Luister naar

De mobilisatie: Russen vluchten, verstoppen zich in huis of breken hun eigen benen

Nieuws
‘Ik sta op de lijst’ zegt Aleksandr* (31) vanuit zijn woonkamer in Rusland. Zo’n 10 kilometer woont hij van Moskou, maar hij komt sinds de mobilisatie de deur niet meer uit.
Berendien Tetelepta
vrijdag 14 oktober 2022 om 12:02 aangepast 18:30
Een Russische man steekt met een fiets de grens over bij  Verkhny Lars, bij de grensovergang tussen Georgië en Rusland. (AP Photo)
Een Russische man steekt met een fiets de grens over bij Verkhny Lars, bij de grensovergang tussen Georgië en Rusland. (AP Photo) beeld ap Photo
Niet te missen

Op de lijst staan is de angst van veel Russische mannen, want het betekent dat zij naar het front moeten om te vechten tegen Oekraïne. De grens oversteken om aan deze plicht te ontsnappen is niet mogelijk als je naam eenmaal op die lijst staat. Aleksandr vertelt via een videoverbinding met deze krant hoe hij toch probeert te ontsnappen aan zijn opgedrongen militaire plicht. ‘Ze hebben me nog niet gevonden, daarom zit ik nog veilig. Maar ik weet dat ze me zoeken, omdat ze al bij mijn ouders thuis zijn geweest. Bij hen sta ik ingeschreven.’

Aleksandr spreekt veel talen, en is daarom opgeroepen als militaire vertaler. Hij piekert er niet over om zijn overheid te helpen in de oorlog tegen Oekraïne. ‘Als ze me te pakken krijgen, geef ik me over aan de Oekraïners, of ik breek mijn eigen benen.’ Hij vertelt dat veel Russen er zo over denken, maar dat er ook landgenoten zijn die tot aan de mobilisatie nog met een Z op hun auto reden, maar nu de zaken concreet worden toch gevlucht zijn. De Z is het teken van het Russische leger, deze staat op militaire voertuigen van Rusland. De laatste maanden groeide deze Z uit tot een pro-russisch symbool. 

‘Ook met vrienden en familie heb ik soms moeilijke gesprekken als ze horen dat ik het land uit wil. Zoals met mijn ouders, die zeggen dat ze het conflict beter begrijpen dan ik, omdat ze veel televisie kijken. Ze kijken alleen Russische staatstelevisie. Zelf volg ik ook de Oekraïense media en kijk naar de BBC. Mijn moeder is voor de oorlog, maar wel bang voor de mobilisatie. Ze wil liever dat ik bij een bedrijf ga werken in Rusland waarmee ik een vrijstelling krijg van mijn militaire plicht.’


Foto’s die Birukov onderweg maakte, bij de grens van Rusland en Georgië - beeld Nikita Birukov

Met zijn zoontje naar buiten, het is de enige frisse lucht die Aleksandr nog krijgt.  Een blokje om in de wijk, en dan snel weer naar binnen. Aangehouden worden door de politie betekent voor hem een rechtstreeks ticket naar het front. Ondertussen bestaat zijn leven nu al weken uit het zoeken naar uitwegen. Vliegen vanuit Belarus lijkt een mogelijkheid, maar is een risico. ‘Ik heb een vriend bij wie dat goed ging, en ik heb een vriend die daar is opgepakt en direct naar het front is gestuurd.’ 

tienduizenden Russen in vluchtapps

Russen die niet willen vechten verzamelen zich via relocation.guide en in Telegram groepen. Duizenden mannen en vrouwen delen er de hele dag door tips, vragen om reismaatjes, delen successen of juist waar het mis ging onderweg naar het buitenland. ‘Ga het laatste stuk bij de grens op de fiets’, schrijft Nikita Birukov, van 22. Hij is al aangekomen in Georgië waar hij in het appartement van een vriend verblijft. Hij vloog eerst naar een vliegveld in de buurt van de grens met Georgië, nam daar met een groepje een taxi naar de grens, en omzeilde met een fiets de kilometerslange file tot aan de grensovergang. 

Maar er is altijd dat éne risico: dat je naam op de lijst staat. Dan kom je het land niet uit, en ben je direct in beeld van de autoriteiten. Birukov mocht door, een reisgenoot van hem niet. ‘Je kunt niet weten of je op de lijst staat, tenzij ze je al actief gezocht hebben. Je komt er pas bij de grens achter of je door mag.’ Dat er bij de grens werd geroepen dat Russen laf zijn en in hun land moeten blijven, vindt Birukov pijnlijk maar begrijpelijk. ‘Natuurlijk zijn de Georgiërs nog niet vergeten dat Rusland sinds 2008 een stuk van hun land bezet. Ik spreek mensen bewust in het Engels aan en laat ook weten dat ik tegen Poetin en de oorlog ben. Door die opstelling vinden mensen het makkelijker met me om te gaan.’ 

In de appgroepen van relocation.guide zitten bijna 200.000 mensen die tips zoeken en delen over het ontvluchten van het land. ‘Ik begrijp niet waarom wij door het buitenland niet gezien worden als vluchtelingen’ zegt de 35-jarige Andrej* uit Moskou die ook deelnemer is in één van de Telegram groepen. Hij baalt dat hij de Finse grens niet over mag.  ‘Er zijn heel veel normale mensen hier, alleen zijn wij niet opgewassen tegen het regime van Poetin. Ik vind het moeilijk dat buurlanden ons niet willen toelaten, want wij willen niet vechten tegen Oekraïne of wie dan ook. Ik zou denken, hoe minder Russen in Rusland, hoe minder kans voor Poetin om de oorlog te winnen.’


Foto’s die Birukov onderweg maakte, bij de grens van Rusland en Georgië - beeld Nikita Birukov

De drijvende kracht achter de website en bijbehorende Telegram groepen met vluchtmogelijkheden is de Russische Ira Lobanovskaya. Toen de oorlog in het voorjaar uitbrak zegde ze haar baan als marketingspecialist op om zich fulltime te richten op het informeren van Russen. Vanuit Turkije werkt ze met een team aan alle beschikbare informatie over het ontvluchten van Rusland, maar ook over hoe het gesprek aan te gaan met Russen die blijven staan achter hun overheid. ‘Toen er in het voorjaar geen mobilisatie werd afgekondigd, merkte je vooral opluchting onder Russen. Mensen gingen terug naar Rusland, of besloten niet te vluchten. De paniek is nu in alle hevigheid terug en mijn website en Telegram groepen zijn drukker dan ooit.’

het verwijt aan Russen

Dat Russen in actie komen als de oorlog hen zélf raakt, is volgens Lobanovskaya logisch. ‘Mensen vragen zich ook niet af waarom Noord-Koreanen niet in opstand komen. Je hebt regimes die je niet omver kan werpen met een volksopstand. In Rusland is dat ook het geval.’

Lobanovskaya krijgt vaak te horen dat Oekraïners dapper zijn, en Russen laf. Zij vluchten, en daar is Lobanovsky deels schuldig aan, krijgt ze te horen. ‘Maar een braindrain is ook een vorm van opstand. Als mensen die veel betekenen voor een land weggaan, brengt dat Rusland schade toe. Bovendien kunnen wij ons buiten Rusland wél uitspreken tegen de oorlog. ‘Ontsnappen’, is niet het doel van mijn website en chatgroepen. Wel: in opstand komen door het land te verlaten, en je daar uitspreken tegen de oorlog.’

Vier dagen na het eerste gesprek tussen Aleksandr en deze krant is er weer contact met hem. Hij heeft spannende dagen achter de rug.  Vanwege een sollicitatie bij een bedrijf dat hem een vrijstelling voor het leger zou kunnen bezorgen, moest hij vijftig kilometer reizen. ‘Ik stuitte onderweg op roadblocks. Het was vreselijk, want daar werden mannen op de lijst er direct uitgepikt en meegenomen. Voorheen kwam je weg met een boete als bleek dat je je niet gemeld had bij het leger, nu word je direct naar het betreffende gebouw begeleid waar je militaire dienst begint. Ik ben met mijn auto schuin achter vrachtwagens gaan staan, en ben door de controle heen gekomen. Anders zat ik hier nu al niet meer.’ 

In opstand komen is geen optie

Of hij de baan krijgt, weet hij nog niet. Tot die tijd blijft hij binnen, met zijn vrouw en twee kinderen. In opstand komen tegen de Russische overheid heeft hij één keer gedaan, vertelt hij, in 2014. Kort na de annexatie van de Krim door Rusland deed Aleksandr mee aan een demonstratie in Moskou. ‘Toen ik zag dat de mensen om mij heen het ziekenhuis in werden geslagen door de politie, en vervolgens ook hun baan verloren vanwege opstand tegen de overheid, besloot ik niet meer te demonstreren. Ik heb een vrouw en twee kinderen waar ik voor heb te zorgen. Bovendien is na die demonstratie in 2014 het militaire en politieapparaat  tot wel 15 keer zo groot geworden. De controlediensten zijn echt overal en altijd aanwezig. Ik vind het moeilijk dat mensen buiten Rusland iets verwachten van de Russische burgers. Wat kan ik doen? Met een geweer op politiemensen inschieten? Mezelf laten opsluiten en daarmee mijn gezin achterlaten? Dat kan ik niet.’

*Aleksandr en Andrej willen niet met hun echte naam in de krant, omdat zij nog in Rusland zijn. 

Mail de redactie
Mail de redactie
Heeft u een tip over dit onderwerp, ziet u een spelfout of feitelijke onjuistheid? We stellen het zeer op prijs als u ons daarover een bericht stuurt.
Afbeelding

Deze katholieke stichting zit achter de omstreden petitie tegen schrijver Pim Lammers

De mannen van de conservatief-katholieke stichting Civitas Christiana gaan hartstochtelijk de strijd aan met abortus, asielbeleid en klimaatactivisme. ‘Dat linkse mensen ons zo haten zien wij als een goed teken.’

Afbeelding

Op de foto met prinses Amalia op Curaçao: 'Ik was echt aan het azen op Amalia, omdat ik haar geweldig vind'

Kroonprinses Amalia maakt haar officiële debuut op Curaçao. Ze wordt samen met haar ouders ontvangen met Curaçaose vlaggetjes, muziek en poëzie. Maar er klinkt ook kritiek. ‘Wat is die kennismaking als we geen gelijkwaardige partners zijn?’

Afbeelding

Een kerkdienst en een stille tocht: De Watersnoodramp zit in het collectieve geheugen van Oude-Tonge

Met een herdenkingsdienst in het bijzijn van prinses Beatrix is in Oude-Tonge de Watersnoodramp van 1953 herdacht. ‘We kunnen er alleen maar van leren.’ En er blijven zorgen: ‘We moeten waakzaam zijn.’

Afbeelding

Weer ophef rond Ongehoord Nederland. Wat is er aan de hand bij de omroep? Vijf vragen

De kans dat omroep Ongehoord Nederland van televisie wordt gehaald, wordt groter en groter. De NPO is van plan om ON! een derde financiële sanctie op te leggen. Wat is er aan de hand?

Afbeelding

Aanvoerder, fractievoorzitter, partijleider: wie beslist hoe Mirjam Bikker zich noemen mag?

Mirjam Bikker volgt Gert-Jan Segers op als - ja, als wat eigenlijk. De Tweede Kamerfractie koos haar dinsdagochtend als fractievoorzitter. Maar heeft de rest van de partij ook nog wat te zeggen over haar leiderschap?

Afbeelding

Hoge kosten dwingen Janneke Jelies om te gaan werken, in plaats van thuis te zijn. En ze is niet de enige

Wat betekent de inflatie voor eenverdieners? Janneke Jelies en Henrieke Schouten vertellen waarom zij toch weer aan het werk zijn gegaan. Is er sprake van een trend? 'De moederschapscultuur is aan het verdwijnen.'