Luister naar

Processierups steeds vaker biologisch bestreden

Achtergrond
Natuurlijke bestrijding van de eikenprocessierups kan succesvol zijn, maar kent nog beperkingen, blijkt uit een proef in Wapserveen. Eiken injecteren met gif, zoals in Brabant gebeurde, is half april met onmiddellijke ingang verboden.
Theo Haerkens
maandag 27 april 2020 om 03:00
Deze linten zullen de komende tijd weer vaker te zien zijn.
Deze linten zullen de komende tijd weer vaker te zien zijn. beeld Theo Haerkens

Wapserveen

‘We schrokken ervan, bij wijze van spreken. Zo goed waren de resultaten’, schetst woordvoerder Vincent Nevels van de gemeente Westerveld (Drenthe) over de proef met biologische bestrijding van de eikenprocessierups in Wapserveen, die drie jaar duurde en waar 80 procent minder rupsen werden gevonden dan in een vergelijkbare wegberm. ‘Het luistert heel nauw, de omstandigheden aan het Westeinde in Wapserveen zijn niet hetzelfde als elders in de gemeente. Daarom kunnen we de rupsen niet overal op deze manier bestrijden.’

'Met gif dood je ook zo veel onschuldige beestjes.'

De proef werd gehouden aan het Westeinde in het dorp Wapserveen, de woonplaats van onderzoekster Silvia Hellingman, expert op het gebied van de sociale rupsen. Zij onderzocht de resultaten van de proef waarvoor de stichting Boermarke, de agrarische natuurvereniging in het zevenhonderd zielen tellende dorp, het initiatief nam.

In het proefgebied waren de rupsen een jaar eerder expres niet bestreden om het effect goed zichtbaar te maken en vergelijkbaar met eenzelfde berm zonder natuurlijke bestrijding. Er werd een grote verscheidenheid aan gebiedseigen planten gezaaid die voedsel bieden aan natuurlijke vijanden van de rups, zoals de gaasvlieg, die eveneens werd uitgezet. De gemeente paste haar maaibeleid aan, zodat de planten zich optimaal konden ontwikkelen en insecten zoals sluipvliegen en sluipwespen er nectar en pollen konden vinden. De gaasvlieglarven stortten zich op de jonge rupsen en een spontaan ontstane populatie kleine poppenrovers hielp ze daarbij.

nestkastjes

Met de eigenaar van het naastgelegen land werd afgesproken de planten ook op een deel van zijn terrein in te zaaien. Verder werden nestkastjes neergehangen voor mezen, ringmussen en andere holenbroeders, die hun opgroeiende jongen met rupsen voeren. Om draagvlak te creëren werd samengewerkt met boerenorganisaties, vogelwerkgroepen en scholen, die kinderen de nestkastjes lieten controleren. De gemeente en de provincie Drenthe steunden het project.

‘Voor deze methode is ruimte nodig, die in een meer stedelijk gebied ontbreekt’, legt Nevels uit, ‘en je moet afspraken maken met de boeren.’ Boeren willen vaak gemaaide bermen, zodat ze minder ‘onkruid’ op hun land krijgen. De landelijke gemeente Westerveld omvat het Dwingelderveld, het Drents-Friese Wold én natuurterrein het Holtingerveld. De kilometerslange wegen die de 26 dorpen verbinden, worden omzoomd door even lange rijen eikenbomen. Nevels: ‘We kunnen dit niet alleen, we hebben medewerking nodig van de inwoners. Onze ambtenaren zijn druk bezig afspraken te maken met de eigenaren van het land langs de weg.’

‘Dorp in het Groen’

De Friese buurgemeente Weststellingwerf begon al in 2012 een project om samen met de inwoners de biodiversiteit te bevorderen in de strijd tegen de eikenprocessierups. Bert van Lubek trok voor het project ‘Dorp in het Groen’ van dorp naar dorp om de bewoners te vragen meer streekeigen planten in de tuin te zetten om de biodiversiteit te verbeteren. ‘We wilden de omgeving verfraaien en de opmars van de eikenprocessierups stoppen.’ Van Lubek wist de inwoners te motiveren en verkocht per dorp honderden nestkastjes voor kool- en pimpelmezen en andere vogels. Ook wist hij de mensen te bewegen insectenhotels te plaatsen voor sluipwespen, zweefvliegen en lieveheersbeestjes. ‘In het buitengebied was het niet zo moeilijk mensen mee te laten doen en hun erf wat minder precies te laten maaien. Ze vonden het leuk, het hangt er een beetje van af hoe je het vertelt’, zegt hij bescheiden.

In samenwerking met bloembollenkweker Jub Holland uit Noordwijkerhout werd een aantrekkelijke mix van bloembollen samengesteld – met blauwe druif, krokus en bostulp – die de wilde bijen en andere insecten aan voedsel helpen. ‘Jaarlijks worden er nu 400.000 bollen geplant; de mensen in het dorp Oosterstreek zetten er ook nog eens 24.000 in hun eigen tuinen.’ Daarmee is niet gezegd dat de gemeente gespaard bleef voor de eikenprocessierups. Van Lubek spreekt van ‘een klein rampje’ dat de gemeente vorig jaar trof. ‘Maar alle beetjes helpen.’ Hij verwijst naar Emmen, Groningen, Joure en Heerenveen, die op vergelijkbare wijze proberen de opmars van de jeukrupsen in te dammen.

Vanwege het succes in Wapserveen klopten andere gemeenten bij Westerveld aan voor advies. Dat was reden om het draaiboek op het internet te zetten, zodat iedereen er kennis van kan nemen. De gemeente zelf probeert de rupsen zo veel mogelijk biologisch te bestrijden, maar spuit ook nog nematoden, parasitaire aaltjes die de rupsen van binnenuit opeten.

verbod

Ook elders wordt naar nieuwe bestrijdingsmethoden gezocht. Het injecteren van eikenbomen met Vertimec, waar de Brabantse gemeente Son en Breugel mee was begonnen, is half april met onmiddellijke ingang verboden. Dat gebeurde na bezwaren van de Vlinderstichting, die zich ernstige zorgen maakte omdat het gif alle rupsen doodt die het blad eten. Ook vogels die de rupsen eten en bijen en hommels die het stuifmeel van zo'n eik eten, zouden de dupe worden. Bovendien blijft abamectine, de actieve stof in Vertimec, wel een jaar actief.

Rupsenexpert Hellingman is blij met het verbod. ‘Het gif zou onherstelbare schade opleveren voor het milieu, je doodt er zo veel onschuldige beestjes mee.’

Inwoners van Moergestel in Noord-Brabant zijn de overlast van de eikenprocessierupsen zo zat, dat zij proberen ze tegen te houden met een strook landbouwplastic om de stam. Ze hopen dat die zo glad is dat die de rupsen hindert naar de frisse boomblaadjes te klimmen. Als ze niet kunnen eten, is hun einde nabij, is de gedachte. Hellingman maakt daar weinig woorden aan vuil en toont op haar Facebookpagina een foto van een klont rupsen midden op een strook plastic. ‘Lang geleden is dit al eens geprobeerd, ook met lijm helpt het niet.’

Hellingman is verontwaardigd dat zakenlui proberen geld te verdienen met middeltjes die niet werken. Zo zijn er gemeenten die voor veel geld verzamelzakken hebben gekocht waar de rupsen in terecht zouden komen als ze vanuit de warme boomtop afdalen. ‘In Zuid-Europese landen worden die gebruikt bij de bestrijding van de dennenprocessierups. Bij de eikenprocessierups werkt dit niet, omdat die lang niet altijd uit de boomtoppen naar beneden komen. Bovendien hebben de rupsen sprieten op hun kop waarmee ze voelen hoe warm zo’n zak is, daar gaan ze echt niet in.’ <

klachten en vijanden

De eikenprocessierupsen, die bij bedreiging hun vlijmscherpe en met gif gevulde haartjes wegschieten, maken mensen die daarmee in aanraking komen het leven flink zuur. De werkzame stof thaumetopoein levert hevige huidirritatie op. Wie er vaak mee in aanraking komt, krijgt er steeds meer last van en soms zelfs hartritmestoornissen of levensbedreigende allergieën. Mogelijk leidt contact met de brandharen op den duur ook tot toenemende hooikoortsklachten, kortademigheid en oogontstekingen.

De eikenprocessierups heeft een reeks natuurlijke vijanden:


Insecten en geleedpotigen: sprinkhanen, kevers, sluipwespen, oorwormen, mieren, gaasvlieglarven, lieveheersbeestjes, roofwantsen, roof-, dans-, stront-, zweef- en sluipvliegen en spinnen.

Vogels: kool- en pimpelmees, roodborst, ringmus, winterkoning, boomklever, boomkruiper, spreeuw, kauw, koekoek, wielewaal, specht, gaai, ekster en merel.

Zoogdier: vleermuis.

Mail de redactie
Mail de redactie
Heeft u een tip over dit onderwerp, ziet u een spelfout of feitelijke onjuistheid? We stellen het zeer op prijs als u ons daarover een bericht stuurt.
Afbeelding

‘Iedereen ontdooit hier’: kinderen met psychische klachten worden behandeld in een knusse bus

Elke maandag verruilen kinderpsychiater Corine van Vliet en speltherapeut Clarie Dekker hun behandelkamers voor een gezellige bus. ‘Zonder de bus, had deze jongen geen behandeling gehad.’

Afbeelding

Hoe Zwarte Piet zijn kleur verloor: langzaam maar zeker verdween de schmink

Dit weekend viert Nederland weer Sinterklaas. Inmiddels gebeurt dit grotendeels zonder Zwarte Piet, want het hulpje van de Sint werd de afgelopen twaalf jaar langzaam maar zeker ontdaan van zijn zwarte schmink.

Afbeelding

Verzetsmensen waren ook queer, van kleur en soms aan de drugs, toont vernieuwd Verzetsmuseum

De leidraad van het vernieuwde Verzetsmuseum is dat ‘het’ verzet was niet zo duidelijk afgebakend als vaak is aangenomen. Daarom wordt het oude hokjesdenken rond verzetsdaden volledig losgelaten, zegt het museum.

Afbeelding

Nationale Ombudsman: verduurzamen huis vaak niet haalbaar door laag inkomen

Het lukt mensen met een laag inkomen niet om hun huis te verduurzamen. De energiehulp van de overheid die ze hard nodig hebben, bereikt veelal rijke huishoudens die zichzelf al kunnen redden, zegt de Nationale Ombudsman.

Afbeelding

Verenigde Staten maken zich op voor WK in eigen land, hoge verwachtingen voor ‘De Gouden Generatie’

Vandaag neemt Nederland het op tegen de Verenigde Staten in de achtste finale van het WK Voetbal. Louis van Gaal sprak lovend over de tegenstander en diens visie. Wat kan het Nederlands elftal verwachten?

Afbeelding

Treinreizigers op een station. Het kabinet maakt 7,5 miljard euro vrij voor investeringen in infrastructuur, die vooral naar het spoor gaan. Het grootste gedeelte van dit geld komt terecht in de Randstad en Noord-Brabant.