Luister naar

De bevoorrading van voedselbanken loopt gevaar ‘De geefbereidheid is groot, zeker in kerkelijke gebieden’

Achtergrond
Voedselbanken zoeken nieuwe manieren om minima van voedsel te voorzien, nu supermarkten in hun strijd tegen voedselverspilling minder overhouden. Zo wordt onderzocht of overgebleven producten of resten gebruikt kunnen worden om bijvoorbeeld soep van te maken.
Eduard Sloot
zaterdag 8 mei 2021 om 03:00 aangepast 07:33
Bij de Groningse voedselbank is de hoeveelheid verse producten met twee derde afgenomen.
Bij de Groningse voedselbank is de hoeveelheid verse producten met twee derde afgenomen. beeld voedselbank

Groningen - Den Haag

Ruim een half jaar geleden zat Monique Bueving van de voedselbank in Groningen met de handen in het haar. De lokale Jumbo ging producten die bijna over de datum zijn met hoge kortingen verkopen, iets wat Albert Heijn al veel langer doet. Supermarkten willen zo de voedselverspilling tegengaan, maar het gevolg is ook dat er voor de Groningse voedselbank minder overbleef. ‘Het was bijna paniek’, blikt Bueving terug. ‘We dachten: hoe krijgen we de tassen nu gevuld?’

Intussen is de voedselvoorziening weer redelijk op orde, vertelt ze. Extra donaties van particulieren en kerken hebben extra voedsel opgeleverd en ook de Groente en Fruitbrigade, die landelijk niet-gebruikte producten inzamelt voor de voedselbanken, is in het gat gesprongen. ‘Ik slaap weer iets rustiger.’ De Groningse voedselbank krijgt nog steeds houdbare producten van het lokale distributiecentrum van Jumbo, aldus Bueving, maar de hoeveelheid verse producten uit de plaatselijke supermarkten is met twee derde afgenomen. ‘Ja, dat is best heel veel. Op dit moment hebben we vooral behoefte aan verse producten zoals groente en fruit.’

Ook op andere plekken in Nederland merken voedselbanken dat er voor hen bij lokale supermarkten minder overblijft. Maar hoe groot het gat precies is, kan voorzitter Leo Wijnbelt van de koepel Voedselbanken Nederland niet zeggen. Dat verschilt per voedselbank en is ook afhankelijk van de ontwikkeling van het aantal klanten. ‘Ik heb geen idee. Op dit moment is er eten genoeg.’


‘Op dit moment kunnen we de tassen nog goed gevuld meegeven.’ - beeld voedselbank

Duidelijk is wel dat supermarkten voortvarend aan de slag zijn gegaan met maatregelen tegen voedselverspilling. Wijnbelt wijst op Lidl, die vanaf maandag producten die bijna over de datum zijn voor 25 of 50 cent per stuk gaat verkopen. ‘Dat zijn allemaal producten die sinds jaar en dag bij de voedselbanken terechtkomen. Die voedselstroom gaat in de komende jaren drastisch afnemen.’

vijf jaar eerder

Het Europese doel om de voedselverspilling in 2030 met de helft te verminderen (ten opzichte van 2015) zullen Nederlandse supermarkten en voedselfabrikanten al in 2025 halen, voorspelt Toine Timmermans van de stichting Samen tegen Voedselverspilling en tevens verbonden aan de Wageningen Universiteit & Research. ‘We zitten nu al rond de 30 procent minder verspilling.’ Welk gat dat slaat bij voedselbanken, vindt ook hij lastig te zeggen. ‘Maar de trend dat supermarkten en levensmiddelenbedrijven minder te doneren hebben, zet door.’

‘De bereidheid om te geven is groot. Tegelijk denk ik niet dat dit blijvend is.’

Intussen groeit het aantal Nederlanders dat aanklopt bij de voedselbank. Vorig jaar groeide het aantal huishoudens dat voedselhulp krijgt met 7,2 procent naar ruim 37.000. Volgens de voedselbanken komt dat mede door de coronacrisis, die ervoor zorgt dat Nederlanders met onzeker werk hun baan verliezen. De voedselbanken houden rekening met een stijging van 50 procent als de coronasteun straks ophoudt en bedrijven zich genoodzaakt zien personeel te ontslaan.

De landelijke aandacht voor voedselbanken - die aan het begin van de coronacrisis regelmatig in het nieuws waren omdat oudere vrijwilligers thuis bleven en er tijdelijk minder voedsel beschikbaar was door hamsterende consumenten - heeft zeker geholpen, stelt Wijnbelt. ‘De geefbereidheid is groot, zeker in kerkelijke gebieden. Dat is fantastisch en hartverwarmend. Tegelijk ben ik realist en denk ik niet dat dit blijvend is.’ Daarnaast is de financiële steun van de overheid - die ingezet kan worden bij acute tekorten - in principe tijdelijk, heeft het kabinet vorige week duidelijk gemaakt.


beeld voedselbank

Al deze ontwikkelingen maken dat de voedselbanken nieuwe manieren moeten vinden om de minima in Nederland van voedsel te kunnen voorzien. ‘We zijn volop aan het nadenken’, zegt Wijnbelt. Een oplossing is dat voedselbanken in de toekomst meer supermarkten afgaan, om zo toch aan genoeg producten te komen. In een grotere stad wordt nu vaak maar een deel bezocht.

De hoeveelheid voedsel die voedselbanken via landelijke organisaties geleverd krijgen, zoals Unilever en FrieslandCampina, zal moeten groeien, zegt Wijnbelt. ‘Op dit moment is dat grofweg de helft.’ Nu al wordt via bijvoorbeeld de zogeheten Groente en Fruitbrigade in Venlo en het Westland groente en fruit ingezameld dat niet voldoet aan de eisen voor kleur en grootte, maar nog goed bruikbaar is. Op die manier wordt jaarlijks meer dan een miljoen kilo groente en fruit verdeeld over de voedselbanken.

‘Een enkele keer per jaar krijgen wij een grote hoeveelheid vlees aangeboden dat nog wel verpakt en in porties verdeeld moet worden’, vertelt Wijnbelt. ‘In zulke gevallen vragen wij nu of een donateur dat wil betalen. Dan kan het vlees toch naar de voedselbanken.’ Sinds vorig jaar kunnen de lokale voedselbanken overschotten via de landelijke koepel aanmelden. ‘Stel dat wij van een boer veel meer uien krijgen dan wijzelf nodig hebben’, zegt Bueving van de voedselbank in Groningen. ‘Dan melden wij dat landelijk aan en kan een voedselbank in de regio dat ophalen.’


beeld voedselbank

overrijpe bananen

In de zoektocht om voedselbanken ook in de toekomst van voldoende aanvoer te voorzien, wordt momenteel met financiële steun van het ministerie van Landbouw onderzocht of uit reststromen houdbare producten voor de voedselbank gemaakt kunnen worden. Van overrijpe bananen die nu niet in de winkel en ook niet bij de voedselbank terechtkomen, kan bananenbrood worden gemaakt, geeft een woordvoerder van het ministerie als voorbeeld. ‘Je kunt ook denken aan paprika’s voor goulash. Paprika’s worden bij een overschot en een lage prijs nu vaak vernietigd. Voor telers is dat goedkoper dan ze op een andere manier aan te bieden.’

Het onderzoek wordt geleid door Philip den Ouden van de stichting Samen tegen Voedselverspilling en voorheen directeur van de koepel van voedingsproducenten FNLI. ‘In de voedselketen gaat ongeveer een kwart van de grondstoffen verloren’, zegt hij. ‘Dat gaat bijvoorbeeld om snijresten van worteltjes of brood dat niet verkocht wordt. Dat is geen kinderspel. Het gaat om duizenden tonnen per jaar.’

Den Ouden wil die reststromen in kaart brengen en vervolgens kijken welke bedrijven daar - bijvoorbeeld als de fabriek niet op volle toeren draait - soep of andere houdbare producten van kunnen maken. ‘Dat mes snijdt aan twee kanten: het voorkomt verspilling én voorziet de voedselbanken van een constante stroom producten.’


beeld voedselbank

Om dat rendabel te maken, kan via een bedrijf zonder winstoogmerk een deel mogelijk via supermarkten verkocht worden. Met op het label: ‘hiermee steunt u de voedselbank’? ‘Dat zou allemaal kunnen’, reageert Den Ouden. Maar hij wil niet vooruitlopen op de conclusies die eind dit jaar moeten verschijnen. ‘Belangrijke vragen zijn of het zorgt voor een stabiele stroom voedsel naar voedselbanken en of het rendabel kan. Ik denk dat het kans van slagen heeft. De voedingsindustrie zet zich al langer in voor de voedselbanken.’

Toine Timmermans, verbonden aan de Wageningen Universiteit & Research, is optimistisch dat de voedselbanken zo nieuwe voedselstromen kunnen aanboren. ‘Bij de supermarkten en bij producenten gaat de verspilling nu naar beneden, maar er blijft genoeg verspilling over waar voedselbanken gebruik van kunnen maken. Van al het verspilde voedsel gaat nu maximaal 2 procent naar de voedselbanken. In potentie is altijd genoeg voedsel beschikbaar voor de voedselbanken. Dat vraagt om een andere organisatie, waarbij meer landelijk ingezameld zal worden.’

‘Ik ben ervan overtuigd dat er altijd genoeg eten zal zijn’, reageert Wijnbelt van de landelijke koepel van voedselbanken. ‘Maar daarvoor moet wel alles uit de kast. Hoe snel lukt het om meer voedsel naar de voedselbanken te krijgen? Duurt dat vijf, vier of twee jaar? Dat weet niemand.’ De supermarkten verwijt hij in elk geval niks. Want het tegengaan van verspilling is ook een van de doelen van de voedselbank. ‘Als supermarkten zouden zeggen: ‘zoek het maar uit’, zou ik teleurgesteld zijn. ‘Maar ze willen ons blijven steunen. Ook ben ik blij dat de overheid tekorten bij de voedselbank nu als maatschappelijk probleem erkent.’

In Groningen leveren boeren uit de omgeving en tuinen die worden bewerkt door mensen met een afstand tot de arbeidsmarkt steeds meer groente op. ‘Dit seizoen gaat het onder meer om 30.000 rode kolen, 30.000 spitskolen en 14.000 stuks bleekselderij’, aldus Bueving van de Groningse voedselbank. Allemaal gratis. Dat betekent niet dat zij geen zorgen meer heeft. Misschien kan de strijd tegen verspilling een tandje minder of moet de voedselbank zich nog meer richten op steun van particulieren, oppert ze. ‘Op dit moment kunnen we de tassen nog goed gevuld meegeven.’ <

Mail de redactie
Mail de redactie
Heeft u een tip over dit onderwerp, ziet u een spelfout of feitelijke onjuistheid? We stellen het zeer op prijs als u ons daarover een bericht stuurt.
Afbeelding

Abortuspil straks ook bij de huisarts? ‘Over zo’n pil moet je niet te licht denken’

Dinsdag debatteert de Eerste Kamer over de vraag of huisartsen de abortuspil mogen verstrekken. Hoe werkt die? En is elke huisarts dan verplicht die pil voor te schrijven?

Afbeelding

Vrijwilligerswerk voor asielzoekers dreigt te verdwijnen: ‘Sluit hen niet weer op in het azc’

De Meedoenbalies in het azc helpen asielzoekers aan vrijwilligerswerk, zoals Chadi uit Syrië. Toch dreigen die balies te sluiten. Voor komend jaar is er geen geld voor vrijgemaakt in de begroting van de overheid.

Afbeelding

Mannen en vrouwen samen in opvang huiselijk geweld. ‘Ik ben blij dat ik aan mezelf kan werken’

Er is een landelijk tekort aan opvangplekken voor mensen die te maken krijgen met huiselijk geweld. Toch zijn er lichtpuntjes. Bij de organisatie Kadera in Zwolle is er een opvang voor mannen én vrouwen.

Afbeelding

Belasting op fruitsappen gaan omhoog, tot ongenoegen van de fruittelers

De frisdrankbelasting gaat vanaf 2024 omhoog. Dit geldt ook voor onbewerkte fruitsappen. Het kabinet wil consumenten daarmee verleiden om gezondere keuzes te maken.

Afbeelding

Steeds minder jeugdloon

In twee derde van de cao’s in Nederland is geen sprake meer van een jeugdloon waarbij jongeren minder verdienen dan hun oudere collega’s. Dat constateert vakbond FNV.

Afbeelding

Johan Bonte begon zijn eigen eerlijke kledingmerk: ‘Ik dank God voor tevreden klanten’

Na een lange zoektocht naar mooie en vooral eerlijke kleding voor mannen begon Johan Bonte zijn eigen kledingmerk. Met J54.nl probeert hij gehoor te geven aan de oproep uit Jakobus 5 vers 4. ‘De klacht van de arbeiders is onveranderd.’