Luister naar

Achterstand bij de IND wegwerken was het idee; het werd netflixen. ‘Het is hier een chaos’

Achtergrond
Begin dit jaar werd een ‘taskforce’ opgericht om voor de immigratiedienst IND duizenden asielaanvragen weg te werken. Het is er organisatorisch een chaos, medewerkers kunnen niks doen. ‘Ik heb vaak gezegd: ik word door u betaald, dus geef me dan ook werk.’
vrijdag 4 september 2020 om 06:59
Voor de poort van het asielzoekerscentrum in Zweeloo protesteren asielzoekers, eind juli, tegen de ongelijke behandeling van asielaanvragen.
Voor de poort van het asielzoekerscentrum in Zweeloo protesteren asielzoekers, eind juli, tegen de ongelijke behandeling van asielaanvragen. beeld Marcel van den Bergh

Den Haag

De pas afgestudeerde jurist had er zin in, begin deze zomer: ze was aangenomen als ‘beslismedewerker’ bij de speciale Taskforce die voor het eind van het jaar 14.000 aanvragen van asielzoekers moet beoordelen. Interessant werk voor iemand die aan het begin staat van haar carrière. Van maatschappelijke betekenis bovendien, als je mensen die soms al twee jaar in een asielzoekerscentrum wachten, eindelijk uit hun onzekerheid kunt verlossen.

Asielzoekers die na 1 april zijn aangekomen, worden wél meteen geholpen.

Na een interne opleiding van twee weken was ze klaar voor haar eerste dossier. Maar dat kwam niet. Organisatorische problemen, kreeg ze te horen. Iets met de planning. Een gebrek aan begeleiders. Haar team kreeg het advies de tijd te doden met het kijken van documentaires op Netflix, om alvast kennis op te doen van de herkomstlanden van asielzoekers.

‘Het komt erop neer dat veel mensen thuiszitten, een salaris ontvangen van ten minste 3.040 euro bruto per maand en helemaal niks doen’, aldus de medewerker.

Begin augustus sloegen asieladvocaten in de Volkskrant alarm over problemen bij de Taskforce, die voor immigratiedienst IND de achterstanden moet wegwerken. De organisatie is nauwelijks bereikbaar en het horen van asielzoekers wordt vaak op het laatste moment afgeblazen, signaleerden zij.

Vier medewerkers van die Taskforce doen nu van binnenuit een boekje open over de problemen. Hun namen zijn bekend bij de redactie, maar worden niet vermeld, omdat ze negatieve gevolgen vrezen voor hun carrière. De medewerkers zijn gefrustreerd door de organisatorische puinhoop. Zij kunnen daardoor niet aan het werk, terwijl duizenden asielzoekers al een jaar of langer wachten op een beslissing en vaak in onzekerheid verkeren over achtergebleven familieleden.

pijnpunt: bezuinigingen

De oplopende wachttijden gaan terug op 2017. Het kabinet bezuinigde toen fors op IND-personeel, wat tot op de dag van vandaag een vertragend effect heeft op de hele asielketen. De immigratiedienst is sindsdien niet meer in staat asielaanvragen binnen de wettelijke termijn van zes maanden af te handelen.

Dit werd pas een politiek probleem toen duidelijk werd welk prijskaartje eraan hing. In maart schatte staatssecretaris Ankie Broekers-Knol (Asiel) dat de overheid alleen al dit jaar 70 miljoen euro kwijt is aan dwangsommen van asielzoekers die niet op tijd uitsluitsel hebben gekregen van de IND.

Daarop schafte het kabinet de dwangsomregeling dit voorjaar abrupt af. Tegelijkertijd beloofde Broekers-Knol aan de Tweede Kamer dat een speciale Taskforce Dwangsommen nog voor het einde van dit jaar 14.000 achterstallige dossiers zou wegwerken.

Of dat lukt? ‘Beslismedewerkers’ van de Taskforce vertellen dat zij vooralsnog niet doen waarvoor ze worden betaald. Zij moeten op basis van het dossier beoordelen of een asielzoeker recht heeft op een verblijfsvergunning, maar ze krijgen geen zaken aangeleverd om over te beslissen. Voor hun werk zijn ze afhankelijk van ‘hoormedewerkers’, die interviews afnemen met asielzoekers.

‘We kregen te horen dat er een probleem was in de verwerkingskamer, die basale gegevens in het systeem moet klaarzetten voor een gehoor’, vertelt een medewerker. ‘Als de hoormedewerkers deze informatie niet hebben, kunnen ze hun werk niet doen. En als er geen gehoren worden gedaan, kunnen beslismedewerkers ook niet aan het werk.’

Haar verhaal wordt bevestigd door twee andere medewerkers, die beide een interne opleiding van twee weken tot beslismedewerker hebben gevolgd. ‘Na de opleiding zouden we een week meelopen met een ervaren collega voor een training on the job’, vertelt een van hen. ‘Maar dat is er nooit van gekomen, omdat er geen capaciteit voor was. Er leek een groot probleem te zijn met de planning.’

Uiteindelijk werd deze twee medewerkers per mail – ‘zonder verder overleg’ – medegedeeld dat ze zouden worden omgeschoold. Nu volgen ze een nieuwe opleiding van twee weken tot hoormedewerker. ‘In feite heeft de IND nog niets aan mij gehad’, zegt een medewerker die in juni werd aangenomen.

‘verdiepen’ met Netflix

Waar het ministerie van Justitie in augustus nog repte van ‘opstartproblemen’ die grotendeels waren verholpen, erkent de IND inmiddels dat er nog ‘zaken zijn die beter kunnen’. Wel stelt de immigratiedienst dat er verbeteringen zijn doorgevoerd op gebieden waar eerder problemen waren, zoals bereikbaarheid, planning en begeleiding van medewerkers. ‘We roepen medewerkers alleen op als er werk voor hen is’, aldus de IND in een schriftelijke reactie.

Volgens een Taskforce-medewerker klopt dat niet. ‘Ik heb vaak gezegd: ik word door u betaald, dus geef me dan ook werk. Maar ik word niet ingepland.’ Hij en collega’s krijgen het advies zich bezig te houden met het ‘verdiepingsprogramma’, bestaande uit het kijken van Netflix-documentaires en het programma Danny in Arabistan.

Een vierde medewerker van de Taskforce, die werd binnengehaald als hoormedewerker, zegt wel te worden ingezet, maar soms ook om asielzoekers te horen uit herkomstlanden waarvoor ze niet is opgeleid. Al op haar vierde werkdag schoof een leerling bij haar aan bij een gesprek met een asielzoeker. ‘Vreemd, want ik ben zelf nog aan het leren, dus hoe kan iemand dan nu al van mij leren?’ Ze vreest dat kwantiteit boven kwaliteit gaat, ‘vanwege de druk van die 14.000 dossiers’.


Iftikhar Ahmad - beeld Marcel van den Bergh

Vluchtelingenwerk deelt die zorgen. ‘In gespreksverslagen wordt steeds vaker fout op fout gestapeld’, schrijft de hulporganisatie in een persbericht.

verlengde procedure

Omdat het de Taskforce vanwege de bestuurlijke wanorde niet lukt om aanvragen op tijd af te handelen, verwijst ze asielzoekers door naar de zogenoemde verlengde procedure. Die is eigenlijk voor complexe zaken die meer onderzoek vergen. Maar de Taskforce gebruikt deze route nu ook voor kansrijke asielzaken, zoals die van Syriërs, die vrijwel standaard een verblijfsvergunning krijgen.

Een Taskforce-medewerker vertelt dat zij op gegeven moment advocaten per brief moest mededelen dat hun cliënt in de verlengde asielprocedure terecht zou komen. Tegelijkertijd moest ze wel het dossier alvast bekijken en een conceptbeslissing klaarzetten. ‘Dus terwijl asielzoekers te horen krijgen dat de beslissing vanwege capaciteitsproblemen is uitgesteld, staat die in concept wel al klaar.’

Het probleem is dat er geen ervaren IND’er beschikbaar is om haar werk te controleren, zegt deze medewerker. Een dergelijke controle zou volgens haar bij kansrijke zaken slechts enkele minuten kosten. Dat die handeling nu niet wordt verricht, betekent voor de asielzoeker in kwestie dat zijn beslissing nog eens een halfjaar wordt uitgesteld.

asielzoekers in protest

Al wekenlang wordt in meerdere asielzoekerscentra geprotesteerd. Op spandoeken in gebrekkig Nederlands eisen bewoners snellere procedures. De onrust wordt verder aangewakkerd door het feit dat asielzoekers die na 1 april 2020 in Nederland zijn gearriveerd, wél direct worden geholpen. Zij vallen niet onder de verantwoordelijkheid van de Taskforce, maar belanden in de reguliere procedure, waar de IND nu ironisch genoeg wel genoeg capaciteit voor heeft.

‘Waarom worden de aanvragen niet op volgorde van binnenkomst behandeld?’, vraagt Khaled (45) uit Jemen zich af. Terwijl hij met zijn gezin al meer dan een jaar wacht op zijn eerste interview met de IND, ziet hij dat andere migranten die net in Nederland aankomen meteen aan de beurt zijn.

wachtpolitiek

Hij wijst erop dat die tweedeling een onbedoeld bijeffect heeft. ‘Ik zie op Arabischtalige Facebook-groepen dat vluchtelingen in Turkije en Griekenland elkaar vertellen: als je nu naar Nederland komt, heb je binnen één maand een verblijfsvergunning. Er gaan nu dus meer vluchtelingen hierheen komen. Ik geloof dat Nederlandse politici dat niet willen, dus dan is dit beleid erg dom.’

Uiteindelijk is het de asielzoeker die de rekening betaalt van het ad-hocbeleid dat de overheid voert op dit terrein, stelt universitair docent Martijn Stronks (Vrije Universiteit), gespecialiseerd in migratierecht. Volgens hem is hier de theorie van de Franse socioloog Pierre Bourdieu van toepassing: ‘De meeste macht heeft niet degene die niet wacht, maar die anderen laat wachten.’ ‘Wachtpolitiek’, aldus Stronks, ‘is een belangrijke vorm van machtsuitoefening, die vermoedelijk nergens zo duidelijk zichtbaar wordt als in het asielrecht.’ De vraag in hoeverre dit bewust beleid is, valt volgens Stronks lastig te beantwoorden. ‘De IND zal dit nooit toegeven.’

Wel is volgens hem duidelijk dat het kabinet een aantal welbewuste keuzes heeft gemaakt die hebben geleid tot de huidige praktijk. Uit vertrouwelijke documenten, die in 2016 middels een WOB-verzoek van de Volkskrant naar buiten kwamen, bleek dat het vertragen van de procedures voor nareizende familieleden op het ministerie werd gezien als een methode om asielzoekers te ontmoedigen voor Nederland te kiezen.

Daarnaast zorgt de prioriteit die het kabinet geeft aan het afwijzen van ‘kansloze’ zaken, zoals die van economische migranten uit Marokko en Algerije, ervoor dat vluchtelingen die wél kans maken langer moeten wachten.

gedemotiveerd personeel

Waar asielzoekers doorgaans weinig andere keuze hebben dan maar af te wachten, geldt dat niet voor de veelal pas afgestudeerden die sinds dit voorjaar aan de slag zijn bij de Taskforce. Die raken gefrustreerd en gedemotiveerd door deze werkomgeving, zegt een van de Taskforce-medewerkers. ‘Er zullen meerdere mensen om zich heen kijken naar ander werk.’ Een enkele collega is al vertrokken.

Een andere medewerker die haar frustraties met de Volkskrant deelt, wil nog niet opgeven, ‘omdat de intentie van de organisatie wel goed is’. Ze vermoedt dat ze voorlopig nog wel even werk heeft. ‘Als we in het huidige tempo doorgaan, zijn we over drie jaar nog niet klaar.’ <

250 uitzendkrachten

De Taskforce Dwangsommen bestaat uit zo’n 480 medewerkers, onder wie 250 uitzendkrachten. De rest van het personeel is afkomstig van de IND (180 medewerkers), de Dienst Terugkeer&Vertrek (30) en het ministerie van Buitenlandse Zaken (20). De Taskforce werkt vanuit twee tijdelijke locaties in Utrecht en het IND-kantoor in Den Bosch. Volgens het ministerie van Justitie waren er begin augustus drieduizend van de 14.000 opgestapelde zaken afgehandeld.

‘kon ik maar werken’

Al een jaar wacht Iftikhar Ahmad op een uitspraak van de IND, en hij is niet de enige: nog 14.000 dossiers vereisen snelle actie van de immigratiedienst. Een Taskforce Dwangsommen moet voor verlichting zorgen, maar Ahmad hoort maar niks.

De 34-jarige asielzoeker uit Pakistan eet soms maar één maaltijd per dag. Zijn dieet bestaat momenteel voornamelijk uit bonen: veel voedingsstoffen voor weinig geld. Alles om maar zo veel mogelijk over te houden van de 48 euro leefgeld die hij wekelijks ontvangt via opvangorganisatie COA. ‘Mijn familie heeft het geld nodig om medicijnen te kunnen kopen. Daarom probeer ik hier te leven van 10 tot 15 euro per week, zodat ik de rest naar Pakistan kan sturen.’

te veel gedoe

Ahmad verblijft in het asielzoekerscentrum van Leersum, in de bossen van de Utrechtse Heuvelrug. Hij arriveerde in augustus 2019 in Nederland en wacht nu dus al meer dan een jaar op de start van zijn procedure. Zijn advocaat heeft de IND in gebreke gesteld, waardoor er voor de opgelopen vertraging nu een dwangsom op zijn zaak van toepassing is, Niet dat dat helpt.

Met de onzekerheid – voor de meeste wachtende asielzoekers het grootste probleem – kan Ahmad nog wel leven. ‘Het probleem is dat ik zonder verblijfsvergunning niet kan werken, terwijl mijn familie dringend geld nodig heeft.’ Hij heeft geprobeerd in de buurt van het azc aan baantjes te komen – met een tewerkstellingsvergunning van het UWV mag een asielzoeker 24 weken per jaar werken – maar bedrijven vertelden hem dat ze dat te veel gedoe vonden, zo’n gang naar het UWV.

land van zijn vader

Ahmad voelt zich verantwoordelijk voor het geldgebrek van zijn familie, omdat zijn vader zijn enige stukje land in Lahore verkocht om de reis van zijn zoon met een smokkelaar te bekostigen. Prijskaartje: 15.000 euro. Hij hoopte met de verkoop van al zijn bezit het leven van Iftikhar te redden.

Ahmad en zijn familie behoren tot de ahmadi, een islamitische stroming die in Nederland moskeeën heeft in Almere, Nunspeet en Den Haag. De beweging werd in 1889 in Pakistan opgericht. Volgelingen worden in Pakistan gezien als ongelovigen en het is hun op straffe van opsluiting verboden zichzelf als moslim te bestempelen, hun gebedshuis een moskee te noemen of de islamitische groet ‘salam aleikum’ in het openbaar uit te spreken. Geweld tegen ahmadi’s komt veel voor; zo raakte Ahmads broer in 2010 gewond toen extremistische moslims een aanslag pleegden op een ahmadi-moskee.

Iftikhar kwam in de problemen toen hij voor zijn baan als monteur bij de marine moest gaan werken onder leidinggevenden die sympathiseren met de extremistische groep TLP, die Pakistan wil omvormen tot een volledige shariastaat. Nadat hij biddend werd gezien, kreeg hij te horen dat ze opdracht zouden geven om hem te doden.

kansrijk maakt niet uit

Zijn advocaat Thomas Thissen staat geregeld ahmadi’s bij in hun asielprocedure. Zij krijgen vrijwel altijd een verblijfsvergunning, zegt hij, omdat ze van overheidswege worden vervolgd. Maar voor de wachttijden bij de IND maakt het niets uit of een zaak kansrijk is of niet.

Ahmad hoopt dat zijn vrouw en drie kinderen – van 12, 10 en 8 jaar oud – zo snel mogelijk over kunnen komen naar Nederland, zodat ook zij veilig zijn. ‘Mijn vrouw belt me heel vaak. Ze wil weten wanneer ze kunnen komen, maar wat moet ik haar zeggen? Ik weet het zelf ook niet.’

Mail de redactie
Mail de redactie
Heeft u een tip over dit onderwerp, ziet u een spelfout of feitelijke onjuistheid? We stellen het zeer op prijs als u ons daarover een bericht stuurt.
Afbeelding

Nieuwe richtlijn jeugdbescherming: wees terughoudend met uithuisplaatsingen en plaats kinderen sneller terug

Jeugdbeschermers moeten terughoudender zijn met het uit huis plaatsen van kinderen en vervolgens alles doen om die kinderen weer zo snel mogelijk thuis te laten wonen. Dat stelt de aangepaste richtlijn over uithuisplaatsingen.

Afbeelding

Reeën en herten zijn de grootste houtrovers: 'Zaailingen van bestaande bomen krijgen nauwelijks kans'

Houtroof uit de natuur is van alle tijden en geen trend vanwege de hoge energieprijzen. Maar de Nederlandse bossen worden wel ‘gesloopt’. Daders zijn reeën en herten.

Afbeelding

Het debuut van prinses Amalia op de Caribische eilanden markeert ook de 'verandering in denken'

Een grote koninklijke delegatie, voor het eerst met prinses Amalia, reist de komende twee weken door het Caribische deel van Nederland. Bovenal markeert het bezoek de omslag in het denken over het slavernijverleden.

Afbeelding

Staatssecretaris Eric van der Burg: 'Een nieuwe asielcrisis? Daar zitten we al in'

Staatssecretaris Eric van der Burg (Asiel) sprak donderdag met zijn Europese collega’s over de asielcrisis. ‘Het is lang geleden dat de regeringsleiders zich hierover hebben gebogen.’

Afbeelding

Micha Nederland sluit zich aan bij blokkade A12. 'Dit voelt als onrecht waar we tegen op moeten staan'

De arrestatie van zes klimaatactivisten leidt ertoe dat ook Micha Nederland zaterdag mee demonstreert bij de A12. Niet eerder toonde de christelijke organisatie zich zo activistisch. 'We kunnen nu niet stil blijven.'

Afbeelding

Inchecken met je bankpas: hoe werkt het en is dit het einde van de OV-chipkaart? Vier vragen

Vanaf dinsdag kunnen treinreizigers bij de NS ook inchecken met hun bankpas, creditcard of mobiele telefoon. Vanaf eind maart moet dit in het hele Nederlandse openbaar vervoer mogelijk zijn. Wat verandert er en kunnen reizigers hun OV-chipkaart nu weggooien?