antiochië in Nederland, en Aryous Ailo in de kloostertuin in Glane, dicht bij Enschede. In de map namen van Syrische vluchtelingen die mogeijk in Nederland worden opgevangen. |beeld Sjoerd Mouissie

Syriërs in Nederland zouden hun familie graag tijdelijk onderdak bieden, al levert dat een dilemma op. Wat moet ik zeggen? Leuk dat je er bent, mooi dat je moest vluchten?

Kijk, dit is het. Aryous Ailo komt zijn woonkamer binnen met een tasje van de Etos. Daarin zit een dikke map die uit zijn voegen barst. We hebben een mooie lijst gemaakt met namen, adressen, nummers van identiteitsbewijzen en kopieën van paspoorten, alles. Uit de plastic insteekmappen staren pasfotos je aan. Dit staat ook allemaal in Excel. Alles is klaar.

Op de lijst staan de namen van zeshonderd mensen die de oorlog in Syrië ontvlucht zijn. Het zijn directe familieleden van Syriërs in Nederland, die hier een grote, maar hechte gemeenschap vormen. Zij zouden hun familie graag tijdelijk willen opvangen in hun huizen en kerken.

Het inkorten van de lijst was een hele klus. Zelf dachten we aan vijfduizend mensen, maar dat was wat veel, zegt Ailo, een dertiger uit Enschede, die sinds zijn tiende in Nederland woont. In de jaren negentig vluchtten zijn ouders uit Syrië. Zijn vader kreeg problemen vanwege politieke activiteiten. Als voorzitter van de Assyrische Mesopotamische Vereniging Enschede hielp hij met het samenstellen van de map met namen.

tijdelijkheid

Het is maar zeer de vraag of de familieleden daadwerkelijk naar Nederland kunnen komen. Staatssecretaris Fred Teeven (Veiligheid en Justitie) buigt zich op dit moment over de lijst, maar hij gaf eerder aan weinig voor het plan te voelen. Volgens hem kan de tijdelijkheid van de regeling niet worden gegarandeerd. Lees: de Syriës gaan niet terug als de oorlog voorbij is.

Bovendien hoorde Ailo onlangs van het ministerie dat de lijst toch weer anders moet. Nu moeten het vijfhonderd namen worden, waarvan het liefst de helft moslims. Op de huidige lijst staan alleen christenen. Logisch, zegt Ailo. Van de ruim 11.500 Syriërs in Nederland is het overgrote deel nu eenmaal christen, tegenover minder dan duizend moslims. Wij hebben niet geselecteerd op religie, iedereen kon namen opgeven. Ik heb de islamitische gemeenschap ook gevraagd, maar ik kreeg geen antwoord.

Later deze maand is er weer overleg met Tweede Kamerleden en organisaties over hoe het nu verder moet. Na de gemeenteraadsverkiezingen, want vlak ervoor is geen goed moment om hierover te beginnen.

hoofdstad Enschede

Ailo woont in Enschede, de hoofdstad van de Syrische gemeenschap in Nederland. In Twente wonen veel Syriërs, die bijeenkomen in grote kerken en verenigingen. Ook zijn er kerken in Amsterdam. Bijna altijd is de oorlog onderwerp van gesprek. Iedereen heeft wel familieleden of vrienden die gevlucht zijn. Dat geldt ook voor Ailo. Mijn opa, ooms en tantes wonen nog in Syrië. Een neef is met zijn gezin naar Libanon gevlucht. Hij hoopt ergens anders een leven te kunnen opbouwen.

Hoewel christenen het in Syrië extra moeilijk hebben, kunnen ze in het noordoosten van het land relatief veilig leven. De extremistische moslims worden op afstand gehouden door de Koerden, die hiervoor felle gevechten leveren.

De mensen in Nederland kunnen maar moeilijk contact onderhouden met familieleden die nog in Syrië zitten. Ze bellen lukt vaak niet in de wijk waar Ailos familie woont, is maar een uurtje per dag stroom. De bewoners hebben samen een generator gekocht, maar die staat ook niet de hele dag aan. De meeste berichten worden uitgewisseld via Facebook.

En dan is er altijd nog de televisie. Ailo loopt naar de kast. Onder de houten lijstjes met Bijbelteksten en kruisen staan twee satellietontvangers, die samen goed zijn voor meer dan vijftig Arabische zenders. Ailo zapt, de beelden van schietende mensen en explosies wisselen elkaar snel af. Hij stopt bij een praatprogramma, waarin mannen elkaar met stemverheffing en veel gebaren vertellen wat er écht in Syrië gebeurt. Kijk, weer propaganda, zucht Ailo. Elke zender vertelt weer een ander verhaal over de oorlog.

Al die informatie is een risico, vindt hij. Mijn ouders kijken altijd naar nieuwszenders. Als ik binnenkom, zet ik de televisie op iets anders. Kom op, hier word je alleen maar depressief van, zeg ik tegen ze. Je moet goed op de hoogte blijven van de situatie in Syrië, maar dat is wat anders dan alles tot in detail willen zien.

Zelf paste hij de instellingen van zijn Facebookpagina aan. Daar kwamen alleen maar gruwelijke oorlogsbeelden langs. Op een gegeven moment heb ik dat uitgezet, en ging ik grappige videos opzoeken. Om mezelf te beschermen. Nu bekijk ik de ergste filmpjes uit de oorlog niet meer, bijvoorbeeld die waarin christenen worden onthoofd. Ik weet dat het gebeurt, en dat is genoeg.

kloostertuin

Een paar kilometer verderop lijkt de oorlog heel ver weg. Op een bankje in de kloostertuin is het stil, afgezien van het suizen van de wind en het gefluit van de vogels. Een non schenkt stilletjes thee in, en verdwijnt weer in het grote gebouw.

Het is de woning van Polycarpus Augin Aydin, aartsbisschop van de Syrisch-Orthodoxe Kerk van Antiochië in Nederland. Onze parochie telt ongeveer twintigduizend gelovigen, uit Syrië, Turkije en Irak, zegt hij op zachte toon. Het klooster St. Ephrem de Syriër in het gehucht Glane, niet ver van Enschede, is een belangrijke plek voor de gelovigen in Nederland. Hier trouwen ze, en worden velen begraven.

Polycarpus is net terug uit Cambridge, waar hij een lezing gaf over de actuele stand van zaken in Syrië. Hij volgt de ontwikkelingen nauwgezet, via artikelen in kranten. Iemand uit de kerk mailt iedere dag een handig overzicht rond.

Christenen in Syrië worden belaagd door islamitische rebellen. Zij hebben als minderheid altijd onder vuur gelegen, zegt Ailo. Zij zijn altijd al bang geweest voor wat nu gebeurt, en hielden er altijd al rekening mee dat ze niet konden blijven. Elke vijftig jaar hebben ze moeten vluchten. Polycarpus beaamt dat, en wijst op ongeveer honderd christelijke gezinnen die uit Irak naar Syrië waren gekomen, op de vlucht voor oorlog. Zij stichtten een kerk, maar twee jaar later moesten ze weer vluchten voor een conflict. Ailo: Voor de christenen geldt: wat opa heeft meegemaakt, gebeurt nu met kinderen en kleinkinderen.

Aan christenen in Syrië die twijfelen of ze zullen vluchten, is het advies van beide mannen: blijf zo lang het nog kan. Het zou rampzalig zijn als alle christenen vertrekken uit het Midden-Oosten, zegt de bisschop, wiens zus is uitgeweken naar Turkije. Zij vormen de culturele brug tussen de Grieken en de Arabieren. Monniken in dit gebied hebben belangrijke filosofische en medische werken uit het Grieks naar het Syrisch en het Arabisch vertaald. Dat ze daar blijven, is belangrijk voor de wereldcultuur en de beschaving.

Het advies zorgt voor een dilemma bij veel Syriërs in Nederland. Het is belangrijk dat er christenen in het Midden-Oosten blijven, maar je gunt ze ook de veiligheid die wij hier hebben. Soms knipper ik met mijn ogen op straat, omdat ik onverwacht iemand uit Syrië tegenkom. Of dan hoor ik dat mensen in de gemeenschap gebeld worden door familieleden die naar Duitsland zijn gevlucht. Er zijn weinig momenten waarop de spagaat zó duidelijk wordt. Wat moet je zeggen? Mooi dat je in Duitsland zit? Goed dat je gevlucht bent? Natuurlijk gun je iedereen veiligheid, maar mensen die vluchten, verliezen alles.

Als je hoort over een explosie in het gebied waar je familie woont, schrik je heel erg. Als het maar niet te laat is, denk je dan. Want als er iets met ze gebeurt, voel ik me schuldig, want ik heb ze geadviseerd te blijven. Maar ja, zekerheid over wat er gebeurt kun je nooit krijgen.

stabiele omgeving

Volgens bisschop Polycarpus hebben christenen in het Midden-Oosten een stabiele omgeving nodig, met hulp van de internationale gemeenschap. Maar zo ver is het nog lang niet. De eerste prioriteit ligt nu bij het helpen van de vluchtelingen buiten Syrië, desnoods met tijdelijk verblijf hier.

Of de familieleden hier dan altijd zullen blijven, zoals staatssecretaris Fred Teeven vreest, hangt volgens de mannen af van hoe lang de oorlog nog duurt. Als dat vier of vijf jaar is, zullen de meesten wel terug willen. Je vlucht niet voor je lol. Dat wordt moeilijker als het over tien jaar gaat. Kinderen raken dan volledig vernederlandst, en de ouders hebben hier dan een eigen leven opgebouwd. Want je moet ooit verder met je leven.

Biedt Nederland genoeg hulp bij de opvang van familie? Nee, zegt Polycarpus na enig nadenken. Dat is in zijn geval een frustrerende constatering. Want een paar honderd meter van het bankje inde tuin, waar het terrein van het klooster ophoudt, begint Duitsland. En daar krijgen ruim vijfduizend Syriërs tijdelijk onderdak, waar Nederland moeite heeft 250 plekken gevuld te krijgen (zie kader).

De bisschop lacht om de suggestie dat het klooster net aan de verkeerde kant van de grens ligt. In Duitsland is ook een Syrische gemeenschap, en het is mooi dat zij hun volksgenoten kunnen opvangen. Wij hopen op een positieve beslissing van de Nederlandse overheid. Ik hoop dat de regering ons verzoek humaan en met mededogen beoordeelt. Als dat gebeurt, geloof ik dat God de overheid zal zegenen door deze goede daad. Waar twee mensen elkaar helpen, leren en groeien ze.

Op de vraag of hij ook verwacht dat dit zal gebeuren, antwoordt Polycarpus voorzichtig. Als de overheid iets kan doen, zullen we dat in dankbaarheid aanvaarden. Indien dat niet zo is, neem ik het de bewindslieden niet kwalijk, mits ze oprecht met de hand op het hart kunnen zeggen dat ze alles geprobeerd hebben.

niet gepland

In de tussentijd zal de Syrische gemeenschap geen politici onder druk zetten of iets dergelijks, zeggen beide mannen. Je moet het leven niet forceren, maar vertrouwen op God, zegt Polycarpus. Niet alles gaat volgens plan. Kijk naar mij: ik ben geboren in Zuidoost-Anatolië, studeerde in Engeland, werkte in de Verenigde Staten en sinds 2007 ben ik hier. Glimlachend: Dat heb ik ook niet gepland. Eind vorig jaar werd hij genaturaliseerd tot Nederlander, en kreeg hij het staatsburgerschap uit de handen van de burgemeester van Losser.

Het leven kan alleen achterwaarts worden begrepen, maar het moet voorwaarts worden geleefd, citeert de bisschop de filosoof Søren Kierkegaard. We vragen God of zijn wil in ons leven mag gebeuren. En verder werken we hard en doen we ons best.


Bijna alle Syriërs krijgen vergunning

Door de oorlog in Syrië is het aantal Syrische vluchtelingen dat naar Nederland komt, enorm gestegen. In 2012 vroegen 450 Syriërs asiel aan, maar vorig jaar steeg dat aantal tot 2670. En alleen al in de eerste twee maanden dit jaar vroegen 918 vluchtelingen uit dat land asiel aan.

Bijna alle Syriërs die zich op eigen kracht in Nederland melden, krijgen een tijdelijke verblijfsvergunning. Daarnaast nodigt ons land elk jaar een groep asielzoekers uit voor hervestiging zij worden uitgenodigd voorgoed in Nederland te komen wonen. In 2013 waren er vijftig plekken voor Syriërs, dit jaar tweehonderd.

De Tweede Kamer wil graag dat staatssecretaris Fred Teeven (Veiligheid en Justitie) nog eens 250 Syriërs uitnodigt, maar daar is voorlopig geen sprake van. Volgens de bewindsman heeft de VN-vluchtelingenorganisatie UNHCR, die de asielzoekers selecteert, al de handen vol aan de eerste 250 plaatsen. Als die zijn gevuld, kijkt Teeven naar eventuele extra uitnodigingen.

PDF Print Stuur door

Wil je elke dag onze nieuwsbrief met gratis artikel?