Laaiend worden van gesmak

De geluiden van het eten van chips kunnen misofoniepatiënten razend van woede maken. Leven
De geluiden van het eten van chips kunnen misofoniepatiënten razend van woede maken.
Bekijk dit artikel in de Digitale Editie

Mensen met misofonie kunnen razend worden van gesmak of pengeklik. Het AMC heeft al driehonderd mensen met de aandoening in therapie gehad.

Het Amsterdams Medisch Centrum (AMC) doet hersen- en DNA-onderzoek onder mensen die woedend worden van geluiden die andere mensen maken. Deze aandoening heet misofonie en hoort wat betreft het AMC als apart ziektebeeld in het handboek van psychiatrische stoornissen. Het woord misofonie komt uit het Grieks. Miso betekent ‘haten’ en fonie ‘geluid’. Klinisch-psycholoog Arnoud van Loon is als hoofd van het dagcentrum psychiatrie van het Amsterdams Medisch Centrum betrokken bij behandeling van misofonie-patiënten.

Wat is misofonie? 
‘Je hebt misofonie als je je verschrikkelijk ergert aan een door mensen voortgebracht geluid bij eten en bewegen. Dat kan slikken of smakken zijn, maar ook het tikken met een pen of kuchen. Die geluiden roepen een heftige woede op, waarvan je achteraf weet dat die alle perken te buiten ging. De woede gaat gepaard met gedachten als “val dood” of “houd op te bestaan”.’ 

Leidt dat tot ongelukken?
‘Nee, de gedachten en woede worden zelden geuit. Ik ken alleen een verhaal van een patiënt die in de trein een appel uit de mond van een passagier trok omdat ze niet langer tegen het geluid kon. Thuis reageren mensen zich weleens af op meubilair. Jonge kinderen hebben soms last van woedeuitbarstingen.’

Wanneer ontstaat het?
‘In de kinderleeftijd, tussen de acht en dertien jaar. We krijgen vaak hetzelfde verhaal te horen. Meestal ontstaat het aan de eettafel. Zonder aanwijsbare reden valt bijvoorbeeld opeens op dat papa hard slikt of mama steeds snuft. Vervolgens wordt er steeds meer op gelet en begint de irritatie. De angst dat mensen het geluid gaan maken, maakt al boos. Onder de patiënten met misofonie zitten veel mensen met een hoog normen- en waardenbesef. Ze redeneren zo: “Als je je fatsoen gebruikt, hoef je niet te smakken of je neus op te  halen.” Het gaat om een specifiek geluid en niet zoals bij mensen die overspannen of depressief zijn om overgevoeligheid voor geluiden in het algemeen.’

Hoe zit het met geluiden van dieren?
‘De meesten kunnen het smakken van een hond wel verdragen omdat dat bij een dier hoort. Maar er zijn ook mensen die razend worden van vogelgeluiden of het spinnen van een kat. Of je een fijn of een boos gevoel krijgt bij een geluid, ligt niet aan de aard van het geluid, maar aan de associatie erbij.’ 

Is misofonie een ernstige aandoening?
‘Het is een aandoening die je leven ernstig kan ontwrichten. Er zijn gezinnen waar een vader of moeder niet mee-eet aan tafel. En er zijn werknemers die zzp’er worden, om niet te hoeven lunchen met anderen. Anderen zonderen zich een groot gedeelte van de dag af om zich niet te hoeven ergeren. Je moet de aandoening zeker niet bagatelliseren. Patiënten komen vaak bij ons terecht omdat ze bang zijn dat ze zich aan hun eigen kind gaan ergeren. En dat kan. Het smakken van kinderen is te verdragen tot ze drie, vier jaar zijn omdat het past bij die leeftijd.’ 

Hoe kan het dat een geluid van een  geliefde irritant is?
‘Vergelijk het met een vakantie met goede vrienden. Na een dag of twee valt het op dat er haren in het doucheputje en klodders tandpasta in de wasbak zitten. De volgende dag valt het je weer op. Je gaat er extra op letten en je er steeds meer aan ergeren. De mensen om wie je geeft, zijn nu eenmaal vaak bij je in de buurt en de kans dat je een ergernis opbouwt dus ook. Voor mensen met misofonie maakt dat het er niet makkelijker op. Zij willen die gevoelens niet, zeker niet bij iemand van wie ze houden.’

Jullie geven therapie. Hoe werkt dat? 
‘We behandelen in groepen van acht mensen. Patiënten zijn daar zowel maker als slachtoffer van geluiden. Dat is al confronterend, want je ergert je nooit aan je eigen geluid, maar een ander kan zich nu aan jou ergeren. Uit ervaring is gebleken dat bij je steeds blootstellen aan het geluid, de woede alleen maar erger wordt. Dat doen we dus niet. We proberen de aandacht te verleggen naar iets anders en meer te ontspannen. We werken ook met sound-a-likes. Als je een geluid zonder context hoort, is het moeilijk te herkennen. Dan klinkt het eten van chips als lopen in verse sneeuw. En daarop reageert niemand woedend. En aan de hand van de reclame van Crunchfrites van Aviko geven we de deelnemers de opdracht een commercial te maken waarin kraken voor hen een neutraal of positief geluid wordt.’ 

Werkt de therapie bij iedereen?
‘In zeventig tot tachtig procent van de gevallen gaat het beter. Bij sommige mensen werkt het niet. Zij verdragen vaak meer geluiden niet, zoals dat van buren, verkeer en dieren. Het kan zijn dat ze last hebben van een andere aandoening, een vorm van autisme bijvoorbeeld.’ 

Hoe kan een partner helpen?
‘Je ziet dat de omgeving vaak stiller probeert te zijn om woede te voorkomen. Mensen eten bijvoorbeeld met de afzuigkap aan. Maar dat helpt niet op de lange termijn. Je kunt wel helpen door de aandacht te verleggen. Spreek samen af tijdens het eten iets te doen wat afleidt. Dat kan een gesprek zijn over wat je die dag gedaan hebt of het doen van een spelletje. Tijdens de therapie gebruiken we een parcours als eyeopener. De partner leidt de geblinddoekte patiënt langs een route. De focus ligt zo op de opdracht, dat niemand doorheeft dat de ander tegelijkertijd wat eet.’ 

 

gezellig samen nootjes eten, gaat niet

Tineke Winterberg (49) ontdekte ruim twee jaar geleden dat ze de aandoening misofonie had.

‘Ik las er een artikel over. Ik ontdekte dat het een aandoening is, dat ik niet de enige ben die het heeft en dat er een therapie voor is. Dat waren drie fijne dingen om te lezen. Ik ben in therapie geweest en schat dat mijn klachten met tachtig procent zijn afgenomen. Ik heb het meeste last van mond- en keelgeluiden en repeterende bewegingen zoals frunniken aan hoofd of haar. Als ik door een geluid of beweging getriggerd word, ontstaat er een sterk gevoel van woede of walging. Het is er direct en het is behoorlijk sterk. Ik had dan de neiging weg te lopen. Als ik zag dat mijn partner een appel ging eten, ging ik snel naar de wc. Of als zij een hap doorslikte, zette ik hard mijn glas op tafel om het geluid te overstemmen. Het gaf mij een wanhopig gevoel, doordat ik er geen controle over had en niet snapte wat er met me aan de hand was. Tot ik dat artikel las. Ik heb me de volgende dag bij het AMC aangemeld. Ik heb veel gehad aan de oefeningen om mijn aandacht te verleggen. Dat doe ik inmiddels uit gewoonte. Ook doe ik ontspanningsoefeningen. Het allerergste vind ik nog steeds dat ik het meest last heb als ik bij mijn partner ben. Ik wil het liefst gezellig met haar op de bank zitten met nootjes en wijn erbij, maar dat gaat niet. Ik merk dat er nog steeds veel onbekendheid en onbegrip is. Dat maakt het moeilijk om er met je familie, vrienden, docenten of collega’s over te praten. Het is fijn om dingen bespreekbaar te maken, bijvoorbeeld op je werk. Vraag of je collega die appel ergens anders wil eten. Of neem zelf even een pauze. Maar die openheid kan er pas zijn als mensen beseffen dat mensen met misofonie geen aanstellers zijn.’

PDF Print Stuur door

Elke dag een nieuwsbrief

Elke dag het ND