Luister naar

Niet alleen de wetenschap geeft de doorslag in het coronabeleid, ‘de gekozen aanpak is uiteindelijk een politieke keuze’

Achtergrond
De maatregelen die Nederland neemt om de coronacrisis te bestrijden zijn volgens de regering ‘gebaseerd op de wetenschap’. Maar hoe kan het dan dat landen die zich ook op de wetenschap beroepen tot andere conclusies komen?
Rick Moeliker
dinsdag 7 april 2020 om 03:00 aangepast 07:28
Minister-president Mark Rutte gaat voor het beleid dat de regering voert af op de adviezen van het RIVM. Dus is Jaap van Dissel vaak te zien.
Minister-president Mark Rutte gaat voor het beleid dat de regering voert af op de adviezen van het RIVM. Dus is Jaap van Dissel vaak te zien. beeld anp / Sem van der Wal

Amersfoort

Het is een zinnetje dat de meeste Nederlanders inmiddels wel kunnen dromen: we volgen de richtlijnen van het RIVM. Of: de maatregelen zijn gebaseerd op de adviezen van het Outbreak Management Team. Het is een boodschap die de regering keer op keer benadrukt: de wetenschap vormt ons kompas in de bestrijding van de coronacrisis. Het is in de landen om ons heen vaak niet anders. Toch leidt deze zienswijze niet overal tot dezelfde conclusies. In Nederland worden mondkapjes bijvoorbeeld afgeraden, in Oostenrijk en Tsjechië zijn ze verplicht. In Nederland mag je nog steeds de straat op om een frisse neus te halen, in Spanje en Italië zit echt iedereen binnen. Terwijl in Zweden het leven gewoon door lijkt te gaan.

verantwoordelijkheid

Zo verbazingwekkend zijn die verschillen niet, vindt socioloog Peter Achterberg. ‘Zet vijf wetenschappers bij elkaar en ze zullen een debat voeren over alles waarover ze het niet eens zijn. Kijk bijvoorbeeld naar viroloog Ab Osterhaus, die heeft op televisie altijd wel iets aan te merken op de Nederlandse aanpak. Daarnaast kun je andere landen niet zomaar met Nederland vergelijken. In Nederland zijn we bijvoorbeeld gewend om een sterke nadruk te leggen op de eigen verantwoordelijkheid. Dat zie je terug bij de participatiewet, maar ook in de manier waarop we met corona omgaan. Hier wordt sterk benadrukt dat iedereen zelf verantwoordelijk is voor de bestrijding van het virus. Daar moet je in Aziatische landen niet mee aankomen, daar verwacht de bevolking veel meer sturing vanuit de overheid.’

Wetenschap heeft het imago objectief te zijn, zegt Jan Hoogland, bijzonder hoogleraar Christelijke Filosofie aan de Universiteit Twente. ‘Dus zegt de regering: we willen onze beslissingen baseren op wetenschappelijke argumenten. Niet op politieke argumenten, want die gaan over waarden. Op die manier hoopt men politieke controverses te vermijden. Eensgezindheid is nu namelijk heel belangrijk.’

Toch blijft het de vraag in hoeverre het de wetenschap is die de doorslag geeft. ‘Politici moeten kiezen welke argumenten vanuit de wetenschap ze overtuigend vinden. Dus is de gekozen aanpak uiteindelijk een politieke keuze.’ Als politicus zeggen dat je een beslissing neemt op basis van de wetenschap is dus een gezagsargument, zegt Achterberg. ‘Daardoor lijkt het alsof de wetenschap beslist, maar dat is niet zo.’

Toch wil deze werkwijze volgens Hoogland niet zeggen dat de regering automatisch kiest voor argumenten die haar politiek gezien het beste uitkomen. ‘Ik vertrouw erop dat onze overheid wetenschappelijke argumenten zo goed als mogelijk tegen elkaar afweegt. Het grootste probleem is daarom iets anders: wanneer je redeneert vanuit wetenschappelijke argumenten, zie je maar een deel van de werkelijkheid. Wetenschappelijke argumenten zijn gebaseerd op abstractie, waarbij slechts op bepaalde aspecten van het probleem wordt ingezoomd. Het gaat nu bijvoorbeeld vooral over de medische gevolgen. Maar hoe zit het met de economische en sociale gevolgen? Kijk bijvoorbeeld naar de bezoekregelingen in verpleeghuizen. Dat is te begrijpen vanuit medisch-wetenschappelijk opzicht, maar het zorgt wel voor een enorm sociaal probleem.’

vertrouwen

Dat het beleid uiteindelijk niet alleen wordt gebaseerd op de wetenschap, is goed te zien bij het sluiten van de scholen, zegt Hoogland. ‘Op basis van wetenschappelijke argumenten zag de regering er geen bezwaar in de scholen open te houden. Uiteindelijk heeft men er mede onder druk van de publieke opinie voor gekozen om de scholen toch te sluiten.’ Desondanks zie je in tijden van corona wel hoeveel vertrouwen de Nederlandse bevolking over het algemeen in de wetenschap heeft, vindt Hoogland. ‘Zeker als het gaat om de vraag hoe wij problemen het beste kunnen beheersen.’

Het zou een verklaring kunnen zijn voor het brede vertrouwen dat de regering geniet. Toch moeten we niet doen alsof mensen de wetenschap daarom altijd vertrouwen, vindt Achterberg. Dat was in Nederland goed te zien rondom de discussie over stikstof, toen door boeren werd getwijfeld aan de conclusies van het RIVM. In tijden van corona wordt dat misschien nog wel het beste zichtbaar bij de Amerikaanse president Donald Trump, die tegen het advies van wetenschappers in een malariamedicijn wil inzetten tegen corona, omdat hij ‘een onderbuikgevoel heeft’ dat het zal aanslaan. Gezondheidsexperts zeggen dat hier geen enkel bewijs voor bestaat. <

Mail de redactie
Mail de redactie
Heeft u een tip over dit onderwerp, ziet u een spelfout of feitelijke onjuistheid? We stellen het zeer op prijs als u ons daarover een bericht stuurt.
Afbeelding

Belasting op fruitsappen gaan omhoog, tot ongenoegen van de fruittelers

De frisdrankbelasting gaat vanaf 2024 omhoog. Dit geldt ook voor onbewerkte fruitsappen. Het kabinet wil consumenten daarmee verleiden om gezondere keuzes te maken.

Afbeelding

Steeds minder jeugdloon

In twee derde van de cao’s in Nederland is geen sprake meer van een jeugdloon waarbij jongeren minder verdienen dan hun oudere collega’s. Dat constateert vakbond FNV.

Afbeelding

Johan Bonte begon zijn eigen eerlijke kledingmerk: ‘Ik dank God voor tevreden klanten’

Na een lange zoektocht naar mooie en vooral eerlijke kleding voor mannen begon Johan Bonte zijn eigen kledingmerk. Met J54.nl probeert hij gehoor te geven aan de oproep uit Jakobus 5 vers 4. ‘De klacht van de arbeiders is onveranderd.’

Afbeelding

Schuldig wegens aansluiting: het kwaad van een groep kan elk van de leden aankleven

Met een roemrijke naam identificeren supporters zich graag; ze dragen hun clubtenue met trots. Maar ook zonder colors van de Hells Angels kun je met een outlaw-bende heulen, en veroordeeld worden voor misdrijven in groepsverband.

Afbeelding

Hoe je zonder schelden en kleineren op topniveau kunt komen: ‘Leiders moeten alert zijn’

Kun je het beste uit mensen halen zonder een angstcultuur te creëren zoals bij De Wereld Draait Door? Ja, zegt consultant en coach voor management en leiderschap Paul Donders. Hoe werkt dat?

Afbeelding

Waarom ook reformatorische christenen vatbaar zijn voor complottheorieën

Complottheorieën kunnen aantrekkelijk zijn, ook voor orthodoxe christenen. Hoe komt dat? ‘Sommigen gaan zelfs zo ver dat de overheid dé antichrist is. Dat kan een voedingsbodem zijn voor argwaan.’