De zes belangrijkste conclusies over Nederlands geweld in Indonesië • Regering biedt excuses aan

Nieuws
Vandaag worden de belangrijkste conclusies van onderzoek naar geweld tijdens de Indonesische onafhankelijkheidsoorlog (1945-1949) gepresenteerd. Volg de presentatie en de reacties in dit liveblog.
redactie nd
donderdag 17 februari 2022 om 08:00
Nederlandse militairen nemen rust tijdens patrouille.
Nederlandse militairen nemen rust tijdens patrouille. beeld Nationaal Archief

Kort overzicht:

• Er zijn vele duizenden burgerslachtoffers gevallen door inzet van vuursteun, zegt onderzoeker Azarja Harmanny. Zo vielen er 786 doden bij een zware beschieting bij een markt in een Javaans dorp.
• Het verkrijgen van inlichtingen woog voor de Nederlandse legerleiding zwaarder dan het eerbiedigen van ethische en juridische principes, stelt onderzoeker Rémy Limpach.
• Bij het Nederlands Veteraneninstituut zijn ze ongelukkig met de uitkomsten van het onderzoek naar de dekolonisatie.


  • 17 feb 2022, 19:54

    Einde liveblog. Dank voor het volgen

  • 17 feb 2022, 19:00

    Premier Louis Beel werd z’n leven lang achtervolgd door een drama waarin hij een hoofdrol had gespeeld

    Het verhullen en verzwijgen van het gewelddadige oorlogsverleden in Indonesië heeft ook de verantwoordelijken geen goed gedaan. Oud-premier Louis Beel werd de rest van zijn leven achtervolgd door spoken uit het Indonesische drama.

    Als Indiëveteranen werden geconfronteerd met extreem geweld van Nederlandse zijde, zeiden ze vaak: de trap moet van bovenaf worden schoongeveegd. Ze bedoelden dat de beschuldigende vinger gericht moest worden op de verantwoordelijke politici in Den Haag. Dat is donderdag gebeurd.

    Drie achtereenvolgende regeringen, geleid door Willem Schermerhorn, Louis Beel en Willem Drees, hadden troepen naar de opstandige kolonie gestuurd, bij elkaar 200.000 man. Als er iets fout is gegaan, moeten zij en niet wij erop worden aangesproken, zeiden de veteranen steeds.

  • 17 feb 2022, 14:26

    Excuses door Rutte

    Premier Mark Rutte biedt excuses aan namens het kabinet: 'Voor het stelselmatig en wijdverbreide geweld van Nederlandse zijde, en het consequent wegkijken door vorige kabinetten, maak ik vandaag diepe excuses aan de bevolking van Indonesië.'

    De belangrijkste conclusies van het rapport Onafhankelijkheid, dekolonisatie, geweld en oorlog in Indonesië, 1945 - 1950 zijn ‘doordringend en confronterend’, zegt premier Mark Rutte in een eerste korte reactie. ‘Ze zijn hard maar onontkoombaar. Het kabinet onderschrijft de conclusies. We moeten de waarheid onder ogen zien.’

    ‘Nederland voerde een koloniale oorlog waarin stelselmatig en wijdverbreid extreem geweld werd gebruikt, tot martelingen toe, die in de meeste gevallen onbestraft bleven.’

  • 17 feb 2022, 13:03

    Niet alle militairen verantwoordelijk

    Aan het einde van de presentatie zegt Ben Schoenmaker dat je niet alle militairen collectief verantwoordelijk kunt stellen. 'Onze conclusies leiden daar ook niet toe. Dat willen we benadrukken. De verantwoordelijkheid is gelaagd. Er zijn militairen over de schreef gegaan. Maar daar kun je niet alle militairen op aanspreken.' Oostindie vult aan: 'Zoals er politieke verantwoordelijkheid tijdens de oorlog moet zijn voor het geweld, zo is er achteraf politieke verantwoordelijkheid over de bereidheid om rekenschap af te leggen. Lang is de zorg voor veteranen en Molukkers een excuus geweest om die rekenschap niet af te leggen. En werd gezegd: 'het ligt zo delicaat, laten we er maar niet naar kijken.' Daar breken we mee.'

    Verder wordt de extreem ongelijke verdeling slachtoffers genoemd onder Nederlanders en Indonesiërs: ongeveer 1 op 40.

  • 17 feb 2022, 12:34

    ‘Er staat iets te gebeuren’

    Wat moet de regering doen met de uitkomst van dit onderzoek? Onderzoeker Frank Van Vree: 'Daar gaan wij niet over. Het is vrij logisch dat de regering er iets mee gaat doen. ‘Ik begrijp uit betrouwbare kring dat er vandaag al iets staat te gebeuren.’

  • 17 feb 2022, 12:28

    Verklaringen voor extreem geweld

    De onderzoekers geven vier verklaringen voor het extreme geweld.

    • De Nederlandse onderschatting van de politieke kracht van het Indonesische nationalisme leidde tot een onrealistische militaire strategie en bereidheid extreem in te zetten.
    • Alle gewapende partijen zetten extreem geweld in. Ook tegen burgers en ontwapende strijders. Op veel momenten en plaatsen was dus sprake van een duidelijke geweldsspiraal: geweld en tegengeweld.
    • Het gedoogbeleid van politieke militaire en justitiële autoriteiten hebben geweld bevorderd en aangemoedigd.
    • De Nederlandse krijgsmacht was onvoldoende toegerust voor een omvangrijke guerillaoorlog.

    Onderzoeker Gert Oostindie benadrukt dat het onderzoek niet gaat over individuele misdragingen, maar de krijgsmacht als instituut: die was verantwoordelijk voor extreem geweld, onder verantwoordelijkheid van de Nederlandse regering. 'We hebben het over institutionele verantwoordelijkheden, van de krijgsmacht, van de regering. Tijdens de oorlog is onvoldoende rekenschap gegeven van eigen geweld en dat patroon heeft zich na 1950 voortgezet.'

  • 17 feb 2022, 12:25

    Zes belangrijkste conclusies

    • Er is een breed scala aan daders en slachtoffers. Het gaat om maximaal 6000 Nederlandse, Indo-Europese en Chinese slachtoffers. De Bersiap was niet de reden voor Nederland om Indonesië te bezetten. Dit besluit was al in 1942 genomen.

    • De Nederlandse opstelling blonk uit in 'provincialisme'. Nederland werd voortdurend gecorrigeerd door het Verenigd Koninkrijk, de Verenigde Staten en de Verenigde Naties. Er was weinig aandacht voor extreem geweld. Praten over extreem geweld was niet bevorderlijk voor gesprekken tussen Nederland en de Republiek Indonesië. Daardoor is er weinig in Nederlandse archieven terecht gekomen.

    • In vergelijkbare conflicten valt de straffeloosheid op: extreem geweld werd niet bestraft. Daardoor was er geen sprake van preventie.

    • Het Nederlandse regeringsstandpunt dat het extreem geweld een exces was en dat de krijgsmacht als geheel zich correct gedroeg, is niet langer houdbaar.

    • Er werd structureel extreem geweld gebruikt. Dit kwam veel voor en was wijd verbreid.

    • Verantwoordelijke politieke, militaire en juridische autoriteiten hebben dit geweld gedoogd, bevorderd, verhuld en niet of nauwelijks bestraft.

  • 17 feb 2022, 11:51

    ‘De politiek moet zich openstellen’

    Welk gebaar je ook maakt, de politiek moet zich nu openstellen voor de kennis die wij hebben geproduceerd, zegt onderzoeker Remco Raben. Hij vindt dat de politiek het voortouw moet nemen om de Nederlandse gemeenschap rekenschap te laten afgeven van de complexiteit van het conflict maar ook ‘van de fundamentele gewelddimensies van dit conflict.’

  • 17 feb 2022, 11:48

    Indisch Herinneringscentrum hoopt op ‘respectvolle dialoog’

    Yvonne van Genugten, directeur/bestuurder van het Indisch Herinneringscentrum, kijkt ‘met zorg naar de polemiek die ontstaat in de Nederlandse samenleving. Het neigt naar zwart-wit denken’. Dat zei ze donderdag tijdens de presentatie van het dekolonisatierapport. Ze hoopt ‘dat we over de resultaten van het onderzoek samen een respectvolle dialoog aan kunnen gaan’.

    Ze vindt het ‘goed dat het door het onderzoek nu duidelijker is geworden wat er daadwerkelijk gebeurd is’. De onderzoeksresultaten zullen echter effect hebben op de Indische gemeenschap ‘die het pijnlijk vindt dat hun geschiedenis nu zoveel aandacht krijgt en bang is voor onbegrip vanuit de Nederlandse samenleving met betrekking tot hun positie binnen de koloniale samenleving’.

    Juist nu is er in Den Haag de tentoonstelling ONS LAND - Dekolonisatie, generaties, verhalen, in Museum Sophiahof. ‘Ook daar zie je, net als bij het onderzoek, dat de geschiedenis vele perspectieven kent’, aldus Van Genugten. ‘De periode 1945-1950 is onderdeel van de dekolonisatie van Indonesië en is moeizaam en bitter verlopen. Die geschiedenis werkt door tot op de dag van vandaag.’

  • 17 feb 2022, 11:44

    ‘Je kunt er dingen aan doen’

    Presentator Hans Goedkoop vraagt zich af of controlerende instanties eerder kunnen zien waar ze moeten ingrijpen, als je kunt aanwijzen waar het is fout gegaan. Onderzoeker Bart Luttikhuis: er zijn sinds de jaren zestig grote stappen genomen: straffen waar dingen fout gaan. De les voor leger en politici luidt: je kunt er dingen aan doen.

    Luttikhuis ziet een voortuitgang. 'Als je kijkt naar hoe koloniale oorlogen in die tijd werden gevoerd, en hoe nu oorlogen gevoerd worden. Daar zijn grote stappen in gezet. Dat heeft er ook mee te maken dat er meer verantwoordelijkheid wordt genomen op hoog niveau, en wordt gestraft waar dingen fout gaan. Ook in oorlogen in Afghanistan en Irak zijn schandalen bekend, maar op heel andere schaal dan in Indonesië, Algerije en Maleisië gebeurde. Dat moet een les zijn voor politici en leger, dat je dingen kunt doen om dingen te voorkomen.'

    Als koloniale oorlogen door verschillende landen met elkaar worden vergeleken, is de algemene deler: straffeloosheid. Een van de belangrijkste conclusies was dat het in al die oorlogen mogelijk was voor militairen om over de schreef te gaan zonder straf te verwachten

  • 17 feb 2022, 11:37

    Verkrachtingen blinde vlek in onderzoek

    Over verkrachting van Indonesische vrouwen door Nederlandse militairen is weinig geschreven. Toch is er veel archiefmateriaal over in Indonesië. Het is een blinde vlek in het onderzoek, zegt onderzoeker Bart Luttikhuis. Er wordt nu onderzoek gedaan door onder meer Stef Scagliola.

    Straffeloosheid als systeem, door politiek verantwoordelijken in stand gehouden, met opzet, zonder dat ze daarvoor ooit verantwoordelijkheid hoefden af te leggen: zo vat presentator Hans Goedkoop samen.

  • 17 feb 2022, 11:33

    Omslag in publieke opinie

    Indiëveteranen slaagden erin de sympathie van de publieke opinie te winnen. Zij kwamen veel vaker in de WAO terecht dan leeftijdgenoten die in Nederland waren gebleven.

    1995 werd een kanteljaar, na een reportage van RTL over een door Nederlanders aangericht bloedbad in Rawagede, een dorpje op Java. Voor het eerst werd het Nederlandse publiek geconfronteerd met het verdriet aan Indonesische zijde. 

    Er kwam een omslag in de publieke opinie, die er in 2005 toe leidde dat minister van Buitenlandse Zaken Ben Bot verklaarde dat Nederland 'aan de verkeerde kant van de geschiedenis' had gestaan. Uiteindelijk krijgen de nabestaanden in Rawagede schadevergoeding en excuses. Dat Nederland extreem geweld heeft gebruikt, is sindsdien niet meer te ontkennen.

  • 17 feb 2022, 11:24

    Geen buitenlandse inmenging

    Nederland wilde niet toegeven dat het conflict in Indonesië meer was dan een Nederlands-Indonesische zaak. Volgens onderzoeker Jeroen Kemperman zou het voor Den Haag gevaarlijk zijn om toe te geven dat het ook internationale dimensie had, want dat zou buitenlandse inmenging kunnen opleveren. Terwijl de wereld meer de Indonesische visie deelde dat het een conflict was dat uitsteeg boven Nederlands-Indonesische verhoudingen. Het ging hele wereld aan.

    Grote mogendheden als de Verenigde Staten maakten niet zo’n punt van extreem geweld in Indonesië. Vooral ook om strategische redenen: het doel was een overeenkomst tussen Nederland en de Republiek Indonesië, en dan moest men niet focussen op extreem geweld van een van de partijen. Dat dreef alleen maar verder uit elkaar.

  • 17 feb 2022, 11:18

    Signalen werden niet uitgezocht

    De signalen over extreem geweld drongen wel door in politiek Den Haag, maar werden niet uitgezocht. Volgens de onderzoekers is er een heel repertoire om signalen onschadelijk te maken: kwesties worden klein gemaakt of onderzoek op de lange baan geschoven.

    Klokkenluiders werden wel onschadelijk maakt; tegen hen werd opgetreden. Een soldaat die aan de krant De Linie schreef over extreem geweld, werd gestraft omdat hij de krant en niet z’n commandant hierover benaderd had. Daarnaast moesten drie militairen die weigerden te straffen in een kampong, voor de krijgsraad komen.

  • 17 feb 2022, 11:11

    Indisch Platform 2.0 wilde publicatie onderzoek voorkomen

    Het Indisch Platform 2.0, actieplatform en meldpunt voor de Indische Kwestie, heeft woensdag met een kort geding geprobeerd publicatie van het rapport Onafhankelijkheid, dekolonisatie, geweld en oorlog in Indonesië, 1945 - 1950 te voorkomen. De kantonrechter in Amsterdam wees het geding af, omdat hij zich op formeel-juridische gronden niet bevoegd achtte om over de zaak te oordelen.

    Het Indisch Platform vindt dat Indische veteranen, hun familieleden en nabestaanden worden gestigmatiseerd en dat het rapport niet voldoet aan de opdracht die het kabinet ervoor gaf. Er zou niet voldaan zijn aan de gevraagde waarheidsvinding. De onderzoeksinstituten moeten de 4,1 miljoen euro die is besteed aan het rapport teruggeven aan de Staat, aldus een woordvoerster.

    Het platform richt zich speciaal op ‘erkenning van en verontschuldiging voor de onbehoorlijke behandeling van Nederlanders uit voormalig Nederlands-Indië na de Tweede Wereldoorlog’. Dat wordt ook wel de Indische Kwestie genoemd. Het platform wil onder meer uitbetaling van achterstallige salarissen en een schadevergoeding. ‘Het Nederlands-Indische zwartboek moet nu gesloten worden voordat er geen overlevenden meer zijn die nog genoegdoening en rechtvaardiging kunnen ervaren’, aldus het platform.

  • 17 feb 2022, 11:02

    Racistische ideeën

    Onderzoeker Remco Raben spreekt van koloniale dissociatie, om aan te geven dat de normen die in Nederland geleden, niet van toepassing zijn op de koloniën. Een Indonesische dode is minder waard dan een Nederlandse dode. Er zit een conglomeraat (opeenhoping, red.) van racistische ideeën, achter zegt Raben. ‘De enige taal die de Indonesiërs verstaan, is de taal van geweld, dacht men in Den Haag’, zegt onderzoeker Peter Romijn tijdens de presentatie.

  • 17 feb 2022, 10:34

    Toegang tot archieven

    Veel kijkers hebben vragen, bijvoorbeeld of de Nederlandse onderzoekers toegang hadden tot Nederlandse archieven? Het was lastig om toegang te krijgen de laatste jaren, zegt onderzoeker en coördinator Martijn Eickhoff. ‘Maar in de praktijk hebben we uiteindelijk veel Indonesisch materiaal kunnen gebruiken, dankzij Indonesische onderzoekers die ons materiaal leverden.’

  • 17 feb 2022, 10:23

    Disproportionele inzet van zware wapens

    Dat er vele duizenden burgerslachtoffers zijn gevallen door inzet van vuursteun, staat buiten kijf, zegt onderzoeker Azarja Harmanny. Zo vielen er 786 doden bij een zware beschieting bij een markt in een Javaans dorp. Er was nauwelijks aandacht voor het risico van burgerslachtoffers, omdat de Nederlandse krijgsmacht geen onderscheid wist te maken tussen strijders en burgers. ‘Schiet op alles wat beweegt', was een order die vaak gegeven werd. Daardoor waren er veel burgerslachtoffers.

    Grof geschut was een gebruikelijke gevechtsmethode. Artillerie, tanks, vliegtuigen en scheepsgeschut waren belangrijke strijdmiddelen. Van chirurgische precisie was geen sprake. Harmanny spreekt van een disproportionele inzet van deze wapens, 

    Daarnaast hielp de inzet van zware wapens om het moreel van de eigen troepen hoog te houden. Er vielen namelijk minder slachtoffers aan eigen kant, zegt Harmanny.

  • 17 feb 2022, 10:12

    Recht als wapen tegen Indonesiërs

    De Nederlandse rechtspraak destijds werd gedomineerd door militaire justitie, zegt onderzoeker Esther Zwinkels. 'Die stelde militaire belangen boven alles.’ Het recht werd ingezet als wapen in de strijd tegen de Indonesiërs; extreem geweld van Nederlandse militairen werd niet of nauwelijks bestraft of onderzocht. Daarentegen was er wel veel aandacht voor kleine vergrijpen.

    De burgerlijke rechtsspraak deed wel moeite om extreem geweld te vervolgen maar werd tegengewerkt. Burgerjuristen waren afhankelijk van informatievoorziening vanuit de legercommandant - lange tijd was dat generaal Spoor - die uiteindelijk besloot of er vervolgd kon worden. Dat maakte een groot verschil, zegt Zwinkels.

  • 17 feb 2022, 09:57

    Minder slachtoffers Bersiap

    Het aantal slachtoffers van de Bersiap is aanzienlijk lager dan schattingen tot nu toe. Er blijken 3.723 bevestigde doden aan Nederlandse zijde tussen augustus 1945 en 31 maart 1946. Eerder werd nog gedacht aan tienduizenden doden. De Bersiap was een periode van extreem geweld in het najaar van 1945 tegen onder meer Nederlanders, Chinezen en Indo-Europeanen.

  • 17 feb 2022, 09:50

    Veteraneninstituut: veteranen collectief in verdachtenbankje

    Bij het Nederlands Veteraneninstituut zijn ze ongelukkig met de uitkomsten van het onderzoek naar de dekolonisatie. ‘De uitkomsten van het onderzoek roepen bij mij een gevoel van ongemak en bezorgdheid op, omdat veteranen die in voormalig Nederlands-Indië hebben gediend dankzij weinig genuanceerde conclusies collectief in het verdachtenbankje worden geplaatst’, aldus Paul Hoefsloot, directeur-bestuurder van het instituut.

    ‘We mogen nooit vergeten wat de Nederlandse regering, wat de samenleving, destijds van deze veteranen heeft gevraagd en onder welke onmogelijke omstandigheden zij jarenlang moesten dienen. Zij hebben grote offers gebracht en zijn kameraden verloren, en voelen daarvan tot op de dag van vandaag de pijn.’

    De resultaten van het onderzoek roepen emoties op bij veteranen, hun kinderen en kleinkinderen als het gaat over de conclusies over het toegepaste extreme geweld, zegt het instituut. ‘Het gaat hierbij om ruim 200.000 veteranen die - grotendeels postuum - het stigma meekrijgen van het plegen van grensoverschrijdend geweld en misdaden.’

    Het uitgangspunt van het Nederlands Veteraneninstituut is dat het gros van de Indiëveteranen zich nergens voor hoeft te schamen, zo wordt gesteld, omdat ze ‘in meerderheid met hart en ziel en binnen de grenzen van het militaire recht hebben uitgevoerd wat de samenleving van hen vroeg’.

    Het Veteraneninstituut vindt het op zich goed dat er een groot, meerjarig Indië-onderzoek is gehouden, maar betreurt dat het ‘helaas vrijwel uitsluitend gericht is op Nederlands extreem geweld’ en niet op dat van de tegenstanders. ‘Hoewel we onderschrijven dat het toepassen van extreem geweld over de hele breedte helaas niet langer incidenteel kan worden genoemd, is het merendeel van dit extreme geweld op het conto van een kleine minderheid van de eenheden bij te schrijven’, aldus militair-historicus Martin Elands, hoofd van het Expertisecentrum.

    ‘We vinden het wel grote winst dat het onderzoek op overtuigende wijze aantoont dat politici, bestuurders, ambtenaren en rechters net zo zeer verantwoordelijk waren door geweld te tolereren, te rechtvaardigen en onbestraft te laten. Voor het eerst wordt de trap van bovenaf schoon geveegd!’

  • 17 feb 2022, 09:35

    ‘Martelen werd gedoogd en onbestraft gelaten’

    Het verkrijgen van inlichtingen woog voor de Nederlandse legerleiding zwaarder dan het eerbiedigen van ethische en juridische principes, stelt onderzoeker Rémy Limpach aan het begin van de presentatie. ‘Martelen was beleid. Dat werd gedoogd en onbestraft gelaten. Van hoog tot laag in de millitaire hiërarchie wist men ervan.’

  • 17 feb 2022, 09:12

    Indonesische wetenschapper: geweld inherent aan koloniale systeem

    De Indonesische historicus Hilmar Farid schrijft in het onderzoek naar de dekolonisatie dat dit door Nederlandse debatten is bepaald, waardoor het meer waarde zal hebben voor Nederland dan voor Indonesië. Maar dat betekent volgens hem niet dat het geen betekenis heeft voor het debat in Indonesië over de betreffende periode.

    ‘Het extreme geweld werd immers niet alleen gepleegd door Nederlandse troepen, maar ook door Indonesische militairen en gewapende groepen. En niet alleen in gevechtssituaties tegenover een gewapende vijand, maar ook tegenover ongewapende burgers, voornamelijk Indo-Europeanen en Chinezen, en degenen die men ervan verdacht op de Nederlandse hand te zijn’, overweegt hij.

    In werkelijkheid bestond elke betrokken partij volgens hem uit allerlei gelederen met verschillende achtergronden, motivaties en niveaus van betrokkenheid. Ook de toegepaste geweldsmethoden verschilden van elkaar, van standrechtelijke executie tot technisch geweld met gebruikmaking van artillerie en andere zware wapens.

    We kunnen volgens deze auteur de periode 1945-1949 niet los zien van de voorafgaande koloniale periode. In verschillende onderdelen tonen de onderzoekers volgens hem aan dat geweld inherent was aan het koloniale systeem. Zowel fysiek als symbolisch geweld behoorde tot de methoden van de koloniale overheerser om macht te verwerven en te behouden. ‘Allerlei vormen van geweldsuitoefening en andere gevallen van onrechtmatig optreden creëerden het sociale landschap dat een vruchtbare bodem werd voor uitbarstingen van extreem geweld in de daaropvolgende perioden.’

  • 17 feb 2022, 08:25

    Teruglezen: brandende kampongs en stapels lijken

    Het onderzoek dat vandaag wordt gepresenteerd, komt voor een groot deel voort uit een boek van Rémy Limpach: De brandende kampongs van Generaal Spoor. Verslaggever Willem Bouwman interviewde Limpach bij het verschijnen van het boek in 2016. 

  • 17 feb 2022, 08:01

    Presentatie onderzoek naar geweld bij dekolonisatie Indonesië

    In de loop van donderdagochtend worden officieel de resultaten gepresenteerd van het onderzoek Onafhankelijkheid, dekolonisatie, geweld en oorlog in Indonesië, 1945-1950. Woensdagavond lekten ze al deels uit. Het onderzoek is met subsidie en onderzoekskaders van de overheid uitgevoerd door het Koninklijk Instituut voor Taal-, Land- en Volkenkunde (KITLV), het Nederlands Instituut voor Militaire Historie (NIMH) en het NIOD Instituut voor Oorlogs-, Holocaust- en Genocidestudies.

    Het onderzoek beslaat de periode vanaf de proclamatie van de Republiek Indonesië door Soekarno op 17 augustus 1945 tot en met 1949, het jaar waarin Nederland op 27 december uiteindelijk de soevereiniteitsoverdracht tekende. Het onderzoeksprogramma bestond uit acht delen en betrof aard, oorzaken en impact van het Nederlandse geweld.

    Gesprekken daarover liggen altijd erg gevoelig in ons land. Toen er in 1969 door oud-Indiëganger Joop Hueting voor het eerst openlijk op televisie over werd gesproken, stond het land op zijn kop. Een en ander leidde tot de publicatie van de zogenoemde Excessennota, waarin gesteld werd dat er wel enkele excessen waren geweest, maar geen systematische wreedheid. De afgelopen jaren is de aandacht voor de gebeurtenissen gegroeid door onder meer rechtszaken tegen de Nederlandse staat van nabestaanden van slachtoffers aan Indonesische zijde en nieuw (journalistiek) onderzoek.

  • 17 feb 2022, 07:57

    Vandaag is dag van de waarheid: onderzoek zet het volle licht op Nederlands geweld in Indonesië

    Sinds vijf jaar doen drie onderzoeksinstituten onderzoek naar geweld tijdens de Indonesische onafhankelijkheidsoorlog van 1945 tot 1949. Donderdagmorgen worden de resultaten gepresenteerd. Dan zal het uur van de waarheid slaan. De historici die een bijdrage leverden aan Over de grens, geven een antwoord op de vraag, in hoeverre de Nederlandse krijgsmacht structureel extreem geweld toepaste en hoe geweld kan worden verklaard. 

  • 17 feb 2022, 07:45

    Begeleiding voor wie Indië-rapport niet alleen aankan

    Omdat diverse mensen met een achtergrond in Nederlands-Indië de presentatie donderdag van het rapport over de dekolonisatie en het daarmee gepaard gaande geweld ongerust tegemoet lijken te zien, worden er begeleidingsprogramma’s aangeboden voor degenen die het te veel wordt of die er vragen over hebben. Dat meldt de welzijnsstichting voor Indische Nederlanders Pelita. Het hulploket van het Nederlands Veteraneninstituut werkt donderdag met een dubbele bezetting.

    Het onderzoek Onafhankelijkheid, dekolonisatie, geweld en oorlog in Indonesië, 1945-1950 is met geld van en onderzoekskaders aangegeven door de overheid uitgevoerd door het Koninklijk Instituut voor Taal-, Land- en Volkenkunde (KITLV), het Nederlands Instituut voor Militaire Historie (NIMH) en het NIOD Instituut voor Oorlogs-, Holocaust- en Genocidestudies. Het onderzoek beslaat de periode vanaf de proclamatie van de Republiek Indonesië door Soekarno op 17 augustus 1945 tot en met 1949, het jaar waarin Nederland op 27 december uiteindelijk de soevereiniteitsoverdracht tekende.

    ‘Al voor de presentatie maakte het onderzoek veel emoties los bij betrokkenen, of het nu gaat om de eerste generatie Indische Nederlanders, totoks (Europeanen in Nederlands-Indië), Molukkers, Chinezen, Menadonezen, Papoea’s, veteranen, Nederlandse militairen die werden uitgezonden naar de voormalige kolonie, Indonesiërs zelf, of leden van de naoorlogse generaties’, aldus Pelita. Zo leeft bij sommigen zelfs de angst dat militairen (onder meer van het Koninklijk Nederlands-Indisch Leger, het KNIL) misschien wel afgeschilderd worden als misdadigers.

    Na de publicatie worden overal in het land gespreksgroepen bijeengebracht ‘waarin ruimte is voor individuele aandacht’. Onderzoekers zullen er uitleg geven en medewerkers van Pelita, ARQ Kenniscentrum Oorlog, Vervolging en Geweld en het Nederlands Veteraneninstituut zullen de aanwezigen helpen. Er is ook een contactpunt ingesteld bij Pelita zelf, te bereiken via telefoon en mail. Het Veteraneninstituut organiseert ook twee bijeenkomsten voor Indiëveteranen.

    Het onderzoeksprogramma betrof aard, oorzaken en impact van het Nederlandse geweld. Gesprekken daarover liggen altijd erg gevoelig in ons land. Er is ook nu vrees voor een eenzijdige blik en onderzoekers hebben ook nare reacties te verwerken gekregen, lieten ze anderhalf jaar geleden al weten. ‘De laatste tijd signaleren we echter een tendens de wetenschappelijke en persoonlijke integriteit van onderzoekers en het programma als geheel in twijfel te trekken’, schreven ze toen op hun site.

  • 17 feb 2022, 07:30

    Start liveblog